¶ Capitulum¶ Primum
faciūt boni oꝑis. ſꝫ n̄ vſū vt morales. ⁊ iō dicūtur īꝑfecte d̓tutes. Perfectū at̄ ē pͥncipaliꝰ imꝑfecto. ſic morales pͥncipaliores ⁊ ſi n̄ ꝙͣtū adſubiectū ī ītellectualibꝰ. tn̄ ꝙͣtū ad rōeꝫ v̓tutisq̄ r̄ſpicit bonū qd̓ ē ob̓m appetitꝰ. Dicūt̉ etiaꝫpͥncipales p̄dicte v̓tutes. r̄ſpct̄u v̓tutū eis ānexaꝝ q̄ ſt̄ minꝰ pͥncipales. Oēs .n. v̓tutes r̄ducūt̉ad p̄dictas qͣtuor. vt on̄dit tulliꝰ ī rethori. ſuaNā prubētie ānectūt̉ tres v̓tutes ẜm ph̓m ī. vjethi. Prīa .ſ. eubolia. q̄ ē bn̄ ꝯſiliatiua. inqͥrendo de varijs modis ⁊ vijs qͥbꝰ pt̄ ꝑueīri ad debitū finē. Secūda ſineſis q̄ ē iudicatiua .ſ. det̓minādo ex diuerẜ vijs ⁊ modis q̄ mēti occurr̄t illd̓qd̓ ſit ꝯueniētiꝰ ad ꝑueniēdū ad finē debitū ẜmꝯmūes r̄gl̓as ⁊ leges. Tercia gnomin q̄ ſumitiudiciū d̓ agēdis ẜm rōeꝫ nat̉ alē. ī his ī qͥbꝰ deficit lex. Propriꝰ at̄ actꝰ ⁊ pͥncipal̓ prudētie ē īꝑare. vt exequutōi mādet̉ qd̓ ꝯſultū ⁊ iudicatū ē. Dicit̉ at̄ prudētia ꝯſultiua ⁊ iudicatiua.ſꝫ hos duos actꝰ n̄ facit īmediate. ſꝫ mediātibꝰp̄dictis .ſ. eubolia. ſineſi ⁊ gnomin. Iuſticie at̄ānectūt̉. r̄ligio. pietas. obẜuātia. ob̓ia. libe ralitas. gr̄a ſeu gͣtitudo. Uindicatō ſub qͦ ꝯp̄hendit̉ pn̄ia īꝙͣtū v̓tꝰ. veritas. affabilitas ſeu amicitia. ⁊ epicheia ſeu eqͥtas. Fortitudī ānectūt̉magͣnimitas. magnificētia. paciētia ⁊ ꝑſeuerātia. Tꝑantie ānectūt̉ ꝯtinētia. māſuetudo. clemētia. modeſtia. ſtudioſitas. eutropelia ſeu vrbanitas. ⁊ hūilitas. et d̓ his patebit īfra. ¶ Dicūt̉ tertō v̓tutes cardīales. Un̄ ambro. ſuꝑ lucā. Scimꝰ v̓tutes eē qͣtuor cardīales. tꝑantiā.iuſticiā. prudētiā ⁊ fortitudinē. Propt̓ea at̄ dicūt̉ cardīales vt dr̄ ī catholicō. ad ſil̓itudineꝫcardīs ī qͦ motꝰ hoſtij firmat̉. Cardo at̄ ẜm eūdē ē vna ꝑs hoſtij .ſ. cuneꝰ qͥ ī foramīe v̓tit̉. vn̄⁊ cardo dr̄ al̓n ip̄m foramē. Et dr̄ cardo a cardian. qd̓ ē cor: qꝛ ſic cor hoīeꝫ r̄git ⁊ mouet. itaille cuneꝰ ianuā r̄git ⁊ mouet. Hīc et aſſiſtētespape p̄cipue dicūt̉ cardīales. qꝛ ꝑ eos mūdꝰ dꝫregi. gub̓nari ⁊ moueri. ſic hoſtiū ꝑ cardinē. h̓ibi. Un̄ ꝓuer. xxvj. Sic hoſtiū vertit̉ ī eardineita piger ī lecto ſuo. Dicūt̉ gͦ cardīales he v̓tutes. qꝛ ꝑ eas vertit̉ cor hūanū ẜm rōeꝫ. vt claudat̉ vitijs. ⁊ aꝑiat̉ bōis oꝑbꝰ. de his dr̄ ſapīe.viij. Sobrietatē .i. tꝑātiā ⁊ prudētiā docꝫ ⁊ iuſticiā. d̓tutē ⁊ fortitudinē. qͥbꝰ nil ī pita vtiliꝰ ēhoībꝰ. Et figurat̉ ꝑ velū ex qͣtuor coloribꝰ intextū. qd̓ erat an̄ tab̓nacl̓m vt poīt mgr̄ ī. iij. ſēFigurat̉ ⁊ ꝑ qͣtuor āgl̓os dom Iob. q̄ ē ꝯſcīaẜm greg. ī mora. Sigͣnt̉ etiā ꝑ qͣtuor alia q̄ vidit ezech̓. eiuſdē. j. c. Aqͥla eī ſigͣt prudētiā. hōiuſticiā. leo fortitudinē. vitulꝰ tꝑātiā. ẜm gregſr̄ ezech̓. ⁊ prudētia qͥdē dr̄ cū alijs t̓bꝰ cardīal̓ ⁊pͥncipal̓ eas excellēs. n̄ tn̄ ꝯſueuit dici moral̓.De dictis vtutibꝰ cardi/ §. vinalibꝰ ẜm tho. pͥma ſcd̓e. q. lxj. ē dupleQuidā .n. dicūt eē qͥſdā ꝯditōes generales hūani anī. q̄ īueniūt ī oībꝰ v̓tutibꝰ. ita .ſ. ꝙ prudentia nil aliud ſit. ꝙ q̄dā rct̄itudo diſcretōis in c
buſcūqꝫ actibꝰ vl̓ materijs. Iuſticia ſit q̄dā diſpoſitō anī. ꝑ quā hō oꝑat̉ qd̓ dꝫ ī qͣcūqꝫ materia. Tꝑātia v̓o ſit q̄dā diſpoſitō anī. q̄ modū qͦbuſcūqꝫ paſſiōibꝰ vl̓ oꝑatōibꝰ īponit. Fortitudo at̄ ſit diſpoſitō anī. ꝑ quā firmat̉ ī eo ꝙ ē ẜmrōeꝫ. ꝯͣ qͦſcūqꝫ īpetꝰ paſſionū vl̓ laboꝝ. Hec qͣtuor ſic diſtīcta. n̄ imꝑtāt diuerſitatē habituūb̓tuoſoꝝ. ꝙͣtū ad iuſticiā. fortitudinē ⁊ tꝑātiāCuilibꝫ .n. v̓tuti morali. ex hoc ꝙ ē hītꝰ. ꝯueītei firmitas q̄dā ne a ꝯͣrio r̄moueat̉. qd̓ ẜm p̄dicta ꝑtinꝫ ad fortitudinē. Et ex hoc ꝙ ē v̓tꝰ. hꝫꝙ ordīet̉ ad bonū. ī qͦ imꝑtat̉ rō rct̄i vl̓ debitiqd̓ ꝑtinet ad iuſticiā. Et ex hoc ꝙ moral̓ ē. ht̄qd̓ modū rōis obẜuet ī oībꝰ. ⁊ vltͣ n̄ ſe extēdatqd̓ ꝑtinet ad tꝑātiā. Solū at̄ hoc hr̄e diſcretōnē qd̓ dicebat̉ ꝑtine̓ ad prudētiā. videt̉ diſtīguiab alijs tribꝰ. inqͣtū hoc ē ip̄iꝰ rōis per eſſētiāalia tria imꝑtāt qͣndā ꝑticipatōꝫ rōis. ¶ Al̓ijv̓o ⁊ meliꝰ accipiūt has qͣtuor v̓tutes ẜm ꝙ determīant̉ ad materias ſpāles. Unaq̄qꝫ q̄dē illarū ad materiā ī qͣ pͥncipalit̓ laubat̉ illa generalis ꝯditō. a qͣ nomē v̓tutis accipit̉. Et ẜm hocmaīfeſtū ē. ꝙ p̄dicte v̓tutes ſt̄ diuerſi hītꝰ. ẜmdiuerſitatē ob̓oꝝ diſtīcti. Qd̓ gͦ dīc greg. ī. xxijmoraliū. ꝙ prudētia vera n̄ ē. q̄ iuſta. fortis. ettꝑans nō ē: pt̄ ītelligi ẜm pͥmā opinionē dictāUl̓ qd̓ iſte v̓tutes denoīant̉ adiuicē ꝑ redūdantiā qͣndā. qꝛ a prudētia alie dirigūt̉. Et qͥ ē fortis ī pericul̓ mortis. ē habilior ad r̄frenādū delectabiliū ꝯcupiſcētiā. ⁊ ſic d̓ alijs. ¶ De dct̄isat̄ v̓tutibꝰ moralibꝰ ſciēdū. ꝙ n̄ ſt̄ paſſiōes. qd̓ptꝫ ex eo: qꝛ paſſiōes ẜm ſe ꝯſiderate. ſe hn̄t adbonū ⁊ malū. ẜm ꝙ pn̄t ꝯueīre rōi vl̓ n̄ ꝯuenire; Nihil at̄ tale p̄t ꝯueīre v̓tuti. cū ſꝑ ſe habeat ad bonū. Dicit̉ at̄ v̓tꝰ moral̓ mediū int̓ paſſiōes: nō ẜm eſſētiā. qꝛ tc̄ eſſꝫ eiuſdē generis cūextremis. ſꝫ dr̄ mediū ꝙͣtū ad effectū qꝛ .ſ. interpaſſiōes ꝯſtituit mediū. Sꝫ ad actū d̓tutū pt̄ꝯcurre̓ paſſio. ſic eꝯͣrio ad actū vitioꝝ. Paſſioeī triſticie reꝑit̉ ī actu īuidie. ẜm qd̓ ꝯͣriat̉ talpaſſio rōi. ⁊ ī miſcd̓ia. ẜm qd̓ ꝯueīt rōi. Suntat̄ v̓tutes morales vl̓ circa actꝰ īteriores rōisdirigēdos. vt prudētia. Ul̓ circa actꝰ exterioresad alteꝝ. vt iuſticia. Ul̓ circa paſſiōes iraſcibiles. q̄ ſt̄ ſpes ⁊ deſperatō. audacia ⁊ timor. ira ⁊fortitudo. Aut ꝯcupiſcibil̓ q̄ ſt̄ amor ⁊ odiū. deſideriū ⁊ abhoīatō. gaudiū ⁊ triſticia. Et d̓ ip̄ispaſſiōibꝰ ſupͣ ī pͥma ꝑte. Sꝫ notādū. ꝙ ſi paſſiones anī dicūt̉ īordīate affectōes. ita ꝙ ꝑ deliberatōꝫ rōnis eis aſſētiat. ſic nō pn̄t eſſe ī aīoſapiētis .i. d̓tuoſi vt dicebāt ſtōici. Sꝫ ſi paſſiones dicāt̉ qͥcūqꝫ motꝰ appetitꝰ ſēſitiui. qͥ pueniūt iudiciū rōis. ſꝫ ordīant̉ ab ea. ita ꝙ eis aſſēciūt. ſic pn̄t eſſe ī aīo ſapiētis. ⁊ ꝙͣtūcūqꝫ v̓tuoſi. vt dicebāt ꝑÿpatetici. qͦꝝ ſectā īſtituit areſto. Et vt dīc aug. ī. ix. d̓ ciui. d̓i vbi iſta tͣctatedia int̓ ſtoÿcos et ꝑÿpateticos magism v̓ba ꝙͣ ẜm reꝝ ſentētias. Proprior tn̄cutō ꝑÿpateticoꝝ .ſ. ꝙ paſſiōes caderētſeh regulate erant a rōne. Et