Druckschrift 
4 (1479)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Titulus Primus

magis ꝑuū aliqͥd ꝯgnoſce̓ de rebꝰ nobilioribꝰ.ꝙͣ ml̓ta ꝯgnoſce̓ de rebꝰ ignobilioribꝰ Scientia ē habitꝰ ꝯcluſionū demōſtratōꝫ acqͥſitꝰ.ē circa creaturas. Et ht̄ ml̓tas ſpēs. qꝛ diuerſeſūt ſciētie ẜm diuerſas materias. Et ex his aliq̄dicūt̉ artes liberales .ſ. triuiū. vt gͣmatica lojca. rethorica. Et qͣdruuiū. vt ariſmetrica ē denumeris. Auſica ē de ſonis. Geometria eſtde mēſuris. Aſtrologia ē de artis aſtris ſeumotibꝰ īfluētijs corpoꝝ celeſtiū. Et artes qͥdēdicūt̉ ẜm. b. tho. vbi ſupͣ. qꝛ hn̄t qͣndā ſil̓itudi arte: Ad artē ꝑtī opꝰ qꝛ ad illd̓ orbīatur. Et qꝛ ī ſpeculabilibꝰ ē aliqͥd modū cuiuſ oꝑis: puta ꝯſtructō ſilogiſmi. aut or̄oisgrue. aut opꝰ numerādi vl̓ mēſurādi: dicūt̉artes. tn̄ ꝓprie et ſtricte. Artes at̄ dicūt̉ſimpl̓r. ſꝫ liberales ad drn̄aꝫ illaꝝ arciū ordināt̉ ad oꝑa corpꝰ exercitata: ſt̄ qͦdāmō ſeruilia. inqͣtū corpꝰ ẜuiliter ſubdūt aīe. ẜmaīaꝫ ē liber. Alie artes dicūt̉ mechanice. qꝛ intellectꝰ qͦdāmō mechat̉ ī eis adulterat̉: recedēs a ꝯſideratōe veritatis ē ſpōſa eiꝰ. Alie v̓oſciētie ad nulluꝫ hmōi opꝰ det̉mīant̉. ſimpl̓rſciētie dicūt̉. vt ph̓ia natural̓. Et ꝙͣuis ſcīa ſitp̓tꝰ. dīc tn̄ Augꝰ ſūt q̄dā meliꝰ eſt neſcireſcire. di. xxxviij. ꝙͣuis. Et hoc ꝓpt̓ abuſū. Ambro. dīc. aſtronomia aſtrologia alia hꝰdeſpecta ſt̄. his ſtudēt curā aīe hn̄t. diſt.xxxvj. §. j. Et Hiero. ait. Ariſmetrica. muſica. geometria hn̄t qͥdē ī ſua ſcīa veritatē. ſꝫſūt ſcīe ille pietatis. di. xxxvij. Intellectꝰ eſthabitꝰ pͥncipioꝝ ſe nota hn̄t̉. ſtatī ab ītellectu ꝑcipiūt̉. vt totū ē maiꝰ ſua ꝑte. hꝰEt nōſolū ītellectū ꝯgnoſcūt̉ pͥncipia naturalit̓ nota ī ſpecl̓atiuis. ſedetiā ī oꝑatiuis vtmalū ē fugiēdū nemī ē fiēda īiuria hꝰ. Etſine ītellectu hmoi pͥncipioꝝ. ꝑtinēt ad vitāmoralē. poſſēt hr̄i alie v̓tutes. Oppinio ai ſuſpitō ponūt̉ v̓tutes. ꝙͣuis ſint ītellectuales habitꝰ. ex eo ẜm. b. tho. vbi ſupͣ. qꝛ hītꝰtutis det̓mīate ſe hn̄t ad bonū. nullo admalū. Bonū at̄ ītellectꝰ ē veꝝ. malū eiꝰ ē falſū.Un̄ illi ſoli habitꝰ ītellectuales dicūt̉ v̓tutesbus ſꝑ veꝝ nūꝙͣ falſū īeſt. Oppinio at̄ pt̄ eſſeveri falſi. Eſt .n. oppinio vehemēs īheſio ītellectꝰ alicui ꝯcluſiōi formidine tn̄ de oppoſitoSuſpitō at̄ ē leuis īheſio. formidīe de oppoſito. Ars etiā ẜm ph̓m ī. vj. ethi. ponit̉ v̓tꝰ. tn̄ ꝓprie ꝑfecte. Quia ẜm. b. tho. ars nihil aliud ſit rct̄a reꝝ a nobis factibiliuꝫ.qͦꝝ tn̄ bonū ꝯſiſtit in hoc. appetitꝰ hūanꝰaliqͦ ſe habeat ad eas. ſꝫ in eo ip̄m opꝰ qd̓facit. in ſe bonū ē. .n. ꝑtinet ad laudē artificis inqͣtū artifex. volūtate opꝰ faciat. ſedle ē opꝰ qd̓ facit. Et ī hoc ꝯueīt habitibꝰ ſpculatiuis p̄dictis aliqͣlit̓. qꝛ .ſ. ꝑtinet ad ip̄osliter ſe res habeāt qͣs ꝯſiderant vl̓ad artē. aūt qͣliter ſe habeat hūarad illas. Sūt aūt artes ml̓tiplice

tia ẜm. b. tho. vbi ſupͣ. ꝯueīt ī hoc arte: qꝛ ēin ītellectu practico circa ꝯtīgētia. pn̄t aliter ſe habe̓. Sꝫ differt ī hoc. qꝛ ars ht̄ imꝑfecterōem v̓tutis. qꝛ facit ſolū facultatē boni oꝑis. aūt vſū. Un̄ fit appetitꝰ rectꝰ. Gonūem̄ reꝝ artificialiū. ē bonū appetitꝰ hūani.ſꝫ bonū ip̄oꝝ oꝑm artificialiū. Sed prudētiaht̄ ꝑfecte rōꝫ v̓tutis. qꝛ facit facultate bonioꝑis bonū vſū. r̄ſpicit appetitū p̄ſupponēsrct̄itudinē eiꝰ. Diffinit̉ aūt prudētia ẜm ph̓mſic. Prudētia ē recta agibiliū. Ars v̓o ē ratōfactibiliū. Differ̄t at̄ age face̓ ī hoc ẜm ph̓mix. metha. qꝛ factō ē actō trāſiēs ī materiā exteriorē. ſic edificare. ſecare hmōi. Age̓ aūt ēactꝰ ꝑmanēs ī ip̄o agēte. ſic vide̓. velle hmōiEſt at̄ prudētia neceſſaria ad bn̄ viuēdū. Nambn̄ viue̓. ꝯſiſtit ī bn̄ oꝑari. Ad bn̄ at̄ oꝑandumreqͥrit̉ electō rct̄a. at̄ electō ſit eoꝝ ſūt adfinē. ad rct̄itudinē ip̄iꝰ duo reqͥrunt̉ .ſ. debitꝰfinis. id qd̓ ꝯueniēt̉ ordīat̉ ī debitū finē. Addebitū finē eligēdū diſponit̉ ꝯueniēt̉ qͥs virtutes morales. ꝑficiūt appetitiua potētia. qobiectū ē bonū et finis. Inclināt em̄ moralesappetitiuā. ī bonū ꝯueniēs rōi. ē debitꝰ finisAd id at̄ ꝯueniēt̓ ordīat̉ ī debitū finē diſpōnitur habitū rōis. qꝛ ꝯſiliari. iudicare.ciꝑe ſūt eoꝝ ſūt ad finē. ſūt actꝰ rōnis. Ethabitꝰ hoꝝ actuū eſt prudētia. qua ꝑficit̉ ratō.ad hoc ꝯuenienter ſe habeat ad ea que ſuntad finem: vnde maxime neceſſaria. Secūdū genꝰ pͥtutū di­ §. vj.cit̉ morale. vt iuſticia. fortitudo. tꝑantia. Dicūt̉ at̄ he v̓tutes. morales. p̓ncipales. cardinales. Et morales dicūtur ſeu de moribꝰ ẜmph̓m ī pͥmo ethi. ẜm mos imꝑtat qͣndā ī clinatōeꝫ naturalē vl̓ qͣi naturalē ad aliqͥd agen. Pro cꝰ declaratōe ſciendū ẜm. b. tho. pͥmaſcd̓e. q. lviij. mos duo ſignificat. Qn̄qꝫ ſigͣtꝯſuetudinē ſic dr̄ Act̉. xv. Niſi circūdam ī ẜmmorē moyſi poteritis ſalui fieri. Ad qd̓ etiam facit qd̓ dīc augꝰ. xj. di. in his. Aos ppl̓i d̓i īſtituta maioꝝ lege. tenēda ſūt. Qn̄qꝫ mosſigͣt inclīatōꝫ naturalē vl̓ qͣi naturalē ad aliqͦt̉agēdū. Un̄ brutoꝝ aīaliū dicūt̉ aliqͦ mores.Un̄ dr̄. ij Machab̓. xj. Leonū more irruētes inhoſtes ꝓſtrauer̄t eos. Et ſic accipit̉ ī pͣs. Quihītare facit vniꝰ moris ī domo. Et huic ſigni ficatōni morali. ꝓpinqua ē alia ſignificatio quamos ſigͣt ꝯſuetudinē. ꝯſuetudo ꝯuertit̉ innaturā. facit īclīatōeꝫ ſil̓em naturali. Sic at̄ꝯſuetudo. ita mos ꝓprie ē de his bona ſt̄.mala. ad qd̓ facit qd̓ dr̄ di. viij. ꝯͣ mores. Abhac at̄ ſcd̓a ſignificatōe moris dr̄ v̓tꝰ moralis:qꝛ inclinatō ad actū ꝓprie ꝯpetit appetitiue viruti. cuiꝰ ē moue̓ oēs potētias ad agēdū. Uirtnoralis ē in appetitiua ꝑte. perficit eam.Dicūt̉ ſecūdo p̄diincipales. r̄ſpectu miꝰ pͥncipaliū. Et hoc emtho. q. lxj. vbiſupͣ. Ul̓ r̄ſpectu o̓tutū ītellectualiū. que ſolum