¶ Titulus¶ Primus
magis ꝑuū aliqͥd ꝯgnoſce̓ de rebꝰ nobilioribꝰ.ꝙͣ ml̓ta ꝯgnoſce̓ de rebꝰ ignobilioribꝰ ¶ Scientia ē habitꝰ ꝯcluſionū ꝑ demōſtratōꝫ acqͥſitꝰ. ⁊ē circa creaturas. Et ht̄ ml̓tas ſpēs. qꝛ diuerſeſūt ſciētie ẜm diuerſas materias. Et ex his aliq̄dicūt̉ artes liberales .ſ. triuiū. vt gͣmatica lojca. rethorica. Et qͣdruuiū. vt ariſmetrica q̄ ē denumeris. Auſica q̄ ē de ſonis. Geometria q̄ eſtde mēſuris. Aſtrologia q̄ ē de artis aſtris ſeumotibꝰ ⁊ īfluētijs corpoꝝ celeſtiū. Et artes qͥdēdicūt̉ ẜm. b. tho. vbi ſupͣ. qꝛ hn̄t qͣndā ſil̓itudinē cū arte: Ad artē eī ꝑtī ⁊ opꝰ qꝛ ad illd̓ orbīatur. Et qꝛ ī ſpeculabilibꝰ ē aliqͥd ꝑ modū cuiuſdā oꝑis: puta ꝯſtructō ſilogiſmi. aut or̄ois cōgrue. aut opꝰ numerādi vl̓ mēſurādi: iō dicūt̉artes. nō tn̄ ꝓprie et ſtricte. Artes at̄ dicūt̉ nōſimpl̓r. ſꝫ liberales ad drn̄aꝫ illaꝝ arciū q̄ ordināt̉ ad oꝑa ꝑ corpꝰ exercitata: q̄ ſt̄ qͦdāmō ſeruilia. inqͣtū corpꝰ ẜuiliter ſubdūt aīe. ⁊ hō ẜmaīaꝫ ē liber. Alie artes dicūt̉ mechanice. qꝛ intellectꝰ qͦdāmō mechat̉ ī eis ⁊ adulterat̉: recedēs a ꝯſideratōe veritatis q̄ ē ſpōſa eiꝰ. Alie v̓oſciētie q̄ ad nulluꝫ hmōi opꝰ det̉mīant̉. ſimpl̓rſciētie dicūt̉. vt ph̓ia natural̓. Et ꝙͣuis ſcīa ſitp̓tꝰ. dīc tn̄ Augꝰ ꝙ ſūt q̄dā q̄ meliꝰ eſt neſcire qͥſcire. di. xxxviij. ꝙͣuis. Et hoc ꝓpt̓ abuſū. ⁊ Ambro. dīc. Ꝙ aſtronomia ⁊ aſtrologia ⁊ alia hꝰdeſpecta ſt̄. ⁊ qͥ his ſtudēt curā aīe nō hn̄t. diſt.xxxvj. §. j. Et Hiero. ait. Ariſmetrica. muſica. geometria hn̄t qͥdē ī ſua ſcīa veritatē. ſꝫ nōſūt ſcīe ille pietatis. di. xxxvij. ¶ Intellectꝰ eſthabitꝰ pͥncipioꝝ q̄ ꝑ ſe nota hn̄t̉. ⁊ ſtatī ab ītellectu ꝑcipiūt̉. vt ꝙ oē totū ē maiꝰ ſua ꝑte. ⁊ hꝰEt nōſolū ꝑ ītellectū ꝯgnoſcūt̉ pͥncipia naturalit̓ nota ī ſpecl̓atiuis. ſedetiā ī oꝑatiuis vt ꝙmalū ē fugiēdū ꝙ nemī ē fiēda īiuria ⁊ hꝰ. Etſine ītellectu hmoi pͥncipioꝝ. q̄ ꝑtinēt ad vitāmoralē. nō poſſēt hr̄i alie v̓tutes. ¶ Oppinio ai⁊ ſuſpitō nō ponūt̉ v̓tutes. ꝙͣuis ſint ītellectuales habitꝰ. ex eo ẜm. b. tho. vbi ſupͣ. qꝛ hītꝰ pͥtutis det̓mīate ſe hn̄t ad bonū. ⁊ nullo mō admalū. Bonū at̄ ītellectꝰ ē veꝝ. malū eiꝰ ē falſū.Un̄ illi ſoli habitꝰ ītellectuales dicūt̉ v̓tutes qͥbus ſꝑ veꝝ ⁊ nūꝙͣ falſū īeſt. Oppinio at̄ pt̄ eſſeveri ⁊ falſi. Eſt .n. oppinio vehemēs īheſio ītellectꝰ alicui ꝯcluſiōi cū formidine tn̄ de oppoſitoSuſpitō at̄ ē leuis īheſio. cū formidīe de oppoſito. ¶ Ars etiā ẜm ph̓m ī. vj. ethi. ponit̉ v̓tꝰ.nō tn̄ ꝓprie ⁊ ꝑfecte. Quia ẜm. b. tho. cū ars nihil aliud ſit ꝙ rct̄a rō reꝝ a nobis factibiliuꝫ.qͦꝝ tn̄ bonū nō ꝯſiſtit in hoc. ꝙ appetitꝰ hūanꝰaliqͦ mō ſe habeat ad eas. ſꝫ in eo ꝙ ip̄m opꝰ qd̓facit. in ſe bonū ē. Nō .n. ꝑtinet ad laudē artificis inqͣtū artifex. qͣ volūtate opꝰ faciat. ſed qͣle ē opꝰ qd̓ facit. Et ī hoc ꝯueīt cū habitibꝰ ſpculatiuis p̄dictis aliqͣlit̓. qꝛ .ſ. ꝑtinet ad ip̄osliter ſe res habeāt qͣs ꝯſiderant vl̓ad artē. nō aūt qͣliter ſe habeat hūarad illas. Sūt aūt artes ml̓tiplice
tia ẜm. b. tho. vbi ſupͣ. ꝯueīt ī hoc cū arte: qꝛ ēin ītellectu practico ⁊ circa ꝯtīgētia. q̄ pn̄t aliter ſe habe̓. Sꝫ differt ī hoc. qꝛ ars ht̄ imꝑfecterōem v̓tutis. qꝛ facit ſolū facultatē boni oꝑis.nō aūt vſū. Un̄ ꝑ eā nō fit appetitꝰ rectꝰ. Gonūem̄ reꝝ artificialiū. nō ē bonū appetitꝰ hūani.ſꝫ bonū ip̄oꝝ oꝑm artificialiū. Sed prudētiaht̄ ꝑfecte rōꝫ v̓tutis. qꝛ facit cū facultate bonioꝑis eē bonū vſū. ⁊ r̄ſpicit appetitū p̄ſupponēsrct̄itudinē eiꝰ. Diffinit̉ aūt prudētia ẜm ph̓mſic. Prudētia ē recta rō agibiliū. Ars v̓o ē ratōfactibiliū. Differ̄t at̄ age ⁊ face̓ ī hoc ẜm ph̓mix. metha. qꝛ factō ē actō trāſiēs ī materiā exteriorē. ſic edificare. ſecare ⁊ hmōi. Age̓ aūt ēactꝰ ꝑmanēs ī ip̄o agēte. ſic vide̓. velle ⁊ hmōiEſt at̄ prudētia neceſſaria ad bn̄ viuēdū. Nambn̄ viue̓. ꝯſiſtit ī bn̄ oꝑari. Ad bn̄ at̄ oꝑandumreqͥrit̉ electō rct̄a. Cū at̄ electō ſit eoꝝ q̄ ſūt adfinē. ad rct̄itudinē ip̄iꝰ duo reqͥrunt̉ .ſ. debitꝰfinis. ⁊ id qd̓ ꝯueniēt̉ ordīat̉ ī debitū finē. Addebitū finē eligēdū diſponit̉ ꝯueniēt̉ qͥs ꝑ virtutes morales. q̄ ꝑficiūt appetitiua potētia. qobiectū ē bonū et finis. Inclināt em̄ moralesappetitiuā. ī bonū ꝯueniēs rōi. qͥ ē debitꝰ finisAd id at̄ ꝙ ꝯueniēt̓ ordīat̉ ī debitū finē diſpōnitur hō ꝑ habitū rōis. qꝛ ꝯſiliari. iudicare. ꝑciꝑe q̄ ſūt eoꝝ q̄ ſūt ad finē. ſūt actꝰ rōnis. Ethabitꝰ hoꝝ actuū eſt prudētia. qua ꝑficit̉ ratō.ad hoc ꝙ ꝯuenienter ſe habeat ad ea que ſuntad finem: vnde maxime neceſſaria.¶ Secūdū genꝰ pͥtutū di §. vj.cit̉ morale. vt iuſticia. fortitudo. tꝑantia. Dicūt̉ at̄ he v̓tutes. ⁊ morales. ⁊ p̓ncipales. ⁊ cardinales. Et morales dicūtur ſeu de moribꝰ ẜmph̓m ī pͥmo ethi. ẜm ꝙ mos imꝑtat qͣndā ī clinatōeꝫ naturalē vl̓ qͣi naturalē ad aliqͥd agendū. Pro cꝰ declaratōe ſciendū ẜm. b. tho. pͥmaſcd̓e. q. lviij. Ꝙ mos duo ſignificat. Qn̄qꝫ ſigͣtꝯſuetudinē ſic dr̄ Act̉. xv. Niſi circūdam ī ẜmmorē moyſi nō poteritis ſalui fieri. Ad qd̓ etiam facit qd̓ dīc augꝰ. xj. di. in his. Aos ppl̓i d̓i⁊ īſtituta maioꝝ ꝓ lege. tenēda ſūt. Qn̄qꝫ mosſigͣt inclīatōꝫ naturalē vl̓ qͣi naturalē ad aliqͦt̉agēdū. Un̄ ⁊ brutoꝝ aīaliū dicūt̉ aliqͦ mores.Un̄ dr̄. ij Machab̓. xj. Leonū more irruētes inhoſtes ꝓſtrauer̄t eos. Et ſic accipit̉ ī pͣs. Quihītare facit vniꝰ moris ī domo. Et huic ſigni ficatōni morali. ꝓpinqua ē alia ſignificatio quamos ſigͣt ꝯſuetudinē. Nā ꝯſuetudo ꝯuertit̉ innaturā. ⁊ facit īclīatōeꝫ ſil̓em naturali. Sic at̄ꝯſuetudo. ita ⁊ mos ꝓprie ē de his q̄ bona ſt̄. nōmala. ad qd̓ facit qd̓ dr̄ di. viij. q̄ ꝯͣ mores. Abhac at̄ ſcd̓a ſignificatōe moris dr̄ v̓tꝰ moralis:qꝛ inclinatō ad actū ꝓprie ꝯpetit appetitiue viruti. cuiꝰ ē moue̓ oēs potētias ad agēdū. Uirtnoralis ē in appetitiua ꝑte. ⁊ perficit eam.Dicūt̉ ſecūdo p̄diincipales. r̄ſpectu miꝰ pͥncipaliū. Et hoc emtho. q. lxj. vbiſupͣ. Ul̓ r̄ſpectu o̓tutū ītellectualiū. que ſolum