¶ Primus
¶ Titulusſūt quedā ſemīaria v̓tutū intellectualiū ⁊ moraliū. inqͣtū in volūtate hoīs eſt quidā appetitus naturalis homī. qd̓ eſt ẜm ratōneꝫ: ẜm v̓onaturā īdiuidui inqͣtū ex corꝑis diſpoſitōe. qͥdā ſūt diſpoſiti. aliqͥ meliꝰ alij peiꝰ ad aliqͣs b̓tutes. Unꝰ .n. ht̄ aptitudinē ad ſcīaꝫ. aliꝰ ad fortitudinē. aliꝰ ad tꝑantiā. Sic gͦ ptꝫ ꝙ v̓tutes ſt̄nobis a natura ẜm aptitudinē ⁊ inchoatōꝫ. p̄ter theologicas q̄ ſt̄ totalit̉ ab extrīſeco. Scd̓mv̓o ꝑfectōeꝫ. nulle v̓tutes ſunt nobis a natura.Qd̓ etiā p̄t ꝓbari ex hoc. qꝛ qd̓ ineſt nob̓ a natura. ē ꝯmūe oībꝰ hoībꝰ nec ꝑ pct̄m aufert̉. ſedp̓tꝰ nō ē ī oībꝰ hoībꝰ. qꝛ abicit̉ ꝑ pct̄m. ergo ⁊cͣ.¶ Uirtutes acquiſite ſūtᵐ. §. ij.q̄ ex actibꝰ bonis frequētatis cauſāt̉. Ex hocem̄ ꝙ qͥs frequēt̉ vtit̉ cibo moderate. acqͥrit abſtinētiā. Ex hoc ꝙ ſtimulat̉ a ꝯcupiſcētia frequēt̉. ⁊ reſiſtit abſtinēs ab illicitis voluptatibꝰacqͥrit caſtitatē. ⁊ ſic d̓ alijs. vt on̄dit ph̓s in. i.ethi. Nec tn̄ ꝑ vnū actū bonū cauſat̉ v̓tꝰ. ſicutnec vna hÿrundo facit ver. nec vna dies facitbt̄m vl̓ felicē aut ꝑuū tp̄s. vt dīc ph̓s pͥmo ethicoꝝ. Nec ignis pōt ſtatī vince̓ ſuū ꝯbuſtibile.ita ꝙ ſubito totū lignū ꝯuertat̉ ī ignē. ſꝫ paulatim remouēdo diſpoſitōes ꝯͣrias. Sic nō exvno actu. habet̉ habitꝰ acqͥſitꝰ v̓tutis: ſꝫ ex ml̓tis. Cū n. ẜm Dyoni. iiij. ca. de diui. no. bonūſit v̓tuoſiꝰ ꝙͣ malū. ⁊ ex actibꝰ vitōſis acqͥriturhabitꝰ vitij gͦ ⁊ magis virtꝰ acqͥrit̉ ex actibꝰ virtuoſis. ¶ Pro huiꝰ declaratōe dīc. b. tho. pͥmaſcd̓e. q. lxiij. ꝙ v̓tus hoīs ꝑficit ip̄m ad bonuꝫDicit em̄ ph̓s. ꝙ virtꝰ ē q̄ bonū facit habētē. etopus eiꝰ bonū reddit. Ratō at̄ boni ꝯſiſtit ī numero. ponde̓. ⁊ mēſura. Un̄ dr̄ Sapīe. xj. Oīa⁊cͣ. Oꝑtet gͦ ꝙ bonū hoīs ꝯſideret̉ ẜm aliquaꝫregulā. q̄ eſt mēſura rei. Regula at̄ hec pt̄ eſſeduplex .ſ. rō hūana. ⁊ lex dīna. Et qꝛ lex dīnaē ſuꝑior regula: ideo ad plura ſe extēdit ꝙͣ ratōhūana: ita ꝙ qͥcqͥd regulat̉ regl̓a ſeu rōe hūana. regulat̉ ⁊ dīna: ſed nō ꝯuertit̉. Uirtꝰ gͦ hominis ordinata ad bonū. ẜm ꝙ modificat̉ ẜmregulā rōnis hūane: pt̄ ex actibo hūanis cauſari. inqͣtū hmōi actꝰ ꝓcedūt a rōne. ſub cuiꝰpt̄ate ⁊ regl̓a tale bonū ꝯſiſtit. Sꝫ v̓tꝰ ordināshoīeꝫ ad bonū. ẜm ꝙ modificat̉ ꝑ legē dīnaꝫ ⁊nō ꝑ rōeꝫ hūanā: nō pt̄ cauſari ꝑ actꝰ hūanosquoꝝ pͥncipiū ē ratō: ſꝫ cauſat̉ ſolū ꝑ oꝑatōeꝫdiuina .ſ. infuſionē gr̄e: hmōi aūt v̓tutes acqͥſite ex aſſuetudīe oꝑm ſine gr̄a. nō ſufficiūt adſalutē. Unde Augꝰ. Ubi deeſt agnitō veritatisincōmutabilis .i. dei ꝑ fidem. falſa ē virtꝰ etiaꝫin optimis moribꝰ. xxviij. q. j. §. penul̓. Un̄ nōſūt ꝑfecte ſimplicit̓. ita .ſ. ꝙ ꝑficiāt hominē inordinē ad vltimū finē. ſed ẜm quid: inqͣtū perficiūt quo ad felicitatē humanā ſeu ciuilē conuerſatōeꝫ. Et de hmōi virtutibꝰ loquit̉ ph̓s inethicis ⁊ alij gentiles. Et de his intelligitur illud Hiero. Uirtutibꝰ romani promeruerūt imperium. xxviij. q. j. §. Ex his.
¶ Virtutes infuſe ſunt ille. §. iij.que cauſant̉ ex gr̄a dei. Et de hmōi dīc Augdiffiniēs virtutē. ꝙ v̓tus ē bona qͣlitas mētis:qͣ recte viuit̉. qͣ nemo male vtit̉. quā deꝰ in nobis ſine nobis oꝑat̉. Sūt aūt iſte d̓tutes nōſolū fides. ſpes. caritas. ſedētiā om̄es alie: vt prudentia. iuſticia. ⁊ hmōi. Pro cuiꝰ declaratōe dicit. b. tho. vbi ſupͣ. ꝙ oꝑtet effectꝰ ſuis cauſis ⁊pͥncipijs eſſe ꝓportōnatos. Om̄es aūt virtutestam intellectuales ꝙͣ morales. q̄ ex nr̄is actibꝰacqͥrunt̉. ꝓcedūt ex qͥbuſdā pͥncipijs naturalibus ī nobis p̄exiſtētibꝰ: loco qͦꝝ naturaliū pͥncipioꝝ ꝯferūt̉ nob̓ a deo v̓tutes theologice. qͥbus ordīamur ad finē ſuꝑnaturalē. Un̄ oꝑtetꝙ his etiā v̓tutibꝰ theologicis ꝓportōnabl̓r alijhabitꝰ corrn̄deāt dīnitꝰ īfuſi ſeu cauſati ī nob̓:qͥ ſic ſe hn̄t ad v̓tutes theologicas. ſic ſe hn̄t d̓tutes morales ⁊ ītellectuales ad pͥncipia naturalia v̓tutū. Et ꝑ v̓tutes qͥdē theologicas ꝑficitur aīa. inqͣtū ſufficiēt̉ ꝑ eas ordīat̉ ī deū īmediate. Per alias v̓tutes īfuſas .ſ. morales ⁊ intellct̄uales. vt prudētiā ⁊ iuſticiā. fortitudinē ⁊tꝑātiā cū ꝑtibꝰ ſuis. ꝑficit̉ aīa circa alias res.in ordīe tn̄ ad deū. Et ſic n̄ ſūt ſuꝑflue. ⁊ hmōiſūt ꝑfct̄e v̓tutes ſimpl̓r ⁊ neceſſarie ad ſalutē. ⁊de his ītelligit̉ illd̓ Ambro. ī examerō. Illa aīaa deo ꝯpingit̉. q̄ ht̄ in ſe v̓tutū grām renitēteꝫſplēdorēqꝫ pietatis. Illa aīa bn̄ picta ē in qͣ relucet dīne oꝑatōis effigies. Illa aīa bn̄ picta ēin qͣ ē ſplēdor gl̓ie et pr̄na ymago ſub̓e .i. xp̄c ꝑgrām v̓tutuꝫ. de pe. di. ij. illa. Itē gregꝰ ſuꝑ ecc̄.ait. In ſct̄oꝝ corbibꝰ ſpūſſct̄us ſuꝑ qͣſdā virtutes .ſ. dū ꝑſeuerāt ī gr̄a ſꝑ manēt. Iuxta qͣſdāreceſſurꝰ venit ⁊ venturꝰ recedit. In fide .n. ſpeatqꝫ caritate ⁊ in bonis alijs ſine quibꝰ non pt̄ad celeſtē patriaꝫ perueniri. ſicut hūilitas. caſtitas. iuſticia. atqꝫ natura: ꝑfectoꝝ corda nōdeſerit. In ꝓphecie v̓o v̓tute. doctrine facundiamiracl̓oꝝ exhibitōe. electis al̓n adeſt. al̓n ſe ſb̓tͣhit. de pe. di. ij. pt̄. Quo ad pͥmas v̓tutes dicit̉ſpūs ſtabil̓. qͦ ad ſecūdas dr̄ mobilis ī li. ſapīe.Et dicūt̉ gr̄e gͣtis date hmōi v̓tutes largo mōQui diu moralit̓ vixit. ⁊ ē in gr̄a dei: ht̄ vtraſqꝫ infuſas ⁊ acq̇ſitas. ¶ Et nota ꝙ quidā dixerunt idē eſſe realiter ẜm eſſentiā. grām ⁊ virtutem infuſā. ſed differre rōne: quia gracia dicit̉inꝙͣtum gratis dat̉ a deo. ⁊ facit hominem deogratū ⁊ opera eius. ſed v̓tus dicit̉ inqͣtū inducit hominē ad bn̄oꝑandū. Et hoc videt̉ ſenſiſſe mgr̄ ſentē. in. ij. diſ. xxvj. Sed. b. tho. primaſcd̓e dicit ⁊ probat. ꝙ differūt realiter. ⁊ ẜm eſſentiā. Et gracia quideꝫ eſt accidēs. exiſtens ineſſentia aīe ſicut in ſubiecto. Uirtutes b̓o ī potentijs aīe ſicut in ſubiecto. Et ſic radij ꝓcedūta ſole: ita v̓tutes a gr̄a. Et de gr̄a quideꝫ alubitractabitur hic de virtutibꝰ. ¶ Et nota ẜm. btho vbi ſupra. ꝙ virtutes infuſe differūt eſſencialiter ſeu ſpē. a virtutibus acqͥſitis moralibꝰ⁊ intellectualibꝰ. Nam alteriꝰ rōnis formalis