Incipit. liber. xviij.Eciuitatū duaꝝ quaruꝫdei vna ſeculi huiꝰ ē altera in qua ē quantū ad hominū genus ꝑtinet etiaꝫiſta ꝑegrina. exortu et ꝓcurſu. et de debitis finibꝰ me ſcripturū eē ꝓmiſi.cū pͥus inimicos ciuitatis dei qͥ cōditori eiꝰxp̄o d̓os ſuos p̄fer̄t. ⁊ liuoe ſibi ꝑnicōſiſſimoatrociter inuidēt xp̄iāiſ. quatū me adiuuae̓teius gracia refelliſſem. quod volumībꝰ decēprioribus feci. De hac vero mea quā modocōmemoraui triꝑtita ꝓmiſſiōe decimū ſeq̄rtibus quatuor libris ambaꝝ eſt digeſtus. exortus. Deinde ꝓcurſus ab homine primo vſqꝫ ad diluuiū libro vno qui eſt huiꝰ oꝑis qͥrtuſdecimuſ. atqꝫ inde vſqꝫ ad abraham. ruiſum ambe ſicut in tēporibus. ita et in nr̄is literis cucurrerūt. Sed a patre abrahā vſqꝫad regū tempus iſrahelitaꝝ. vbi. xvj. volumen abſoluimus. et inde vſqꝫ ad ip̄ius incarne ſaluatoris aduentuꝫ quouſqꝫ ſeptimuſdēcimus libertenditur. ſola videtur in meo ſtilo cucurriſſe dei ciuitas cū et in hoc ſeculo nōſola cucurrerit. ſed ambe vtiqꝫ in genere humano ſicut ab inicio ſimul ſuo ꝓcurſu temꝑavariauerint. veꝝ hoc ideo feci. vt priꝰ exqͦaꝑtiores dei promiſſiones eſſe ceperūt. vſqꝫad eius ex virgine natiuitate. in quo nūc fuerāt que primo ꝓmittebant̉ implenda ſine interpellacione a contario alterius ciuitatisiſta que dei eſt ꝓcurrēs diſtinctiꝰ appareretqͣmuis vſqꝫ ad reuelacōnem. teſtamēti nouinon in lumine. ſꝫ in vmbra cucurrerit. Nūc gͦquod intermiſera video eſſe faciendū. vt exabrahe teꝑibus quo etiā illa cucurrerit quatum ſatis videt̉ attingā. vt hec inter ſe poſſint conſideracione legenciū comparari.¶ Ca. ij.Ocietas igit̉ vſqꝫ quaqꝫ mortaliumdiffuſaꝑ terras. et in locoꝝ quātiſſibet diuerſitatibus. vnius tn̄ eiuſd̓qꝫnature quadaꝫ ꝯmūione deuincta. vtilitatetet cupiditates ſuas quibuſqꝫ ſectatibus duꝫid quod appetitur aut nemini. aut non omnibus ſufficit. quia non eſt idipſum aduerſusſeipſam plerumqꝫ diuiditur. et pars parteꝫque p̄ualet opprimit. victrici em̄ victa ſuccubit. dominacōni ſcꝫ vel etiā libertati. qualecumqꝫ pacem p̄feres ac ſalute ita vt magnefuerint admiracōni. qui ꝑire qͣm ſeruire maluerunt. Nā in omnibus fere gentibus quodamodo vox nature iſta ꝑſonuit vt ſubiugari victoribus mallent. quibus contigit vinciqͣꝫ bellica om̄ifaria vaſtaciōe d̓leri. Hinc factū eſt vt nō ſine dei ꝓuidencia in cuius potoſtate eſt vt quiſqꝫ bello aut ſubiuget̉. aut ſb̓iuget. quidā eſſent regno p̄diti. quidā regnantibꝰ ſubditi. ed inter plurima regna terraꝝ in qͣt̓rene cupiditatis ē diuiſa ſocietasqua ciuitate mūdi hꝰ vniue̓ſali vocabulo nūcupamus. duo regna cernimus lōge ceterisꝓueniſſe clariora. aſſirioꝝ primū. deinde romanoꝝ. vt temporibus. ita locis inter ſe ordinata atqꝫ diſtincta. Nam quō illud priushoc poſterius; eo modo illud in oriente. hocin occidēte reſurrexit. Deniqꝫ in illiꝰ fine hꝰinitiū cōfeſtim fuit. Regna cetera ceteroſqꝫreges. velut appendices iſtoꝝ dixerim. Ninus ergo iā ſecundus rex erat aſſyrioꝝ qupatri ſuo bello ſucceſſerat regni illiuſ primoregi qn̄ in terra caldeoꝝ natus eſt abrahamErat etiā tꝑe illo regnū ſicionioꝝ admodūꝑuū. a quo ille vndecūqꝫ doctiſſimus marcuſvarro ſcribens de gēte ppl̓i romani. velut antiquo tꝑe exorſꝰ eſt. Ab hijs em̄ ficionioꝝ regibus ad athenienſes ꝑuenit. a quibus adlatinos. inde ad romanos. Sed ante cōditāromā in cōꝑacione regni aſſyrioꝝ. ꝑ exiguaiſta memoratur. quāuis athenienſes in grecia plurimū claruiſſe fateatur etiaꝫ ſaluſtiusromanus hiſtoricus. plus tn̄ fama qͣꝫ re ipſaNam loquens de illis. athenienſium inqͥt reſgeſte ſicuti ego exiſtimo ſatis ample magnificeqꝫ fuere. veꝝ aliquato mīores tn̄ qͣꝫ famaferunt̉. Sed quia ꝓuenere ibi ſcriptoꝝ magna ingenia. ꝑ terraꝝ orbem athenienſiū facta ꝓ maximis celebrant̉. ita eoꝝ qui fecerevirtus tanta habet̉; quātum ea extollere potuere p̄clara ingenia. Accedit huic ciuitatino ꝑua ētiā ex litteris ⁊ ph̓is gloria. quid ibipotiſſimum talia ſtudia viguerunt. Nam qͣntum attinet ad imꝑium. nullum maius pͥmistemporibꝰ qͣꝫ aſſirioꝝ fuit. nec tam longe lateqꝫ diffuſuꝫ. Quippe vbi ninus rex beli filiꝰvniuerſam aſiam que tocius orbis ad numerum parciū tercia dicit̉. ad magnitudinē vero dimidia reꝑitur. vſqꝫ ad libie fines ſubrgiſſe tradit̉. ſolis quippe indis in ꝑtibus oriētis non dominabat̉. Quos tn̄ eo defuncto ſemiramis vxor eius eſt agreſſa bellando Itafactū eſt vt quicūqꝫ in illis terris populi ſiueregeſerant aſſirioꝝ regni dicōniqꝫ pare rēt⁊ quicquid imꝑaret̉ efficerent. Abrahā igit̉in eo regno apud caldeos. nini temporibusnatꝰ ē. Sed qm̄ res grece hiſtorie multo ſuntnobis qͣꝫ aſſirie nociores. et ꝑ grecos ad latinos. ac deinde ad romanoſ qui etiā ip̄i ſatiniſunt. tempoꝝ ſeriem deduxerunt qui genteꝫ