cicerōis diffinitōemAn volūtatibꝰ hoīm aliqͣ dn̄et̉ ncc̄itas x.De vniuerſali prouidencie dei cuius legibusomīa cōtinetur.Quibus moribus antiqui romanimeruerintut deus verus quauis non eum colerēt eorumaugeret imperiūDe amore laudis qui cū ſit viciū ob hoc virtꝰputatur quia per ipſum vicia maiora cohibēDe reſecādo amore laudis hūane qͦniā iuſtorum gloria om̄is in deo eſt.De mercede temporali quā deus reddidit bonis moribus romanoꝝ.De mercede ſanctoꝝ ciuium ciuitatis eternequibus vtilia ſunt romanorum exempla virtutum.Quo fructu romani bella geſſerint et quantūhijs quos vicere contulerit.Quam alieni a iactantia eſſe debeāt criſtianiſi aliqͥd fecerint prodilectione eterne patriecum tāta romani geſſerint pro hūana gloriaet ciuitate terrena.Quomō inter ſe differunt cupiditas glorieet dominacōnis.Tam turpe eſt ſeruire ꝟtutes hūane gloriequam corpꝰ voluptati.Romanū regnū a deo vero eſſe diſpoſitum aquo eſt omnis pote ſtas et cuius ꝓuidencia reguntur vniuerſa.Tempora exituſqꝫ bellorum ex dei pendereiudicacio.De bello in quo radagaiſꝰ rex gothorum demonū cultor vno die cum ingentibus copijsſuis victus eſt.xxiijQue ſit criſtianoꝝ imperatorum et ꝙͣ vera felicitaſDe ꝓſꝑitatibꝰ quas ꝯſtantino imꝑatori xp̄iāno deꝰ ꝯtulitDe fide et pietate theodoſij auguſti xxvj.Contra inuidos inuectō auguſtini qͥ ſcpͥſer̄tꝯtra editos iā librosxxvij.Expliciūt capitula libri qͥnti.Incipit liber qͥntꝰ. Ca. j.Voniā ꝯſtat oīm reruꝫoptandarū plenitudinem eſſe felicitatē quenon eſt dea ſꝫ donū deiet iō nullū deū colēduꝫeſſe ab hoībus niſi quipōt eos facere felicesvn̄ ſi illa deaeſſet ſola coledā merito diceret̉iam ꝯſequent̓ videamꝰ quā cadeꝰ qͥ pōt ⁊ illa bonā dare que hr̄e pn̄t etiā non boni. ac ꝑ hͦet̄ infelices. romanuꝫ imꝑiū tam magnū tāꝙͣdiuturnū eſſe voluerit. Quia em̄ hoc deorumfalſorū illa qua colebāt multitudo non fecit.et multa iam diximꝰ. et vbi viſū fuerit oꝑtunum eſſe dicemꝰ. Cauſa e̓go magnitudīs imperij romani nec fortuita eſt. nec fatalis ẜmeoꝝ ſentētiā ſiue opinionē. qꝛ ea dicūt eē fortuita. que vel nullas cauſas habēt vel non exaliquo rōnabili ordīe veniētes. et ea fataliaque p̄ter dei et hoīm volūtatem cuiuſdaꝫ ordinis neceſſitatē ꝯtingūt. Prorſus dīna ꝓuidentia regna ꝯſtituunt̉ humana. Que ſi ꝓpterea qͥſquā fato tribuit. qꝛ ip̄am dei volūtatēvel ptātem fati noīe appellat. ſentētiā teneatlinguam corrigat. Cur em̄ nō hoc pͥmū dicitꝙ poſtea dicturꝰ eſt. cum ab illo qͥſquā q̄ſie̓itqͥd dixerit fatū. Nam id hoīes qn̄ audiūt v ſitata loquēdi ꝯſuetudīe nō intelligūt niſi vimpoſitōnis ſideꝝ qualis eſt qn̄ qͥs naſcit̉ ſiue cōcipit̉. ꝙ aliq̓ alienat a dei volūtate. aliqͥ ex illa etiā hoc pendere ꝯfirmat. Sed illi qui ſinedei volūtate decernere opinant̉ fidera. quidagamꝰ. vel qͥd bonoꝝ habeamꝰ malorūue patiamur ab auribꝰ oīm repellēdi ſūt. non ſolūeoꝝ qui verareligionē tenet. ſed qͥ deoꝝ qͣliuincūqꝫ licet falſoꝝ. volunt eē cultores. Heceniꝫ opinio qͥd̓ agit aliud. niſi vt nullus oīnocolat̉ aut roget̉ deus. Cōtra quos mō nobisdiſputatō nō eſt inſtituta. ſed cōtra hos qͥ ꝓdefenſiōe eorum quos deos putat xp̄iane religioni aduerſant̉. Illi vero qͥ poſitōnem ſtellarum quodāmō decernētiū qualis qͥſqꝫ ſit. ⁊q̓d ei ꝓueniat boni. qͥdue mali accidat. ex deivolūtate ſuſpēdūt. ſi eaſdem ſtellas putanthabere hāc pt̄atem traditā ſibi a ſumma illiꝰptāte. vt volētes iſta decernat. magnam celo faciūt iniuria in cuiꝰ velut clariſſimo ſenatu ac ſplediſſima curia opinantur ſcelera faciendā decerni. qualia ſi aliqͣ terrena ciuitasdecreuiſſet. generi humano decernēte fue̓ateuertēdā. Quale deinde iudiciū de hoīm factis deo relinquit̉ qͥbus celeſtis neceſſitas adhibet̉. cum dn̄s ille ſit et fiderum et hominumAut ſi non dicūt ſtellas accepta qͥdem ptātea ſummo deo arbitrio ſuo iſta decerne. ſꝫ ī talibus neceſſitatibꝰ ingerēdis illiꝰ oīno iuſſaꝯplere. ita ne de ip̄o deo ſentiēdū eſt. quod indigniſſimū viſum eſt de ſtellarū volūtate ſentire. Quod ſi dicunt̉ ſtelle ſignificare potiusiſta qͣꝫ facere. vt quaſi locutio quedam ſit illapoſitio p̄dices futura nō agēs. non em̄ mediocriter doctorū hoīm fuit iſta ſnīa. non qͥdemita ſolēt loqui mathematici. vt verbi gr̄a dicant. mars ita poſitus homicidam ſignificatſed homicidā non facit. verūtn̄ vt ꝯcedamuſnō eos vt dn̄t loqui. et a ph̓is acciꝑe oꝑtere