¶ PrologusNico. de lyra
ſalomonē ſcripti ſūt. Itaqꝫ iuxta numerumvocabulorū: tria volumina ędidit: Prouerbia: Eccleſiaſtē: Cāticū cāticoꝝ. In prouerbijs ꝑuulū docēs: ⁊ quaſi d̓ officijs ꝑ ſentētias erudiēs. Un̄ ⁊ ad filiū ſermo crebro repetit̉. In eccleſiaſtē vero maturę virū ętatꝭinſtituēs: ne qͥcqͣꝫ ī mūdi rebꝰ putet eē ꝑpetuū: ſꝫ caduca ⁊ breuia vniuerſa q̨̄ cernimꝰ.Ad extremū iā cōſūmatū virū ⁊ calcato ſęculo p̨̄paratū: ī cāticis cāticoꝝ ſpōſę iungitamplexibꝰ. Niſi em̄ prius reliquerimꝰ vitia⁊ pōpis ſęculi renūciantes: expeditos nosad aduētū p̨̄parauerimꝰ: nō poſſumꝰ cātarecāticū canticorū. Sed ⁊ hoc diligētiꝰ attendendum: tres libros auctore diuerſo eſſe intitulatos. In ꝓuerbijs em̄ notāt̉ ꝓuerbiaſalomonis filij dauid regis iſrl̓. In eccleſiaſtē ꝟo verba eccleſiaſtes filij dd̓ regis hieruſalē. Suꝑfluū qͥppe ē iſrl̓ hic: qd̓ male in gręcis ⁊ latinis codicibꝰ īuenit̉. In cātico autcāticoꝝ nec filiꝰ dd̓ nec rex iſrl̓ ſiue hierl̓m p̨̄ſcribit̉: ſꝫ tm̄ cāticū cāticoꝝ ſalomōis. Sicutem̄ ꝓuerbia ⁊ rudis īſtitutio ad duodecimtribꝰ ⁊ ad totū ꝑtinet iſrael: ⁊ quō cōtēptusmūdi nō niſi metropolitis ꝯuenit: hͦ ē habitatoribꝰ hierl̓m: Ita cātica cāticoꝝ ad eosꝓprie ꝑtinet qͥ tm̄ ſuꝑna deſiderāt. Ad incipiētes ⁊ ꝓficiētes: ⁊ pr̄na dignitas: ⁊ regniꝓprij merito vendicat̉ aucͣtas. Ad ꝑfectosꝟo vbi nō timore erudit̉: ſed amore ꝓpriūnomē ſufficit: ⁊ ęqualis magiſter eſt ⁊ neſciteſſe ſe regē. Quę oīa referunt̉ ad chriſtum.Incipit alius prologus.Res libros ſalomōis .i. ꝓuerbiaeccleſiaſtē: ⁊ cāticū cāticoꝝ: vet A teri. lxx. īterp̄tū auctoritati redIdidi vel antepoſitꝭ lineis: ſuꝑflua q̨̄qꝫ deſignās: vel ſtellis titulo p̨̄notatꝭea q̨̄ minꝰ habebāt̉ īterſerēs: vt pleniꝰ paula ⁊ euſtochiū cognoſcatꝭ: qͥd in libris nr̄isminꝰ ſit: qͥd ve redūdet. Necnō etiā illa q̨̄ imꝑiti trāſlatores male ī līguā noſtrā d̓ gręcoſermōe verterāt oblitterās ⁊ antiquās curioſiſſima ꝟitate correxi. Et vbi p̨̄poſtero ordine atqꝫ ꝑuerſo ſnīarū fuerat lumē ereptū:ſuis locis reſtituēs feci intelligi qd̓ latebat.Porro ī eo libro (qͥ a pleriſqꝫ ſapīa ſalomonis īſcribit̉: ) ⁊ ī eccleſiaſtico (quē eē ieſu filiſyrach nullꝰ ignorat) calamū tēꝑaui: tm̄mōcanonicas ſcpͥturas vobis emēdare deſiderās: ⁊ ſtudiū meū certis magꝭ qͣꝫ dubijs cōmēdare. Id̓o gręco ⁊ hebręo p̨̄fatiūcl̓a vtraqꝫ ī libro p̨̄miſſa ē: qꝛ nōnulla d̓ gręco hͦ adilluminationē ſenſus: ⁊ legētꝭ ędificationēvel īſerta hebraice trāſlatiōi: vl̓ extrīſecꝰ iūcta ſt̓. Et idcirco qͥ legꝭ ſēꝑ ꝑegrina memēto.
¶ Poſtilla venerabilis fratris. Nicolai d̓ lyra ſuꝑ Prouerbia ſalomonis incit feliciter et primo eiuſdem p̄fatio.Cee deſcripſi eā tibi tripliciter Prou̓. xxij. Scd̓m qd̓dicit̉ in prīcipio libri de plātis. Tria vt ait Empedocles in tota rerū varietate: p̄cipue excellentiſſimū diuine munificētie donū ph̓iam ſcꝫ extollūt magnificemobilis affluētie cōtemptus: future felicitatis appetitꝰ mētis illuſtratio: quorū primo nihil honeſtius: ſecūdo nihil feliciꝰ: tertio nihil ad amborū adeptionē cōpendioſamefficatius. vera aūt philoſophia tradit̉ in ſacra ſcriptura: ⁊ quodāſpeciali modo in libris ſalomonis qui ꝓpter hoc ſapientiales dicuntur. ph̓ia em̄ antiquitꝰ ſapientia dicebat̉: ⁊ ph̓i ſapiētes. Sed pythaoras nomē ſapientis refugiēs ne arrogantie notā incurreret: philoſophū ſe eē reſpōdit .i. amatorē ſapiētie: qd̓ pōt etiā dici ſine notaarrogantie: ⁊ ex tunc vocati ſunt ph̓i: qui prius ſapientes dicebant̉⁊ ſapientia ex tunc philoſophia nominari cepit. Igit̉ in libris ſalomonis qui ẜm nominationē antiquā ſapientiales dicunt̉ tria predicta ph̓iam ſeu ſapientiā extollentia continent̉: videlicet mobilis affluentie cōtemptus: future felicitatis appetitus: ⁊ mētis illuſtratio.Licet aūt mentis illuſtratio inter iſta tria ponat̉ vltimo: tamē ordine temporis ⁊ nature p̄cedit alia duo: qꝛ eſt via ad compendioſamadeptionē eorū: vt dictū eſt. Igit̉ in primo libro ſalomonis qui dicit̉: Parabole mentis illuſtratio cōtinet̉: qꝛ ibi documēta ponuntur ad eruditionē ſimpliciū: ⁊ ad augendū ſcientiā intelligentium:ẜm ꝙ dicit̉ in principio libri: Parabole ſalomonis filij dauid regꝭiſrael: ad ſciendaꝫ ſapientiam ⁊ diſciplinā ⁊cͣ. In ſecūdo vero libroeius qui Eccleſiaſtes dicit̉: cōtemptus mūdi docet̉: ẜm ꝙ in principio libri dicit̉: Uanitas vanitatū dixit Eccleſiaſtes: vanitas vanitatū ⁊ omnia vanitas. In tertio vero libro eius qui dicit̉: Canticūcanticorū: ſuꝑne felicitatis appetitꝰ exprimit̉: ẜm ꝙ in principio libri dicit̉ in ꝑſona eccleſie q̄ a primo Abel iuſto incepit: vt dicit Grego. Homel̓. vij. Oſculet̉ me oſcl̓o oris ſui ⁊cͣ. qd̓ quidē oſculū habetur in fruitionē beata: Igit̉ in verbo p̄aſſumpto circa libros ſapiētiales tangunt̉ quattuor cauſe .ſ. effectiua: ſubiectiua: formalis ⁊ finalis. Cauſa vero effectiua duplex eſt: vna principalis .ſ. deus reuelans ſapientiā in his libris contentā. Alia inſtrumētalis .ſ. ipſe ſalomon qͥ habuit hanc ſapiētiā diuinitꝰ infuſam. vt ptꝫ. iij. Reg. iij.et eam deſcripſit ſpirituſancto dictāte in tribꝰ libris p̄dictis: ⁊ hͦ notat̉ cū dicit̉: Ecce deſcripſi. vnde dicit̉. Ecc̄s xij. Cunqꝫ eſſet ſapientiſſimus Eccleſiaſtes: docuit populum ⁊ enarrauit que fecerat: ⁊ inueſtigās compoſuit parabolas multas. Queſiuit verba vtilia: ⁊ cōſcripſit ſermones rectiſſimos ac veritate plenos. Circa ſecūdū conſiderandū ꝙ ſicut corpus mobile ſub ratione abſoluta ſubiectū eſtin tota philoſophia naturali: in partialibus vero libris ſub rationibus cōtractis: vt in libro de celo ⁊ mūdo ſubiectū eſt corpus mobile ad ſitū: ⁊ ſic de alijs: ita deus eſt ſubiectū in tota ſacra ſcripturaſub ratione deitatis abſolute. ideo dicit̉ Theologia quaſi ſermo dedeo. In partialibꝰ vero ſacre ſcripture libris eſt ſubiectū ſub rōnibꝰmagis determinatis: vt in veteri teſtamēto ſubiectū eſt deus vt creator: ⁊ in nouo vt redemptor. In libris vero ſapientialibus eſt ſubiectum vt ſapientie dator. Nec obſtat ſi dicat̉ ꝙ hec eſt ratio cauſeeffectiuę: qꝛ in tota ſacra ſcriptura deus eſt cauſa efficiens ⁊ ſubiectiua. Efficiens inquātū ab eo infundit̉ ⁊ regulat̉. Subiectiua vero inquantū ꝑ ip̄am infuſam ab hoībus cognoſcit̉: ⁊ iſta cauſa ſubiectiua tangit̉ cū dicit̉: Eam .ſ. ſapientiā q̄ eſt idē qd̓ ipſe deus: ⁊ qꝛeius cognitio eſt ſūme deſiderabilis. ideo de ea dicit̉ Sap̄. viij. Hācamani et exquiſiui eam a iuuētute mea: ⁊ amator factꝰ ſum forme illius. Tertio aūt tangit̉ in verbo ꝓpoſito cauſa finalis cū dicit̉: Tibi .i. ad vtilitatē tuā. Ad bonū em̄ totiꝰ eccl̓ie deſcripti ſūt iſti libricōtinētes doctrinā ſaplētie: ꝑ quā habet̉ gratia in p̄ſenti: ⁊ gloria īfuturo. ꝓpter qd̓ de ip̄is dicit̉ Prouer. iij. Longitudinē dierū ⁊ atnos vite ⁊ pace apponēt tibi. Et dicit annos vite quantū ad gratiāin p̄ſenti viuificantē. Pacē .ſ. triplicē: internā: fraternā ⁊ ſuꝑnā: etqꝛ ſuꝑna habet eternitatē annexā. iō d̓r: Longitudinē dierū: qꝛ eternitas a nobis nō capit̉ in p̄ſenti niſi ẜm imaginationē tēporis infiniti. Cauſa ꝟo formalis tāgit̉ cū d̓r: Tripliciter. Eſt aūt duplex forma .ſ. forma tractādi ⁊ forma tractatꝰ. Forma tractādi ē modꝰ agēdi qͥ triplex eſt in libris ſapientialibꝰ: qꝛ ꝓcedūt monitiue: cōminatiue: ⁊ ꝓmiſſiue. De quo pōt accipi qd̓ d̓r̄ Eccleſiaſtes. iiij. Funiculustriplex difficile rumpit̉: quia ſi aliquis nō acquieſcit monitis: compellit̉ tamen cōminationibus: vel attrahit̉ ꝓmiſſis: ⁊ in hoc etiamhuius doctrine ſoliditas deſignat̉. Forma vero tractatus eſt diuiſio huius doctrine que vt iam dictum eſt in tres libros diuidit̉: ſcꝫProuerbia Eccleſiaſtē ⁊ Cantica canticorum. Ceteri vero vt liberSapientie ⁊ Eccleſiaſticꝰ nō ſunt de canone. vt patet ꝑ Hieronymūin ꝓlogo galeato: nec habent̉ in hebreo: ideo eorum expoſitionibꝰad p̄ſens intendere non ꝓpono.Finit Poſtilla.