XXIII.
donaſſet: improprie tn̄ dicit̉ ꝑ indulgētiā culpāremittere: qꝛ ſolus xp̄s remittit culpa pͥncipalit̓:d̓ ꝯſe. di. 4. c. nemo ſacerdos ꝑ ſacr̄a inſtr̄aliter.De poteſtate pape erga eos qui ſūt in terra .ſ. paganos ꝗ ſignantur ꝑpecora cāpi. Iudeos ⁊ hereticos ꝗ ſignant̉ ꝑ boues: ⁊ xp̄ianos ꝗ ſignant̉ ꝑ oues: oēs hos ſubiecit deus pape ſub pedibus eiꝰ .i. ſub iuriſdictiōeeius: vt declarabit ẜm illud p̄s. Omnia ſubieciſti ſub pedibus eius oues ⁊ boues. De poteſtatequā habet papa ſuꝑ hereticos ſciſmaticos iudeos ⁊ paganos ⁊ terras eoꝝ habes ml̓ta pulchranotata ꝑ Io. an. in nouell̓. ſuꝑ. c. de his de voto.poſt Inno. que habent̉ ſupra ti. 3. de dominis tēporalibus. Ꝙ pagani ſubſint pape ꝓbat augꝰ. d̓ancho. vbi ſupra ſic: papa p̄eſt mundo vice xp̄i.ps autē habet plenā iuriſdictionem ſuꝑ omnēeaturam: cum in noīe eius flectat̉ omne genuceleſtium terreſtiū ⁊c̄. ad phil̓. 2. c. xp̄s enim perpaſſionem ſuā meruit iudiciariaꝫ poteſtatē ſuꝑomnem creaturaꝫ: vnde ipſe reſurgens ait mat.vlti. data eſt mihi omnis poteſtas in celo ⁊ ī terra. Cum autem vicarius xp̄i ſit papa: nullus pōtſe ſubtrahere ab obedientia eiꝰ de iure: ſicut nullus de iure poteſt ſe ſubtrahere ab obedientiadei. Et ſicut recepit xp̄s a patre ducatum ⁊ ſceptrū eccleſie gentiū ex iſrahel egrediēs ſuꝑ omnem principatū ⁊ poteſtatē ⁊ ſuꝑ omne quodcūqꝫ eſt vt ei genua cuncta curuentur: ſicut ipſe petro ⁊ ſucceſſoribus eius pleniſſimam poteſtatēcōmiſit: vt dicit Cyrillus patriarcha alexandrinus in li. theſaurorum. Et qͣꝫuis pagani ꝑ excommunicationē vel abſolutionē in confeſſione ſolui vel ligari nō poſſūt: tn̄ ptāte clauiū ligati ſunteccleſiam iudicati damnati: ⁊ ſic ſi vellēt euigilare ⁊ ad fidem reuerti poteſtate clauiū abſoluipoſſent. Similit̓ qͣꝫuis d̓ eccleſia dici n̄ poſſintmerito fidei ⁊ bone operationis: tamen de eccleſia dici poſſunt iudiciaria poteſtate ⁊ occaſionali vtilitate. Non aūt pōt papa auferre dominiaiuriſdictionis a paganis que iuſte detinent. Ratio huius eſt ẜm auguſtinuꝫ de ancho. quia ẜmph̓m pͥmo politicoꝝ dominium vnius ſuper alterum inter beneficia naturalia cōputatur. Sūtenim quidam naturalit̓ domini aliorum qui ſcilicet intellectu vigent: ⁊ mente alijs ꝓuidere poſſunt. Alij vero ſunt naturaliter ſerui qui viribꝰnaturalibus pollent ⁊ intellectu deficiunt. beneficium autem iuris ⁊ permaxime naturalis nemini eſt auferendum: extra de reg. iurꝭ. li. vi. Beneficia enim naturalia nedum infidelibus: ſed necetiam demonibus ſubtracta ſunt. Ordo igit̉ pͥncipandi cum ſit nature beneficium omni humane creature conceſſum nec ꝑ papam nec ꝑ aliosreges xp̄ianorum ab infidelibus ſubtrahenduꝫeſt: cuius dei iudicium eccleſia imitatur: qui beneficia nature cōmuniter ⁊ bonis ⁊ malis largit̉Nec eſt cōtra ꝙ eccleſia perſequitur ſaracenos
⁊ huiuſmodi: quia hoc facit eccleſia vel xp̄ianiinquantū illi impugnant iura eccleſiaſtica ⁊ occupant terras xp̄ianis debitas: vt terram ſanctā⁊ multa alia que pertinēt ad xp̄ianos: ⁊ quia moleſtant ipſos xp̄ianos per mare ⁊ per terram capientes ⁊ ſeruituti adijcientes cum poſſunt: ⁊ tālia dominia ⁊ iuriſdictiones vſurpatas licitū eſtxp̄ianis ab eis recuperare: ⁊ quouſqꝫ reſtituantvel componant accipere quecunqꝫ ſua: cum bellum ſit iuſtū ex parte xp̄ianorum: ar. di. i. iuſgentium. Item ẜm auguſtinum de ancho. vbi ſuprapapa poteſt punire paganos ⁊ barbaras nationes cum agunt contra legem naturalem in manifeſtis: quia vnuſquiſqꝫ poteſt puniri ꝓ tranſgreſſione legis quam recipit ⁊ ꝓſitet̉: ſed lex naturalis eſt ita cordi inſerta ꝙ deponi non poteſtvt ſi furarent̉ vel cōmitterent vicium ſodomīe⁊ huiuſmodi: ſed pro eo ꝙ faciunt contra legeꝫdiuinam .ſ. veteris vel noui teſtamenti aūt contra legem poſitiuam cum neutram recipiant puniri non poſſunt. Si tamen pagani ſunt ſubiectialiquibus regibus ⁊ p̓ncipibus xp̄ianis: dignuꝫeſt vt viuere debeant legibus ꝗbus viuunt alijſubditi illorum principum: ne videantur melioris conditionis propter ſuam infidelitatem qͣꝫxp̄iani: ⁊ cogi ad hoc ⁊ puniri poſſunt: puta ꝙcum ſtatutuꝫ generale eſt in aliqua ciuitate vbtales habitāt: ꝙ qui portat arma incidat de hocconuictus in penam decem florenorū poterit d̓tranſgreſſione huiuſmodi puniri paganus: ſicutxp̄ianus in tali ciuitate: ar. di. 8. que contra more. ſeruatis tamen eis ritibus ⁊ obſeruantijs ſuſuperſtitionis ẜm morem ſuū. ſicut enim nō poteſt cogi ad finem: ita non ſunt compellendi afaciendum ceremonias ⁊ ritus cultus xp̄ianonec tamen aliquid facere poſſunt in ſua ſuperſtitione ꝑſidie: qd̓ vergat in confuſionem ⁊ irreuerentiam fidei xp̄iane: alias poſſent puniri: extrade iude. ⁊ ſarace. c. in clementꝭ. ⁊ in matrimonijs ſuis dimittuntur in ritibus ſuis. Nec eſt cōtra quod ſcribitur. ii. q. i. hec ſi quis. ⁊ di. 63. adrianus. ⁊. 23. q. 8. conuenior. in quibus. c. videtur ꝙimperator poſſit nationibus imperare: quia illd̓intelligitur de natiōibus ſibi ſubiectis. Et qͣꝫuispagam puniri nō poſſint pena ſprituali excōmunicationis ⁊ huiuſmodi: poſſunt tamē puniri abeccleſia pena pecuniaria: ⁊ a principibus etiampena corporali.De poteſtate pape iniudeos deſignatos per boues: qꝛ iugo legis moſayce adhuc tenent colla ſubiecta: ⁊ boues iſtoſetiam deus ſubiecit ſub pedibus pape. Nam ⁊prohibuit nulla officia publica iniungi iudeis:diſtinc. 54. nulla. ⁊ ſtatuit penam in contrafacientes: extra de iudeis. Item prohibuit eos emere mancipia chriſtiana: diſtinctio. 54. mancipia.Ꝙ ſi ſecus fecerint quā penam incurrant ibi vide in tex. ⁊ glo. ¶ Itē ꝓhibet xp̄ianis vt iudeoꝝ