Capitulum X.
faciēdū auctoritatibꝰ diuine ſcripture ⁊ ſcōꝝ. Nāvt habet̉ Gen̄. iiij. dictuꝫ fuit Cayn poſtqͣꝫ cepit fratri ſuo Abel inuidere. Sub te erit appetitꝰ tuus: ⁊tu dn̄aberis illius .i. tu poteris dn̄ari rōne ſi volueris peccato inuidie ⁊ odij ad qd̓ inclinaris. Et eccleſiaſtes. xv. dr̄ ꝙ deus ab initio ꝯſtituit hoīem etreliꝗt eū ī māibꝰ ꝯſilij ſui .i. ī libertate arbitrij. Poſuit an̄ eū bonum ⁊ malū: ignem ⁊ aquā: mortem⁊ vitā: ad qd̓cunqꝫ voluerit extendet manū ſuā .ſ.oꝑis. Hinc Aug. ī. v. lib. de ciui. dei. Nō vſqꝫ quaqͣabſurde dici pōt ad differentias tantū corporū afflatus quoſdam valere ſidereos: non auteꝫ animivoluntates ſiderum poſitionibus ſubdi. Hieronmus etiam ait in libro ꝯtra Iouinianum. Liberiarbitrij nos condidit deus: nec ad virtutes nec advitiā trahimur: alioquin vbi neceſſitas nec corona. de. penitentia: diſtinctione. ſecunda. Si enī. Sienim homo ex conſtellatione cogeretur ad aliqd̓malum non poſſet illud euitare. Iniuſta autem eſſet illa ex qua prohiberet ſibi illud facere qd̓ nonpoteſt agere: qꝛ lex debet eſſe poſſibilis: vt. diſtinctionē. iiij. Arit autem lex ⁊ per cōſequens nō obligaret ad obſeruantiā eius: vn̄ non peccaret ipſamtranſgrediendo. Fruſtra etiam eēt oēs doctrinemorales ⁊ exhortationes ad virtutes fierent ⁊ pene a legibus īponerent̉ ſi neceſſitarentur hoīes excōſtellationibus ad bene vel male agendū. Ad idēfacit qd̓ ait Ambro. Nō ꝙ cuiqͣꝫ nr̄m aſcribamuserūnam. Nemo nr̄m tenet̉ ad culpam niſi ꝓpͥa voluntate flexerit. Uoluntariū ſibi militeꝫ eligit chriſtus: voluntariū ſeruū diabolus actionatur. xv. ꝗi. Non eſt. Cōfirmatur hoc idem exēplis. Naꝫ Iacob ⁊ Eſau gemini fratres vno conceptu geniti etvno partu ex Iſaac ⁊ rebecca editi ſūt. vn̄ vt videtur ſub vna cōſtellatione nati ſūt ⁊ tn̄ fuerunt valde diuerſorum morū. Nā Iacob lenis ⁊ delicatusEſau hippidus ⁊ ferus: Iacob ſimplex ⁊ quietus:Eſau venator ⁊ ageſtris. Iacob bonus: Eſau malus. Si ergo conſtellatio neceſſitaret homineꝫ adopera ſua: cum ſub vna conſtellatione nati fuerīt:debuerint eſſe oīo ſimilis conditōis. Et qꝛ nō fuerunt ſimiles ī vita ſꝫ valde cōtrarij: ideo clare on̄ditur non ex conſtellationibus ſꝫ ꝓprijs voluntatibus haberi vicia. Similiter Aug. in ꝗnto d̓ ciui.dei vbi diffuſe reprobat a principio illius libri ꝙti per multa capitula hūc errorem narrat de duobus partu vno natis vno mari altero femina: quifuerunt valde diuerſe cōditionis. Nam maſcul̓ꝰdeditus coniugio militie ⁊ negocijs mundi: femina ſeruata caſtitate totaliter ſe tradidit deo: quodnon fuiſſet: ſi cōſtellatio neceſſitaret ad ꝯuerſationē tenendā: cum ſub eadem cōſtellatōe nati eſſentEt ſi dicatur vt rn̄dent ad hoc mathematici: ꝙ corſtellatīo eſt momentanea ſub qua ꝗs naſcitur. Eqꝛ duo cū oriūtur ex vno partu nō ſimul naſcunt̉ſꝫ vnus poſt alterū: vn̄ nec in momēto ſꝫ ꝑ īterualū ⁊ ſic hn̄t diuerſas cōſtellationes. Sꝫ ad hoc repellēdū dicit ipſe Aug. ꝙ ſi ſic eſſet: cū vnus ſoluſ
naſcitur: nō ī momēto totus egrediat̉ ex vtero ſedde ꝑte ī ꝑtem ſucceſſiue ſeq̄ret ꝙ vnꝰ et idē hō totꝯſtellatōes haberet: quot̉ mēhra corpus ſuum cōtinet: q̄ paulatī eduxit ex vtero: quod ē abſurdumdicere. Greg. ēt in omel̓. ad idē īprobandū īducitaliud exemplum vꝫ. Contingit in vna ciuitate eadem hora ⁊ momento naſci filium regis ⁊ filiuꝫ ruſtici vel artificis: vn̄ ſub eadē cōſtellatōe: ⁊ tn̄ ī ꝓceſſu vite filiꝰ regis ſuccedit ī regno: ⁊ erit gl̓ioſus etdiues ⁊ ſciens ⁊ alius cultor terraꝝ ⁊ ignarus: pauper ⁊ mercēnarius. Si ergo ꝯſtellatio īducit ꝯuerſationē ſtatū ⁊ mores ⁊ oīa q̄ pertinent ad vitā pn̄tem: qūo eſt tanta diuerſitas īter hos natos ſub eadem cōſtellatione? Dicūt illi mathematici: ꝙ ſi ꝗsnaſcitur ſub ſigno aquarij erit piſcator. Sed cumin quibuſdā partibus non ſint piſcatores: ⁊ tn̄ ibinaſcuntur aliqui ſub illo ſigno: qūo habebit effectū cōſtellatio in illo non recedente de partibus ſuis? Cōcludunt ergo tā ph̓i qͣꝫ ſancti theologi falſuꝫeſſe īmo ⁊ hereticuꝫ credere: ꝙ homo cogat̉ ad bn̄vel male faciendum ex cōſtellationibꝰ. ¶ Notādūetiā prout dicit. b. Tho. ī ſūma cōtra gentiles li. iij.c. lxxxxij. ꝙ cū homo habeat eligere ⁊ proſeꝗ q̄ elegit ī oꝑibus ſuis: in vtroqꝫ horū a cāis ſuperioribꝰadiuuat̉: īterdū etiā īpeditur. Et ẜm electionē ꝗdēiuuatur ad eligendū aliꝗd: vel in qͣꝫtum īclinatura deo per oꝑationē diuinā ⁊ intellectum ⁊ voluntatem. Ab angelo ī qͣꝫtuꝫ illuſtratur ītellectus ad colū quod ē bonū aliꝗd fieri: etſi neſciataſſignare cām: vel etiā cū illūinatur ab angelo adcognoſcendū etiā cām quare bonū eſt illud ab eofieri. A corpore aūt celeſti nō iuuatur hō ad electōnē faciēdā alicuiꝰ oꝑis: niſi ī qͣꝫtum corpus celeſteīprimit ī corpus ip̄ius hoīs: ex qua īpreſſione hō īcitat̉ ad eligēdū per modū quo paſſiones īducūtad eligendū: vꝫ trahendo rationē ad ſe ex vehemetia ip̄ius paſſionis ⁊ ſuaſione offuſcante ip̄am. Un̄illa incitatio que eſt in nobis ex corporibus celeſtibus eſt per modum alicuius paſſionis: ſic̄ cū ꝗs īducitur ad eligendū aliquid per odiū vel amoreꝫvel iram vel aliꝗd hiꝰ. Secundū vero executioneꝫeius quod eligit iuuatur hō ex ſuperiori cā in qͣꝫtūconſequitur ab ipſa cauſa ſuperiori robur ⁊ efficaciam ad implendum quod eligit. Que quidē nonſolum a deo ⁊ ab angelis ſed etiā a corporibus celeſtibus eſſe pōt: in ꝙͣtum talis efficacia in corporeſcita eſt. Manifeſtū eſt enī ꝙ etiā corꝑa inaīata qͣſdam vires ⁊ efficaciā a corporibus celeſtibus cōſequūtur p̄ter eas etiā q̄ ad qualitates actiuas ⁊ paſſiuas elementorū cōſequūtur: quas non ē dubiuꝫcorꝑibus celeſtibus eē ſubiectas: ſicut ꝙ magnesattrahit ferrū: hoc hꝫ a corꝑibꝰ celeſtibꝰ: ⁊ lapidesꝗdem ⁊ herbe hn̄t alias virtutes occultas: vnde nihil ꝓhibet ꝙ ēt hō habeat ex īpreſſiōe corꝑis celeſtis aliquā efficaciā ī aliꝗbus corꝑalibus faciēdisquam alius non habet: puta medicus in ſanandoagricola in plantando: miles in pugnando. Hancetiā efficaciam multo perfectius deus hominibꝰ