Capituluꝫ I.
ibi ꝓphetia ſꝫ large n̄ ꝓpͥe vt dic̄. Nico. de lira: ex qͦnō intellexit reuerſionem.Secundo uidenduꝫ eſtde multiplici modo mendacij. Oīs .n. ꝗ loꝗtur medacium varie ip̄m ꝓnūciant. Triplex āt diuiſio ponit̉ d̓ mēdacio ẜm diuerſas ꝯſiderationes eiꝰ ẜm.Tho. 2ª 2º. q. iio. Pōt .n. cōſiderari pͥmo mō ex ipſaſui falſitate que veritati opponit̉. Secundo ex ꝑtefinis ꝗ ibi ītendit̉. Tertio ex parte criminis qd̓ ibiaugetur vel minuitur. Scd̓m pͥmā conſideratōemſic diuidit̉ mendaciū a ph̓o in. iiij. ethicorū: in mendaciū qd̓ tranſcendit veritatem ī maiꝰ: ⁊ illud qd̓ d̓ficit in minus. Primū ꝑtinet ad iactātiā quod prohibet ſapiens dicens. Eccle. xxx. Non addas ꝗcqͣꝫverbis illius ⁊ arguarꝭ īueniariſqꝫ mendax: ⁊ Ambro. Ueritatisⁱ ea regula eſt vt nil faciat ꝗs cōmendandi ſui gratia quo minor alius fiat. xi. q. iij. Siꝗs vero non obediat. Aliud mendacium quod deficit a veritate ī minus ꝑtinet ad Ironiam dicēdo.ſ. minus qͣꝫ ſeueritas habeat: de quo in p̄s. Diminute ſunt veritates a filijs hoīum. Et Aug. Nō itacaueat̉ iactantia vt veritas deſeratur. Et Grego.Incauti ſūt hūiles ꝗ mendacio ſe illaqueāt. xxij. qij .ſ. dicendo aliquē defectuꝫ quē in ſe nō recognoſcunt: hec diuiſio mendacij eſt ꝑ ſe: qꝛ mendaciumin qͣꝫtum hiꝰ opponitur veritati. Ueritas autemeſt q̄dam equalitas: dū .ſ. ita dr̄ ſicut in mente habetur. Equalitati aūt opponitur ꝑ ſe maiꝰ ⁊ minꝰ. Delactantia aūt ⁊ de Ironia dr̄ in ti. d̓ inani gloria. Etdicit ph̓s in. iiij. ethicoꝝ: ꝙ iactator ꝗ mentit̉ in laudando ſe vltra id quod ē vituperabilior eſt qͣꝫ Ironicus qui de ſe negat bona q̄ in ſe recognoſcit: ethoc qꝛ magis recedit a medio veritatis. Rō hꝰ ē ẜꝫBonauē. in. iij. di. xxxviij. qꝛ virtus ē de bono ⁊ difficili. Sed difficilius eſt hoīem accedere ad negandū bonū quod ī ſe ē qͣꝫ ad dicendū bonū de ſe qd̓non hꝫ. Magis .n. appetit homo reputari ⁊ exaltari qͣꝫ deſpici. Item iactator reddidit ſe hoībus magis oneroſum qͣꝫ Ironicus. Si tn̄ Ironicus negatde ſe bona que cognoſcit habere vt inde laudeturtūc magis peccat qͣꝫ iactator: qꝛ vtrūqꝫ ibi eſt Irōia⁊ iactantia. Scd̓m ſcd̓am ꝯſiderationem .ſ. ex ꝑte finis ſic diuiditur a magiſtro ſn̄iaruꝫ in. iij. di. xxxiij.mendacium ī ꝑnicioſum iocoſuꝫ ⁊ officioſuꝫ. Autn. ītēdit ꝗs ex mēdacio malignitatē ſeu nocumētiſic ē ꝑnitioſū. aut d̓lectabilitatē ꝓximi ⁊ ſic ē iocoſu. aut vtilitatē ⁊ ſic eſt officioſuꝫ. Et mendacio pn̄iioſo vſi ſunt illi duo ſenes qui accuſauerunt Sulānam falſo de adulterio vt occideret̉: vn̄ vni eorūdixit Daniel. Mentitus es in caput tuuꝫ. Dan̄. xiij.Hendacio iocoſo videtur vſus fuiſſe Ioſeph qn̄dixit ꝑ procuratorē ſuum fratribꝰ ſuis. Neſciebatis qꝛ non eſt ſimilis mei in egypto in auguriandiſcīa. Gen̄. xliiij. Ubi dicit Aug. ꝙ qꝛ non ſerio ſꝫ iocō dictum eſt vt exitus docuit non eſt habēdū mēdacium. Mendacia .n. a mendacibus ſerio agun̉non ioco. xxij. q. ij. Quod ait. Iſta tn̄ videtur obſcu
ra locutio: cum mendacium iocoſum ſit mendacīum ⁊ pctm̄ niſi dicatur ea intentione vt qui auditperpendat nō vere ſed iocoſe dici ſeu fabuloſe qd̓non ibi contingit. Sed poteſt dici ẜm Gratianum.q. ea. §. Item ꝙ dicit̉: ꝙ ſunt quedā mendacia q̄ ⁊ſi culpa leui non careant tn̄ non ſunt dānabilia immo nec ſunt quaſi habenda mendacia: qꝛ .ſ. nō nocent ⁊ iſto modo poteſt intelligi dictum Aug. Poſſet tn̄ dici ẜꝫ magīſtrū ī hiſtorꝭ. illa v̓ba dixit loq̄nsẜm opinionem egyptiorum ꝗ credebāt̉ euꝫ habereauguriandi ſcīam. Mendacium officioſum dixitRaab Iericontina cū dixit de exploratoribꝰ quosin domo habebat abſcōditos ꝙ receſſerāt. Ioſueij. Et obſtetrices egyptie Sephora ⁊ Phua Phorni .ſ. ꝙ mulieres hebree haberent obſtetricādi ſciētiā ⁊c̄. Circa hoc dicit Greg. in. xviij. moral̓. ꝙ nonnulli obſtetricū fallaciaꝫ conātur aſſerere hoc mēdacij genus nō eē peccatū maxime qꝛ illis mētiētibus ſcriptum eſt ꝙ edificauit eis dn̄s domos: inmagis recōpenſatione cognoſcitur ꝗd mēdacij culpa mereatur. Nam benignitatis earū merces q̄ ineterna potuit vita retribui premiſſa culpa mendacij in terrena ē recōpenſatione declinata. xxij. q. ij.Si quelibet. Ex quo modo loquendi poſſet videri illud mendaciū obſtetricū fuiſſe mortale: qꝛ nullus pͥuatur eterna remuneratōe niſi pro mortali.Sed Tho. 2ª 2ᵉ. q. iio. arti. vlt. dicit ꝙ illud mēdacium pōt dupliciter conſiderari. Uno mō qͣꝫtum adaffectum beniuolentie in iudeos ⁊ qͣꝫtum ad reuerentiam diuini timoris ex ꝗbus cōmendatur ī eisīdoles virtutis. Et ſic eis debet̉ remuneratio eterna. Un̄ Hiero. expōit ꝙ dn̄s edificauit eis domos.ſ. ſpūales. Alio mō pōt conſiderari qͣꝫtum ad ipſuꝫexteriorem actum mendacij quo ꝗdem non potuerunt eternā remunerationē mereri: ſꝫ forte aliquāremuneratōem tp̄alem cuius merito nō repugnabat il̓ia d̓formitas mendacij ſicut repugnabat merito remunerationis eterne: ⁊ ſic ītelligenda ſūt verba Greg. non ꝙ mererent̉ ꝑ illud mendaciū amittere remunerationem eternā quā iam ex p̄cedentiaffectione meruerant. Ex his pꝫ mendacium fuiſſe veniale. Et noͣ ꝙ qͣꝫuis īterrogatus a iudice ẜmformam rectā iuris ⁊ de ꝑtinentibus ad ptāteꝫteneatur ex legis neceſſitate non mētiri al̓s pecret mortaliter ẜm Tho. ⁊ Bonauē. in. iij. ideo obſtetrices mentiendo non peccauerunt mortaliter ẜmBonauē. qꝛ fuit ibi opus miſericordie cuiꝰ īquiſitio vel reprehenſio ad ptātem Pharaonis non ꝑtinebatur: qꝛ nō eſt data aliqua poteſtas homini adagendum contra deū. Scd̓m tertiam cōſiderationem .ſ. in qͣꝫtum augetur culpa vel minuitur ī mēdacio: ſic Aug. in li. de mendacio ponit. viij. generamendaciorum. xxij. q. ij. Primo. Primū eſt ergo īdoctrina religionis vt cum ꝗs diceret aliquid contra fidem vel bonos mores vt fornicationē vl̓ vſuram non eſſe peccatū mortale: oēs in fine ſaluādoſxp̄icolas ⁊ hiꝰ. Secundū eſt quo ledit ꝗs proximūiniuſte ita ꝙ nulli ꝓdeſt ⁊ alicui obeſt vt d̓trahēdo