Capitulum. XXIII.

erogari: ſꝫ reſtitui: niſi cuꝫ neſcirentur vel nō īuenirentur ꝑſone: ſicut accidit in alijs reſtitutōibꝰ.Et pͥmus eſt cū acꝗrit quis ab his qui rem ſuamalienare non pn̄t: ⁊ ꝗ ſunt illi Rai. ponit exemplavt furioſi: ꝓdigi: minores. xxv. annis ⁊ maxīe pupilli ⁊ mēte capti ſurdi: ⁊ muti: ⁊ ceci: ⁊ ꝗ perpetuomorbo laborant: qꝛ eniꝫ tales rebus ſuis ſuꝑeſſe.i. prouidere non pn̄t: dandi ſunt eis tutores velcuratores. Inſti. de cura. §. furioſi. Et qd̓ dictumodigis videt̉ intelligendum de his ꝗbusratione prodigalitatis dati ſunt curatores a iue ⁊ non de alijs. Serui etiam cuꝫ ꝗcꝗd habētdn̄oꝝ alienare non pn̄t. Sed ⁊ religioſi ſi quaent ad vſum ſuum: vel ꝑ adminiſtratōem: illatn̄ donare vel alienare nō pn̄t illicite vt in ludisvn̄ qui eis vincerent etiā platis ad reſtitutiōeꝫ tenerentur monaſterijs vel p̄latis. Clerici qͣꝫtuꝫ ades eccleſie cuꝫ paupeꝝ ſint. xvi. q. i. Qm̄ alienarelicite nō pn̄t vt in ludis. Filijfami. ꝗ emancipatilon ſunt a patre alienare nō pn̄t ꝑ ludū vel aliosdos niſi peculiū caſtrenſe vel quaſi caſtrenſe:quo vt dn̄i eius cenſent̉. Et ꝗd ſit peculiuꝫ cae vel quaſi vide ſupra. Similiter ⁊ vxoreshn̄t pafernalia: alienare nō pn̄t. Qui ergocꝗrit ab his ꝑ luduꝫ reſtituere tenet̉ tutoribusvel curatoribus vel p̄latis aūt dn̄is eoꝝ ẜm Tho.Rai. Pe. de pal̓. ⁊ alios niſi forte ſit ꝗd modicumquo p̄ſumi poſſet ꝙ eoꝝ ſuꝑiores vt patres: tues: ⁊ hiꝰ non curarent. Tertius caſus eſt: cuꝫ acquirit ꝑ fraudes: puta vtendo falſis taxillis: vemo decipiendo. Nam hoc reſtituendū eſt eibenti curā eius: reputat̉ enim hocad hoc. xiiij. q. v. Non ſane in fi. ẜmal. Tertius eſt cuꝫ ꝗs attraxit aliquē adin vel nimiā īportunitatem: ſiue in pͥnciin medio cū alius vellet dimittere:⁊ non ſinni oadboc? cªªᵐ tenet̉ reſtituere ẜm xho. etīducunt. c. Nō ſane. ¶ Quartusis eſt qn̄ .ſ. ludit volūtarius cū voluntario exiditate nō ꝑ fraudeꝫ: ⁊ vincit ab eo ꝗ alienarepōt res ſuas. Sed vbi viuitur legibus īperialibꝰinicipalibus prohibentibus hiꝰ ludum: ettibus poſſe fieri repetitiōeꝫ amiſſoꝝ in ludo: vt. ff. de alea. l. fi. nec hiꝰ leges ſunt ꝑ diſſuetudinem abrogate quo ad reſtitutōem: ⁊ tunc circahoc ſunt varie opiniones. Aliꝗ enī dicūt ꝙ tenet̉ꝗs reſtituere ſic acꝗſitum ꝑ ludum ſi videlicet ꝑſnīaꝫ iudicis ad hoc fuerit artatus ſeu ꝯdēnatꝰ:alias non tenet̉. ⁊ rō eſt: qꝛ talis reſtitutō ē p̄ceptain penam lucrantium ex tali lucro: nec iura qued̓ hoc loquunt̉ dicūt ꝙ talis teneat̉ reſtitue̓ ipſoe ſꝫ ꝙ poſſit repeti. Qn̄qꝫ .n. licite pōt retinered an̄qͣꝫ ꝑ ſnīam iudicis reddere cōpellat̉: qd̓in pͦ ſnīam iuſte lataꝫ reddere neceſſe eſt: ſicut pꝫde penis alioꝝ iurium. Et addit Pe. de pal̓. ī. iiij.ad hoc ꝙ talis ſibi retinere nō pōt: ſꝫ dꝫ pauperibus erogare an̄ ſnīam iudicis: ⁊ tunc nō tenebit̉ſt in iudicio repetat̉: ſi pōt probare erogationem

factam pauperibus: ſed poſt ſententiam oꝫ ꝙ reſtituatur: nec ſufficeret pauꝑibus erogare. Alijdicunt ſimpliciter ⁊ indiſtincte non eſſe reſtituendum: ſed de neceſſitate pauperibus eroganduꝫ:⁊ hoc ſcd̓m. Placen. et Ugo. Aſſignant pro rōne:cum turpitudo v̓titur ex ꝑte vtriuſqꝫ: melior eſtconditio poſſidentis. ff. de ꝯdi. ob turpem cauſaꝫ.l. iij. ⁊. iiij. Sed Aco dicit hoc forte hr̄e locum cūdedi aliꝗd vt turpe ꝗd faceres. Secus ſi dedi ꝯͣhendo vbi lex contractum prohibet contrariumeſt: vt. C. de agri. ⁊ cenſi. l. quēadmodum. Et ideꝫdicit Hoſti. ¶ Tertij dicūt ꝙ tali iure durante ſicacquiſituꝫ eſt ſimpliciter reſtituendū ei a quo acꝗſitum eſt ex iure poſitiuo: qꝛ iura prohihent noſolum ludū: ſꝫ ⁊ acꝗſitionem ꝑ ipſum. Et male fidei poſſeſſor dicit̉ qui contra legum iura mercatur. C. de agri. ⁊ cenſi. l. Quēadmodum. Hec ē opinio Azo. ⁊ Glo. ſuper. c. Epiſcopus: diſ. xxxv. ⁊. c.clerici de vi. ⁊ hone. cle. et Hoſti. dicit ꝙ fere oēsdoctores hoc ſentiūt. Hanc opinionem firmat etſeꝗtur. b. Tho. vbi ſupra ⁊ in quarto ſnīaꝝ di. xv.Et Ricar. in. iiij .ſ. ꝙ eſt reſtituenduꝫ ab illis quiſunt talibus legibus aſtricti eis a quibus acquiſitum eſt ſi ſciūtur durante tali iure in ſuo robore ⁊ non abrogato ꝑ diſſuetudineꝫ: ⁊ hoc niſi ꝗslucratus fuerit ab eo ꝗ eum attraxit ad ludum īquo caſu non tenetur illi reſtituere qui amiſit: ſꝫerogare pauꝑibus. Idem Rai. ¶ Quarti dicuntvniuerſaliter reſtitutionem fiendam ſcilicet etiāin locis vbi hoīes non ſubijciuntur legibus īperialibus. Et rōnem aſſignant: qꝛ ſcilicet talis reſtitutio in iure canonico implicite eſt poſita. Nāleges imperiales non contrarias iuri diuino autper contrariam rōnabilem conſuetudinē approbatas obſeruandas eſſe iura canonica decreuerunt: vt pꝫ di. x. de capitulis. ⁊ in alijs. c. Sed iusimperiale prohibet talem acꝗſitionē ergo ⁊c̄. Sꝫad hoc poſſet rn̄deri: ꝙ qͣꝫuis ius canonicuꝫ ꝯfirmet iura ciuilia iuri diuino vl̓ canonico nō ꝯͣrianō tn̄ extendit obligatōeꝫ illoꝝ iuriū ad eos quieis non ſunt ſubiecti de iure vel antiqua ꝯſuetudine. Nec etiā ita firmat qn poſſit ꝑ ꝯͣriā ꝯſuetudinē abrogari ſicut ⁊ ius canonicū. Aliqn̄ etiamabrogatur: vt diſ. iiij. c. ſtatuimus cū. §. ſeq. Undehac opiniōe omiſſa magis placet opinio. b. Tho.ſupradicta..§. IIII.uantum ad tertiumſcꝫ cū ꝗs lucrat̉ in hiꝰ ludis cū volūtario valētealienare ⁊ ſine fraude ⁊ ꝗ legibꝰ īꝑialibꝰ nō ſuntaſtricti: vel alijs municipalibꝰ pariformit̉ ꝓhibētibus hiꝰ ludū: vel ſi ſunt hiꝰ legibꝰ aſtricti tn̄ ſunt ꝑdiſſuetudinem abrogate qͦ ad factū reſtōnis: ꝗdagendū d̓ tali lucro Circa hoc due ſūt opiniōes.Aliꝗ .n. dicūt illd̓ pauꝑibꝰ erogandū d̓ neceſſitaten̄ poſſe ſibi retine̓. Alij v̓o dicūt hoc de honeſtaꝯſilij: n̄ de neceſſitate fiendū. Et qͣꝫuis pͥma opinio ſit ſecurior: ⁊ ideo potiꝰ ꝯſulenda: non tamen