Titulus .I.

aliquem ſit inꝗſitio ſuꝑ hoc etiam in caſu moͣtisnegat ſe commiſiſſe maleficium ꝑpetratum: pecat mortaliter talis. Et ratio eſt ẜm. b. Tho. 2ª 2ᵉ.q. lxix. quia facit cōtra debitum iuſticie: ⁊ hoc eſtmortale. Pertinet aūt ad debitum iuſticie: vt ꝗsobediat ſuo ſuꝑiori in his: ad que ius ſue p̄lationis ſe extendit. Suꝑior aūt eſt iudex reſpectu eiqui iudicatur: et ideo ex debito tenetur accuſatꝰiudici exponere veritatem quā ab eo ẜm formāiuris exigit: hoc Tho. Si aūt non eſſet legitimusiudex: puta qꝛ habet dominium vſurpatum cuꝫnon ſit ſuꝑior eius: non videtur facere ꝯͣ iuſticiāſi non obediat ei in dicendo veritatem: peccat tn̄dicendo mendacium. Et mortaliter ſi peieraretvel inde nocumentuꝫ notabile proximo īferret.Similiter etiam ſi eſſet legitimus iudex et noninquireret ſecundum formam iuris: puta impetitus d̓ debito pecunie ſine aliqua infamīa exorta: vel accuſatione inquirit ab eo de homicidiovel furto: tunc non tenetur rn̄dere: ſꝫ pōt ꝑ appellationem vel aliter ſubterfugere iudicium eius:non tn̄ dꝫ mendaciū dicere ẜm Tho. Accuſatusaūt vel inꝗſitus iuridice de vno maleficio ⁊ conuictus pōt inꝗri ⁊ de alijs: ⁊ tenet̉ veritatē dicereẜm Pe. de pal̓. in. iiij. ¶ Secūdo reus pōt peccare mortaliter calūnioſe ſe defēdendo: nā iſto mōetiā ſi hr̄et iuſtam cām peieraret: qd̓ ſemꝑ ē mortale: nā in cā etiam criminali iuramētū d̓ calūniap̄ſtandum eſt exͣ de iura. calū. c. inherentes. Precuius declaratōe dicit. b. Tho. 2ª 2ᵉ. q. lxix. ꝙ alid̓eſt veritatem tacere: alid̓ eſt falſitatem ꝓponere.Horum primum in aliquo caſu licet. Non eniꝫquis tenetur oēm v̓itatem dicere: ſꝫ illam quamab eo pōt et dꝫ exigere iudex ẜm iuris ordinem:puta cuꝫ p̄ceſſit infamia ſuꝑ aliquo crimine velaliqua indicia apparuerūt: vl̓ cum p̄ceſſit ꝓbatōſemiplena. Scd̓m aūt .ſ. falſitatē ꝓponere nullomō licet. Ad id aūt qd̓ licitum eſt pōt ꝗs ꝓcederevel ꝑ vias licitas: ⁊ fini ītento accōmodas: qd̓ ꝑtnet ad prudentiam: vel ꝑ vias illicitas ⁊ ꝓpoſitofini ꝯgruas: qd̓ ꝑtinet ad aſtutiam que exercet̉ ꝑfraudem ⁊ dolū. Et pͥmū ꝗdem laudabile. Secūduꝫ v̓o vitioſū. Reo igit̉ lꝫ ſe defende̓: occultādov̓itatē quā ꝯfiteri nō tenet̉ ꝑ aliquos ꝯueniētesmodos: puta ꝙ non rn̄deat: ad que rn̄dere nontenetur: ⁊ hoc non eſt calūnioſe ſe defendere: ſedprudenter euadere. Non aūt licet vel falſitateꝫdicere vel v̓itatem tacere quā dice̓ tenet̉: nec aliquā fraudem adhibe̓: qꝛ fraus ⁊ dolus vim hn̄tmēdacij qd̓ ē calūnioſe ſe defende̓: hͨ Tho. Quāticūqꝫ gͦ ꝗs hr̄ et iuſtā cāꝫ: ſꝫ qꝛ nō hꝫ ꝓbatōes ſufficientes amitteret ī notabile detrimētuꝫ ſubſtantie vel ꝑſone: nō ꝓpt̓ea lꝫ ſibi dicere mēdaciū vl̓inducere falſum teſtē vel falſuꝫ inſtr̄m vel aliꝗdhiꝰ: alias nō excuſaret̉ a moͣtali. ¶ Tertio peccatreus ꝑ appellatōeꝫ īiuſtam: videlicet cū ꝗs appellat a ſnīa cā afferende more ne ꝯͣ eū iuſta ſnīa ferat̉: peccat mortaliter: qꝛ hͦ eſt calūnioſe ſe defen

dere. Talis .n. agit ꝯͣ iuſticiam: qꝛ officiuꝫ iudicisimpedit: vn̄ ei īiuriaꝫ facit: ⁊ etiā aduerſario ſuccuius iuſticiā in qͣꝫtum pōt ꝑturbat. Et ideo ſicdicitur. ij. q. vi. Omnino puniēdus ē: cuius īiuſteappellatio ꝓnunciat̉: ⁊ tenet̉ etiam ad ſatiſfacierdū de dānis ⁊ expēſis. Secus ſi appellat ex ꝯfidtia iuſte cauſe: qꝛ .ſ. credit ſe hr̄e iuſtam cām: hͦ. b.Tho. vbi ſupra. Item ꝯdēnato ad morteꝫ ſi iuſtehoc fit non licet ei ſe defendere ꝑ violentiam ethiꝰ: alias eſſet mortale: nō tn̄ tenet̉ facere vn̄ ſeq̄tur ei mors: puta manere ī loco carcerꝭ ſi īuenitaꝑtū: vel nō licꝫ comede̓ ꝯdēnato ad morte ꝑ ſameꝫ ſi cibꝰ ei occulte offerat̉. Sꝫ ꝯdēnato iniuſioad mortē licet reſiſtere ꝯdēnanti iudici: ſicut ⁊ltronibus: ⁊ ſe defendere: niſi forte ꝓpter ſcandlum vitanduꝫ: cū ex hoc aliqua grauis turbatiomeret̉ hec. b. Tho. 2ª 2ᵉ. q. lxix. ar. iiij. §. VIIInducitur etiam teſtisī iudicio. Et tripliciter pōt peccare. Primo dicdo falſitatē ſcienter: ⁊ talis peccat mortaliler: ẜm.b. Tho. 2ª 2ᵉ. q. lxx. tum qꝛ facit ꝯͣ iuſticiam ledēbonum cōe vel ꝓximum: tum qꝛ facit ꝯͣ octaupreceptum expreſſe quo dicitur. Nō loquerproximū tuū falſum teſtimoniū. Exo. xx. tum ꝗaꝑiurat. Nā teſtis iurat: alias non crederetur ſibquātecūqꝫ religiōis ſit: exͣ eo. Nup. Et iurare d̓ẜm Rai: ⁊ Hoſti. ꝙ dicet totā v̓itatem quā noīde re illa. iij. q. ix. Hortamur. ⁊ ꝙ non admiſceſalſum: nec aliꝗd de ſuo adijciet. iij. q. ix. PiIteꝫ de quorūdā ꝯſuetudine addit̉ ⁊ bn̄ ꝙ n̄pandet teſtimoniū. iiij. q. iij. §. Itē ī crimīali. Potn̄ remitti iuramētuꝫ de ꝯſenſu ꝑtiū: exͣ eo. c. tuiniſi ī cā matrimoniali. Teſtificādo inſuꝑ falſūuertent̉ tenet̉ ad reſtōneꝫ oīuꝫ q̄ exinde ꝓxinamiſit ꝓpt̓ eius teſtimoniū. xiiij. q. vi. Si res. ⁊. ij.q. i. Notū. ¶ Scd̓o peccat ī teſtificando: cū id qd̓eſt ſibi dubiū aſſerit ſibi certū: ⁊ talis peccatutalit̓: qꝛ exponit ſe ꝑiculo peccati et danificatalterius cū poſſit etiā ꝯͣrium eſſe eius qd̓ dicetiā peierat: cū iuret ſe ſcire illd̓ qd̓ neſcit. Nanō admitteret̉ eiꝰ teſtimoniū: ſi n̄ diceret ſe ſcirꝗnīmo ſolēt teſtes īterrogari vn̄ et quomō ſciaEt ſi int̓rogati de cā ſcientie nō dicat: nō valetſtimoniū. iiij. q. iij. §. ſola. ⁊ in aucten. de teſti. §.licet dudū. ⁊ tenent̉ ad reſtōnem: ſi inde ꝓximusiniuſte dānificaret̉. Debet gͦ hō in ferēdo teſtimoniū ẜm. b. Tho. 2ª 2ᵉ. q. lxx. id de quo eſt certꝰ procerto aſſerere: ⁊ id de quo eſt dubius ſub dubproferre. Ueꝝ qꝛ ex labilitate humane mencontingit ꝙ ꝗs reputat ſe qn̄qꝫ certum de eo qͥfalſum eſt: ideo ſi ꝗs cuꝫ debita ſolicitudine regitans eſtimat ſe eſſe certū de eo qd̓ ſalſum e: nōpeccat mortaliter hoc aſſerens: qꝛ nō dicit falſuꝫteſtimoniū ꝑ ſe: ⁊ ex intentōe: ſed ꝑ accidens ꝯͣ ioqd̓ intendit: hͨ Tho. Sꝫ nec tenetur ad reſtōnemdānum paſſo: ar. xxiij. q. v. De occidendis. Noaūt excuſaret̉ a peccato ſi ex īpremeditatione et