Capitulum. XIX.

iudicantes in cauſis vſurarum: vt Florentie ofiales mercantie ſi ꝑ ſuam ſententiaꝫ cogūt adſuendum aliquas vſuras: vel nō ad repetēdūlutas: peccant mortaliter: ⁊ tenent̉ ad reſtōneꝫpreſtant cām efficacem dāni: exͣ de iniuri. ⁊ dāda. Si culpa. ⁊ hoc ſi facerent ex ſtatuto vel ꝯſuetales officiales ſunt excōicati: vt in cle. exe vſuris. Item iudex ſi accipit pecuniamvt iudicet: ſiue vt non iudicet: ſiue vt iudicet maſe ſiue vt iudicet bene: peccat mortalit̓ cū teneat̉gratis officiuꝫ ſuū exercere. ar. xiiij. q. v. nō ſane.uniam aūt illaꝫ retinere nō pōt. Sed quidat facere de tali pecunia habes infra in t̓tiaparte ti. ix. Ubi etiam habes vtrū poſſit penas debitas reo relaxare vl̓ auge̓ vl̓ minue̓. .§. V.actor ſiue accuſator requiritur in iudicio: ꝗa vt dicit Ambro. Iudicisſt ſine accuſatore dānare. ij. q. i. De maīfeſtaoc niſi crimen ſit notorium. Euidentia eniꝫtrati ſceleris clamore nō indiget accuſatoris.ij. q. i. De manifeſta. Fama .n. publica eū accuſat.Sed qꝛ is qui vocat aliquem ad iudicium qurelam ponit aliqn̄ d̓ cauſa criminali ſeu crimīeqn̄ de ciuili ſeu d̓ rebus tꝑalibus. In crimīaliitur accuſator. In ciuili conſueuit dici actorqͣꝫuis etiam in criminali actor dicatur. Tripliciitem cōtingit talem peccare. Primo calūnioſeendo .ſ. īponendo alicui falſum crimen ex maa: vel petendo aliqua bona tanqͣꝫ ſibi debitaue nouit per ſe: vel ex conſilio peritoꝝ ſibi nonebere ⁊ talis ī vtroqꝫ caſu peccat mortalit̓ agēscōtra charitatem proximi ⁊ cōtra iuſticiam: et eſtperiurus cōiter: et de omni damno inde ſecutotenetur leſo modo ſibi poſſibili: extra de iniurꝭ. ⁊dam. da. Si d̓ culpa. ⁊. xiiij. q. v. Non ſane in fi. ⁊.q. vi. Si res. qꝛ ſi dānificat in bonis tꝑalibꝰ: illadebet reſtituere. Si in fama vel ꝑſona: qꝛ accuſatus de crimine iniuſte ⁊ conuictus falſo īfamat̉de facto: ⁊ occiditur: vel mutilatur: vel alias leditur in perſona: debꝫ ſibi ſatiſfacere ꝓut poteſt adarbitrium boni viri: non tamen tenetur ſe manifeſtare poſt factum ſi inde ſibi periculum vite inmineret. Sed ſi eſt in proceſſu cauſe: debet. dimit⁊ non proſequi. Secundo peccat actor inorite deſiſtendo a proſecutione cauſe inchoateeuaricando .i. aliam ꝑtem videlicet accuſatūadiuuando colludendo cum eo: diſſimulandovel non inducendo legitimas ꝓbationes quashꝫ ꝯͣ reum: ⁊ acceptando falſas excuſationes requod hēt locum in criminibus: aut etiam ex toto deſiſtit a proſecutione cauſe ſine debito ordne iuris qd̓ dicit̉ tergiuerſari. Et hic facit corruptus pecunia reo ⁊ amicis eius: aut precibus eoꝝinductus: ⁊ tunc peccat mortaliter: qꝛ facit ꝯtrarempublicam cuius bonum ꝓcurat ꝑ punitiōeꝫcriminū qd̓ ille impedit ẜm. b. Tho. 2ª 2º. q. lxviij.In cauſa aūt ciuili: ſeu vbi agit̉ d̓ tꝑalibus: quia

ibi non intenditur niſi indēnitas actoris ſeu acꝗſitio iuris ipſius actoris. ⁊ ꝗlibet renunciare pōtiuri ſuo. vij. q. i. qͣꝫ ꝑiculoſum. ideo abſqꝫ peccatopōt deſiſtere a ꝓſecutione cauſe ſue: ſiue ꝯcordādo cuꝫ reo: ſiue ad vitandū expenſas ⁊ grauaminaͣ litigioꝝ. Tertio modo actor offendit eum: ⁊ ſihabeat iuſtam cām criminalem ſiue ciuileꝫ: perindebita media cām ꝓſeꝗtur vtendo mendacijsin iudicio: vel falſis inſtr̄is ⁊ teſtibus ⁊ p̄batiōibꝰalijs ne amittat iuſtam cām: qd̓ etiam mortale ēẜꝫ. b. Tho. 2ª 2ᵉ. q. lxxviij. vnde nullo mō licꝫ. xxij.q ij. Faciat. Ueꝝ ſi inde obtinet victoriam cauſeex quo certus de ſua iuſticia cauſe non tenet̉ adſatiſfactionem alteri parti: nec etiam in expenſisplaciti: cum ille iniuſte vexauerit eum. Si auteꝫactor in cā ciuili eſtimat ſe ius hr̄e: qꝛ ⁊ ſic ſibi dicitur ab aduocatis ⁊ peritis: vel etiam dubitat d̓iure ſuo: nec in ꝓceſſu cauſe cognoſcit ꝯͣrium: etſi cām hr̄et iniuſtaꝫ non peccat placitando. qͣꝫuismelius faceret cōcordando vel dimittendo. Nemini enim facit iniuriam ꝗ vtit̉ iure ſuo dic̄ lexEt ſi obtinet victoriam cauſe non tenet̉ ſatiſfacidum hoc ignorat: qꝛ ꝓbabilis ignorātia excuſateum: diſ. xxxvij. §. fi. Sed ſi poſtea certificat̉ d̓ errore ſuo tunc tenet̉ ad reſtōnem illoꝝ bonoꝝ: ethͦ niſi iam bona fide p̄ſcripſerit. exͣ de p̄ſcrip. ꝑ totum. In cā autē criminali niſi ſit bene certus decrimine ⁊ poſſet legitime ꝓbare: non excuſaret̉ apctō mortali accuſando: qꝛ exponit ſe ꝑiculo magno ſui vel ꝓximi. ſine cā ſufficienti. Itē nota ẜmAnto. de bu. ſuꝑ. c. Quia pleriqꝫ de īmu. ec. ꝙ cuꝫꝗs ſiue actor ſiue reus aliqua tenet ex īiuſta ſnīadata ꝓ eo a iudice qͣꝫuis lex poſitiua ei aſſiſtat: tn̄qꝛ lex naturalis reſiſtit: qꝛ non debet ꝗs locupletari cum aliena iactura vel dāno de regū. iurꝭ.lib. vi. Locupletari ideo tenet̉ talis reſtituere ſichabita: etiam ſi non ꝓcuratione ipſius obtinētꝭ:ſꝫ ſola iudicꝭ ignorātia obtinuiſſet: et ille ꝗ ſuccūbit nō appellaſſet quaſi videat̉ ille acꝗeuiſſe exquo a ſnīa non appellauit leſus: qꝛ talis non eſtverus ſꝫ p̄ſumptus ꝯſenſus: vt no. de ſen. ⁊ re iudi. qd̓ non ſufficit in foro ꝯſcientie: hͦ ille. Quodintelligendum videt̉ quando talis ſufficienternouit ſententiam iniuſtam fuiſſe datam pro ſe:.§. Vij.ſiue tunc ſiue poſtea.rit in iudiReus concicio. Dicitur .n. reus is ꝗ accuſat̉ ſeu impetit̉ ſuꝑaliqua re: ſiue iuſte ſiue iniuſte. Et talis triplicit̓pōt peccare ⁊ mortaliter. ¶ Primo dicendo falſitatem: vel tacendo veritateꝫ: vt cū iudex exquirit ab eo veritatem ẜm ordinem iuris: ſiue in cāciuili .ſ. cum agitur de aliqua re temporali: vt cūinterrogatur ſi pecuniam mutuo accepit ab actore: vel ſi non reſtituit mutuatam ſciens ſe accepiſſe hoc negat: vel reſtitutam aſſerit: vel etiam in cauſa criminali: cum accuſatur: et ſuntſemi probationes: vel cum infamīa exorta erga