Titulus .I.

ꝑuerſos nihil eſt alid̓ qͣꝫ fouere. Nec caret ſcrupulo ſociētatꝭ occulte qui manifeſto facinori deſinit obuiare: diſ. lxxxiij. Error. Sꝫ ⁊ Gratianusprobat ꝙ viduis ⁊ orphanis tenent̉ ep̄i auxiliuꝫpreſtare: ⁊ ꝯͣ improboꝝ violentias ꝓtectionis patrocinium non negare: diſ. lxxxvij. ꝑ totū. Ubi dicit glo. ꝙ viduis: pupillis: libertis et oppreſſis tenetur prelatus patrociniū p̄ſtare. Et ſuper. c. licediſ. ea. dicit glo. ꝙ pauperū et oppreſſoꝝ cauſe etperegrinoꝝ ſpectāt ad eccl̓iam: ex de ver. ſig. Sper ꝗbuſdam. Spectant etiā ad iudiciū regis: vxxiij. q. v. Regū eſt. Item tutelam miſerabiliumꝑſonaꝝ: pupilloꝝ: orphanoꝝ: ⁊ viduaꝝ: om̄es pſuſcipere clerici ⁊ monachi vt dicitur diſ. lxxx.Peruenit cū glo. Monachi tn̄ non ſine licentiaſuoꝝ ſuꝑioꝝ. Dn̄s deus etiam ꝓmittit eas iuuarep̄s. Uiduam eius benedicens benedicam ⁊cͣ. Etps. Orphano tu eris adiutor..§. IIII.ꝙ ī iudiNotandum autem cis concurrunt ꝗnqꝫ genera ꝑſonaꝝ .ſ. Iudex ad ſententiandum. Actor ad accuſanduꝫ. Reus ad reſpōdenduꝫ. Zeſtis ad ꝓbandū: ⁊ aduocatus ſeu procurator ad defendendum. Et quēlibet horuꝫ exauaricia ꝯtingit perpetrare pctm̄ qd̓ communinomine iniuſticia nūcupatur. Un̄ d̓ ſingulis horum videndū eſt. ¶ Et pͥmo iudex cōmittit īiuſticiam cū ꝓfert iniuſtā ſnīam: ⁊ hoc pōt eſſe ꝑ certāſcīam aut ꝑ ignorantiam aut ꝑ negligētiaꝫ. Et cūhoc facit pͥmo mō .ſ. aduertenter: peccat mortal̓r:⁊ multū grauiter: qꝛ agit ꝯͣ deum cuius officio fūgitur. Dicit̉ enim. Dei eſt iudiciū ⁊ ꝯtra bonū cōeqd̓ ꝯſeruat̉ ⁊ ꝑmouet̉ ꝑ iuſticie executōeꝫ: ⁊ ꝯtracharitatem ⁊ iuſticiam erga illuꝫ ꝯtra quē ꝓfertſnīam ⁊ grauius eſt rapina. vn̄ tenet̉ ei de omniintereſſe in caſu ꝙ ille ꝓ quo dedit ſnīaꝫ iniquānon vellet vel non poſſꝫ ſatiſfacere. Rō eſt: quiaoccaſionem ſeu cām efficacem dedit dāno illius.Et qͥ occaſioneꝫ dat dāni: dānū qͦꝫ dediſſe videt̉exͣ d̓ iniurꝭ. ⁊ dā. da. c. ſi culpa. Un̄ glo. ſuꝑ. c. Hocetiam placet. ij. q. vi. dicit ꝙ ſi iudex ꝑ dolum velgr̄am vel odiuꝫ: vel pro pecunia male iudicauit:punitur in veram litis eſtimationeꝫ: ⁊ infamis eſficitur. C. de pe. iudi. qui ma. iudi. l. ij. Et vltra reſtitutionem ſecunduꝫ leges multas alias penasſuſtinere debet. Et qͣꝫuis in foro iudiciali nō cogaturⁱ ad reſtitutionem vel alias penas niſi conuictus vel confeſſus: tamen in foro penitentialiſeu conſcientie abſqꝫ conuictione tenetur ad reſtitutionem omnis dāni leſo vt dictum eſt ſcd̓mRai. ⁊ Hoſti. ⁊ Ul. Et debet ei imponi penitentiatāqͣꝫ pro grauiſſimo crimine. xi. q. iij. c. Quicūqꝫ.Si autē eſſet talis iudex eccl̓iaſticus: incurreretetiam penam ſuſpenſionis ab executione officijꝑ ānuꝫ. De qua vide infra ī tertiā ꝑte ti. ix. Si v̓oꝑ ignorātiam iuſte iudicat: tunc aūt ex ſe iudicatſine aſſeſſore: aut de cōſilio aſſeſſoris. Et ſi pͥmomō .ſ. ex ſe ⁊ ignorantia illa eſt craſſa ⁊ ſupina: ꝗa

nec ꝑ ſe ſciebat quod cōiter debebat ſcire: nec abalijs curauit inueſtigare: tūc ẜm Rai. ⁊ Ul. ⁊ gloIo. ẜm leges tenet̉ leſo in qͣꝫtum bonum et equūvidebitur religioni iudicantis. C. de va. et exͣor.cogni. l. fi. In iudicio aūt aīe credo īquit. Rai. gteneat̉ ad reſtitutōeꝫ: vt in pͥmo caſu. Rō huiuseſt: quia in culpa fuit cū ſciuit vel ſcire debuit ſeīſufficientē: ⁊ tn̄ iudicare p̄ſumpſerit exͣ d̓ iniurꝭ⁊ dā. da. ſi culpa. Si auteꝫ fuiſſet ignorantiā ꝓbbilis in eo: vt qꝛ facta debita diligētia ad inuegandum a peritis de conſilio eoꝝ tulit iniuſtaſententiam ꝓ iuſta ſiue ſcienter mala: ⁊ iniuſteſulētibus: ſiue qꝛ erat materia variaꝝ opinio⁊ illi ſcd̓m ſuam opinionem quā rectam putabātꝯſuluerunt: excuſatus eſt iudex precipue delegatus ẜm Ul. ⁊ etiam vt videtur ordinariꝰ nilotendo de ꝯtingentibus ad inueſtigandum v̓irei. Si v̓o iudex hoc fecerit de conſilio aſſeſſorꝗ aſſerebat talem ſnīam iuſtam excuſatur. qꝛ ineo ē ignorantia ꝓbabilis q̄ excuſat: ar. diſ. xxxv§. fi. Dantur .n. aſſeſſores iudicibus ꝓpter ſcīaeoꝝ: vt ꝯſulant ignorantibus iura. Quāuis enīnon poſſit eſſe iudex eccl̓iaſticus: niſi habeat mediocrem ſaltem ſcientiam: vt exͣ de elec. Cum nobis. ⁊ diſ. xx. c. i. in glo. Tamen in ſeculari iudicioſi hꝫ ꝯſuetudinem cauſaꝝ: ſiue peritiam iudicandi pōt ꝯmitti cā iura ignoranti et pōt eſſe ordinarius. C. de iudi. l. certi iurꝭ: vbi dicitur ꝙ militepoſſunt eſſe iudices. De iudice etiaꝫ delegcit Ul. ꝙ ſepe eſt ignarus iuris: qd̓ etiaꝫ nolegans: ſꝫ ratione bonitatis delegat ſibi cauſa⁊ talis ſi tulit iniuſtam ſnīam bona fide ⁊ cōſilioperitoꝝ: non tenet̉ ad ſatiſfactōem. Et idem videtur dicenduꝫ de arbitris quo ad ſnīas iniuſtas.Si v̓o tulit iudex iniquā ſnīam ſiue ordinariusſiue delegatus: ſiue arbit̓: qꝛ .ſ. ⁊ ſi erat ſciens: tn̄neglexit reuoluere libros ⁊ ſtudere materiāſi neſciebat ꝑ ſe neglexerit querere ꝯſilia ꝑiteetiam ſi eſſet delegatus non excuſaretur ab ogatione reſtōnis ꝑti leſe ꝑ ſuam iniquā ſnīamſi credebat iuſtam fore ẜm Rai. et Ul. Iteꝫnegligens iudex ad aſſumendum idoneūſorem: qꝛ elegit ignorantem aūt hoīeꝫ male corſcientie ẜm cōem opinionem: ſiue hoc feceritauaritia vt minus expenderet in ſalario danoſiue ex amicitia vt ẜuiret amico ꝓ illo rogāti: ſuex incuria vel alia cā: nō excuſaret̉ a reſtōnein culpa fuit: exͣ de īiurꝭ. ⁊ dā. da. Si culpa. Si ataſſumpſit ꝗ cōiter tenebat̉ bonus ⁊ ſufficiēs: vdatur ſibi a ſuperiori: ita ꝙ de eius ꝯſilio hꝫ iudicare: tunc excuſatur iudex a peccato ⁊ reſtitutōeferēdo iniquā ſnīaꝫ quā credebat iuſtā ex cōſilioaſſeſſoris ipſius. Sꝫ ipſe aſſeſſor tenet̉ īſolidunpti leſe ꝯſulendo ſeu on̄dendo ſnīam fore iuſi hoc facit mala fide et contra conſcientiam:etiam bona fide: ſed ex craſſa ignorantia aut negligentia. ff. qd̓ quiſqꝫ iuris. l. ij. et hͦ ſcd̓m Rai.