Titulus .I.
Uno modo falſatur moneta principisʳ de nouocudēdo: ⁊ talis debet comburi: vt. l. ij. de fal. moSecundo falſat cudendo monetam ciuitatis vl̓inferioris a pͥncipe: ⁊ talis capite punitur: vt. C. d̓fal. mo. l. i. Tertio cū ꝗs non fabricat de nouo monetam: ſꝫ fabricatam cudit .ſ. minuēdo: vel tingiputa monetam eream vt appareat aurea: ⁊ talispunit̉ vltimo ſupplicio: vl̓ datur ad beſtias ſcd̓mꝯditionē perſone: vt in. l. i. ꝗcūqꝫ. C. de fal. mo. Itēnotandū ſcd̓o ꝙ hn̄s ius cudendi monetaꝫ dicūfraudare eam tribus modis. ¶ Primo mō ſcd̓mInno. qn̄ certū pondus a pͥncipio ꝓ quolibet dnario demit̉ de mādato pͥncipis: ⁊ illam ſic dīminutam mādat poſtea recipi ac ſi pͥmi ponderꝭ eēt.¶ Scd̓o mō ẜm Inno. qn̄ abiectior cudit̉ moneta multo minoris ponderis vel valoris qͣꝫ eēt deductis tn̄ expenſis factis ꝓ ea fienda. Et ſic vultInno. ꝙ tm̄ dꝫ valere moneta in forma qͣꝫtum inmateria valet deductis tn̄ expēſis .ſ. quas auctoritatem preſtans de ſuo facere nō tenet: īmo ſi pͥnceps indiget poterit inde hr̄e aliqd̓ lucrum vt ſicminus valeat qͣꝫ materia etiaꝫ deductis expēſisEt hoc veꝝ ſi exͣ regnum non ſpargeretur moneta talis: qꝛ tunc .ſ. extra regnuꝫ ſpargendo ſequeretur dānum etiam ſubditoꝝ. In pͥmo autē caſcredit Inno. ꝙ poſſit pͥnceps minuere monetacuꝫ ꝯſenſu ppl̓i: qꝛ ꝗlibet pōt renūciare iuri ſuovij. q. i. c. qͣꝫ ꝑiculoſum. ſꝫ dicit eſſe ꝑiculoſum: etdic̄ ſufficere ꝯſenſuꝫ magnatū regni: qꝛ negociūputat̉ negociū vniuerſitatis. Fatet̉ etiam Inno.licentiam ppl̓i non ſufficere qn̄ moneta illa eſt expendenda exͣ regnū. Tertio mō fraudat̉ ſecundūHoſti. extrinſecus: vt qꝛ pͥnceps bonā monetamreprobat vel equalem vel minus valentē ſubijē̄ad hoc vt de reprobata bonum forum habeat: et.§. Villam conflari faciat ⁊ cudi.Quantum ad ꝯſum falſe monete. No ꝙ ſcienter expendens falſaꝫ monetam videt̉ ꝙ teneat̉ pena. l. cornel̓. de fal. queregulariter eſt deportatio ⁊ oīum bonoꝝ publicatio: ẜuus v̓o vltimo ſupplicio punit̉. Sꝫ Bar. dic̄hoc ꝓcedere qn̄ expendit nūmos plumbeos velſtagneos: qꝛ de illis tm̄ facit mentionem illa lex:alias punit̉ pena exͣordinaria: hec om̄ia Abb. ſi.Nota tn̄ ꝙ vbi ꝗs in aliquo loco vbi monēte dīminuti ponderis minus valēt ẜm illam dīminutionem emit debito p̄cio: poſtea illas portat ad locū aliū vbi tm̄ valent qͣꝫtum ītegre monēte: ⁊ ita īdifferenter expendunt̉ ⁊ accipiuntur ⁊ in tm̄ eascomputant qͣꝫtum integras: vt in ꝗbuſdaꝫ ciuitatibus regni ex quo plus vēdit eas qͣꝫ emeret nōvidet̉ in hoc peccare cum nulli dānum īferat: etſibi ex ſua induſtria ⁊ labore lucꝝ querit: ſic̄ accidit de alijs mercimonijs q̄ plus minuſue valentin vno loco qͣꝫ in alio ꝑ regulā ſcienti d̓ regꝭ. iurꝭ.li. vi. Sed ꝗ bonas ⁊ integras monetas dīminueret ⁊ ſic dīminutas portaret ad talem locū: vtiqꝫ
fraudem faceret ⁊ ꝯͣ legem: ⁊ tenetur talis lucripauperibus erogare. xiiij. q. v. c. non ſane. Sicretiam non excuſaretur a peccato ꝗ monetas malas ⁊ dīminutas ſcienter dant pro bonis: etiaꝫdate eſſent pro bonis. Et poſtea perpendit de diminutione ipſius valoris: non enim poteſt alpeccato fraudis alteri dare pro bona ⁊ ītegraculpa alterius ⁊ error ſuus non debet alti noce.Culpa .n. dꝫ ſuos tene̓ actores ⁊ n̄ alios. §. VI.De falſificationibus inponderibus ⁊ mēſuris. Ex ꝯcilio Maguntinedicitur. Ut menſure ⁊ pondera iuſta fiant ſuppſtatuimus: ⁊. jͣ. Si quis iuſtas menſuras et iuſtpōdera lucri cauſa mutare p̄ſumpſerit. xxx. diesin pane ⁊ aqua peniteat: extra de emp. ⁊ ven. in. cij. Inſuper punitur ſecundum leges ciuiles .ſ. l.cornel̓. de fal. ſecundum glo. ibi: hec penitentia htaxata forte locum habet cum vinceretur ī iudcio eccl̓iaſtieo ꝯtētioſo: nā ī foro pnīe ideꝫ iudiciūeſt de iſta ſicut ⁊ de alijs taxatis ī canonibꝰ vt .ſ. ſuarbitraria: ar. de pe. di. i. mēſuram: et. xxvi. q. vij.tꝑa. Et dubiū non eſt quī talis peccet mortal̓r ciagat iuſticiam ⁊ in dānum ꝓximoꝝ: et tenet̉ de ordano inde ſecuto ſatiſfacere: exͣ de iniu. ⁊ dā. da. ſiculpa. Ꝙ ſi ſcire nō poſſet ꝓpter multitudinemꝑſonaꝝ ⁊ v̓itateꝫ: tenet̉ pauꝑibus erogare p̄cipuſi in paruo illos leſit. Tenet̉ etiam ad remediardum in qͣꝫtum pōt ſine ꝑiculo ſue ꝑſone vl̓ mairis ſcandali vt .ſ. auferantur de medio dicteſure vel pondera falſificata vl̓ adequent̉. Et iddicendum de eo ꝗ eis .ſ. falſificatis ſcienter yfuerit .ſ. ꝙ peccat grauiter ⁊ de eo ī qͦ alius dānicatur ꝑ hoc ſibi obligatur.De falſificatione inhoc vel in bullis papalibus: vel inſtr̄is: vel in litteris ⁊ alijs ſcripturis. Et ī bullis papalibusreſcriptis dicit̉ falſa eſſe ꝑ ſubreptionem ⁊ ꝑuam fabricationem eius: ⁊ ꝑ iuris iuterp̄tatioPer ſubreptionem ꝗdem dicit̉ falſa bulla velſcriptum ſeu charta: cuꝫ .ſ. in petitione gratie: ſeubeneficij de quo ibi ſit mentio aliꝗd tacitum eqd̓ ſi fuiſſet expreſſum nō eſſet ꝯceſſum: cumſuggeſtum falſum: qͦ tacito forte nō fuiſſet ꝯceſt⁊ talis dicitur falſarius. ff. d̓ fal. l. ſi ꝗs obrepſeriEt cū hoc ſtudioſe fit ⁊ aduertenter: nō eſt dubiūꝙ mortale ⁊ graue ꝯmittit. Nō tamē talis īcidiin excōicationem latam ꝯtra falſarios bullarumẜm Ricar. ī. iiij. de qua infra dicet̉: caret tn̄ cōmodo illius gr̄e: puta ſupplicatū eſt pape ꝙ det bn̄ſicium curatū alicui: cū habeat etatem legitimam.ſ. xxv. annos: ⁊ hoc eſt falſum: qꝛ ſcit illū nō hr̄xxij. vel cū ſupplicat̉ ꝓ bn̄ficio cōferendo illigmo: tacito ꝙ ſit illigitimus talis gr̄a ſic ſubrepticie obtenta nil valet ac ſi nihil obtinuiſſet: verū īc. ſuꝑ litteris: de reſcriptis ſit diſtinctio: vt.qn̄ ꝑ maliciam veritas tacet̉: et falſitas ſu-