Capitulum. XVII.
Sed ſi non tantuꝫ valebat debet reſtituere illd̓plus. Hos dolos dum facit iniuſtus auarus perverba adulatoriā plena fallacijs alliciendo v̓bisimanis ⁊ reuerentibus on̄dendo ſe amicū ēpris ⁊ huius. Un̄ p̄s. ꝓpter hoc aſſimilat eū barhitonſori ⁊⁊ linguam ſuam nouacule cū quatradit pilos: qui anteqͣꝫ radat acuit nouaculam ſuꝑapidem oleo linitum: ita auarus ⁊ fraudulētusoleo adulationis linguam acuit ad radenduꝫ pos. i. auferendum tꝑalia. Dicit gͦ ſicut nouaculaīcuta .ſ. lingua tua fuit. Contra hos imprecaturſalmiſta dicens. Linguis ſuis doloſe agebant:udica illos deus .i. ꝯdena eos deus. .§. III.Notatur in tertio frauIulentia que ꝯſiſtit in factꝭ et ꝯprehenditur ī dodum dicitur: feciſti dolum .i. operatus es fraueꝫ. Sed vt dicit̉ ꝓuer. i. Ipſi moliūtur fraudesaīas ſuas. Eſt .n. iſta fraudulentia aliqn̄ mortapeccatum ⁊ ad reſtitutionem obligat ſi ſit notabilis deceptio. Fit ergo fraudulentia.primo in rei quidditate.Secundo in ſui qͣꝫtitate.rtio in eius qualitate.uarto in ſoluendi tarditate.luinto in precij mutabilitate.exto in bone intentionis prauitate. .§. IIII.imus ergo defectusidis eſt in quidditate ſeu ſpecie et ſubſtantievendatur auricalcum pro auro vnus laioſus pro altero vinum limphatum prouro ⁊ huius. De qua fraude contra eam facienes inuehit deus per Iſaiam dicēs. i. c. Argentuꝫuum verſum eſt in ſcoriam: vinum tuū mixtuꝫſt aqua: vbi alia tranſlatio hꝫ. Caupones tui viium aqua miſcent. Hanc fraudem ꝯmittunt inmacellarij vendentes carnes hyrcinasrinas pro caſtratinis. Aromatarij vendētes vinum aroma mixtum cum alio pro puro: ceixtam oleo pro pura cera: vnuꝫ medicinaalio. Et multi alij artificijs ſuis faciūt multas ſophiſticatōes. Si quis ergo ſcienter aliquēem̄ facit in huiuſmodi decipiens vel intendecipere proximum peccat: ⁊ ad reſtitutōeꝫtenetur ſi notabilit̓ ledit ẜm. b. Tho. 2ª 2ᵉ. q. lxxvij.Sꝫ ſi ignoranter fiet talis deceptio .ſ. vendendovnam rempro alio cum .ſ. credat talem eſſe nonpeccat: ſꝫ tamen tenetur ad ſatiſfactionem cumpercipit de errore: puta vendit quis anulum auricalceum pro aureo credens eſſe aureuꝫ: tenetcum perpendit de errore illi emptori ſatiſfacereetiam ſi quis daret alicui vnum groſſumſeum deauratuꝫ pro vno floreno tenetudare florenum. Et ex his patet. b. Tho. vbi ſuprꝙ illicitum eſt vendere aurum vl̓ argentum alchimicum pro vero: tamen qꝛ non eſt adeo puſicūt verum: tamen etiam quia non habet eaſdē
proprietates: ſicut proprietatem letificandi: autꝙ non valet ꝯtra certas infirmitates. Si autemper alchimiam fieret verū aurum non eſſet illicitum vendere pro vero: qꝛ nihil prohibet artemvti aliquibus naturalibus cauſis ad producendum veros ⁊ naturales effectus. Sicut Augu.dicit in li. de trini. de his que fiunt arte demonū.Et qd̓ dictum eſt de venditore idem intelligēdūde emptore cum .ſ. venditor crederet rem ſuamminus precioſam: puta auricalcum quod ē auꝝ:⁊ lapidem vitreum qui eſt precioſus. Emptor .n.cum hoc ꝑcipit peccat grauiter ſi non dat ſibi p̄cium ꝯpetens valori rei: ſꝫ ẜm eſtimationem vēdentis: ⁊ tenetur ad ſatiſfactionem. Ueꝝ cum aliqui ſophiſticant ea que vendunt vt ſe ſeruent indemnes ⁊ cum aliquo lucro congruo: qꝛ ſi vēderent puras res et emptores non vellent dare iuſtum precium: quia alij vendunt talia ſic ſophiſticata ⁊ mixta minori precio: videntur poſſe excuſari dummodo nō fiant tales mixture ꝙ noceāthumanis corporibus qd̓ accidere poteſt in his ēvenduntur in cibum et potum hominuꝫ p̄cipuemedicinalibus. Similiter non videt̉ illicitū cuꝫper talem mixturam res redduntur magis amabiles ⁊ nō nociue. Sicut audiui ꝯtingere d̓ vinogreco: qd̓ aliquando quando eſt puꝝ: ꝗa nimisſumoſum minus placet: cum vero aqua miſcet̉amabilius redditur: et libentius emunt hoīescredētes tamen eſſe purum: debent tamē venditores in huius caſibus minus vendere qͣꝫ ſi eſſꝫpurum: alias venderent aquam pro vino: ⁊ ſic d̓ſimilibus..§. V.Secundo fit fraus inquantitate in pondereᵗ numero et menſura. Un̄dn̄s. Deū. xxv. dic̄. Non habebitꝭ ī ſacculo diuerſa pondera maius ⁊ minus. Et Leuitꝭ. xix. Nolite facere iniquum aliquid in iudicio in regula īpondere ⁊ in mēſura. Et Oſee. xij. Canaan in manū eius ſtatera doloſa. Canaan interpretat̉ negociator. Hi .n. ꝯmittunt dolos ⁊ fraudes ī mēſurꝭ:qꝛ ⁊ ſi habeant iuſtas menſuras ⁊ pondera: tamēfraudulenter vtuntur eis ad decipiendū. Et ī pōdere ꝗdem fraus eſt cum dat quis. xi. vncias ꝓvna libra carnium: aromatum: piſciuꝫ: lane: lini:⁊ aliaꝝ rerum ponderabilium. In menſura cumdatur de panno laneo vel lineo: vel. x. brachia vſvlnas cum dimidio panni: ꝓ. xi. vel ſextarium vl̓minam victualium dimminutam: vel metreamvini olei vel alterius liquoris non plenam. Innumero vt cum quis debet aliquas res in certonumero dare: numeꝝ dīminutuꝫ tribuit. Om̄eshi qui has ſcienter faciunt fraudes inique agūt⁊ ꝯtra dn̄m: de quo dicitur Sap̄. xi. Oīa diſpoſuiſti pondere numero ⁊ menſura .ſ. debitis: ⁊ tenet̉ad ſatiſfactionem dānificatis: vel ſi paꝝ eſt darepauperibus. Nota tamen ꝙ vbi eſt de more patrie: ꝙ qui dat lanam vel linum ad nendum ſeu