Titulus .I.

extendi. Dicendū ꝙ tripliciter hoc inoteſcere pōtex iure: ex ꝯſuetudine: ex diſcret one. Et pͥmo exiure: qꝛ ſi precium quo venditur res excedat medietatem iuſti precij: ſeu precium qͦ emit̉ deficiata medietate iuſti p̄cij: puta valet res. x. floren̄. prout cōiter eſtimat̉: ⁊ tn̄ venditor petit ⁊ recipit. xvi.vel cum valet. x. emptoremit pro quatuor cuꝫ dimidio: tunc ẜm iura ꝯtractus eſt nullus: extra d̓emp. ⁊ vendi. cum dilecti. ꝑ iudicem irritanduꝫvel facere ſupplere defectum ꝯmiſſum. verū etiāſi eſſet minor exceſſus qͣꝫ medietas iuſti p̄cij ſi ſitnotabilis vtiqꝫ ẜm Tho. 2ª 2ᵉ. q. lxxvij. et Sco. iniiij. diſ. xv. eſt ibi iniuſticia: ⁊ per ꝯn̄s pctm̄ mortale ⁊ reſtitutio facienda qͣꝫtum ad eum per quemſit deceptio aduertenter in precio multum exceſſiuo vel defectiuo. Sed ſi fiat deceptio ignorant̉:qꝛ .ſ. emptor vl̓ venditor eſtimat tm̄ valere: tunnon eſt ibi mortale: ex quo ipſe decipit̉ ꝑ errorē.Sed tn̄ cum perpendit: vel ſibi on̄ditur teneturad ſatiſfactiōeꝫ: alias tunc peccaret mortaliter ſinon velit ſatiſfacere. Quod totū intellige: qn̄ defraudat̉ iuſto precio emptor vl̓ venditor ex errore ſeu ignorantia. Nam ſi ſciens ⁊ aduertēs qͣꝫtitatem exceſſus vel defectus libere conſenſit ī tale precium ⁊ ꝯtractum: in nullo tenetur alter cuꝫeo ꝯtrahēs: cum ſciat illum aduertere de exceſſuvel defectu precij. Et ratio eſt: qꝛ ſcienti ⁊ ꝯſentiēti non ſit iniuria: neqꝫ dolus: vt de regu. iurꝭ. lib.vi. Sicut enim pōt rem ſuam abſqꝫ omni preciodare ⁊ donare: ita etiam pōt pro centeſima parteiuſti precij rem ſuam vendere ad ſuū bn̄placitū:⁊ alteri ꝓ ꝗnta ꝑte: ⁊ alteri ꝓ iuſto p̄cio tm̄. Nec inhoc ſit iniuſticiā ex ꝑte alterius: niſi cogeret̉ venditor ad vendendum aliqua magna neceſſitatead hoc inducente: cum nō pōt aliter ſibi ꝓuiderevellet tn̄ iuſtum p̄cium: ſꝫ inuenire non poteſt vl̓etiam magna leuitate ad hoc mouēte: vt ꝓdigus⁊ leuis: tunc .n. ſecus dicendum. ¶ Scd̓o ipſa latitudo p̄cij poteſt īnoteſcere ex ꝯſuetudine. Nāvt dicit Sco. in. iiij. vbi ſupra: ꝙ exꝑientia ſatispꝫ ꝙ ꝯſuetudinarie relinꝗtur ipſis ꝑmutantibꝰ:vt penſata mutua neceſſitate reputent ſe mutuodare equalens: ⁊ hinc inde accipere. Durū ꝗppevidetur inter hoīes ꝯͣctus eſſe: in ꝗbus ꝯͣhentesnon intendant aliꝗd de rigore iudiciali qui ē vttm̄ res emat̉ vel vendatur: qͣꝫtum valet: ſibi mutuo relaxare: vt ſic cōem ꝯtractum comitet̉ aliqͣdatio vera. Et hic modus cōmutantium fundaquaſi ſuꝑ lege nature dicente. Fac alteri qd̓ tibivis fieri. Satis gͦ ē ꝑbabile: ꝙ qn̄ ꝯͣhētes mutuoſūt ꝯtenti mutuo ſibi remittere velint: ſi aliquomodo dum tn̄ non enormi deficiunt a perfectaiuſticia. ¶ Tertio innoteſcit latitudo p̄cij rerū exdiſcretione. Dictat eniꝫ diſcretio ꝙ cum res ī ſevalēs decem: tn̄ habenti eſt chara ⁊ vtilis: vt. xij.ſi volo eam habere dem ſibi non tm̄. x. ſed qͣꝫtumſibi valet: ex quo ipſe retinere volebat qꝛ vtilis:vt. xij. vnde ⁊. b. Tho. 2ª 2ᵉ. q. lxxvij. dicit ꝙ vende̓

rem plus qͣꝫ valeat eſt iniuſtum: niſi in detrimentum cederet venditoris vendere .ſ. qͣꝫtum valet:puta qꝛ ſibi multuꝫ eſt vtilis illa res vel neceſſaria: tunc enī vendere poterit plus qͣꝫ res in ſe valeat: qͣꝫtum .ſ. valet ipſi venditori. Sed qͣꝫuis em̄tor multum iuuet̉ ex re quā vult emere ſi ventor inde non dānificat̉ ex carentia ipſius rei: īpropterea plus pōt vendere rem qͣꝫ valeat in ſe:qꝛ vtilitas que ſuꝑuenit emptori non eſt ex conditione vendentis: nec ex ꝯditione rei in ſe: ſꝫ exconditione ementis: vnde nō dꝫ vendere illi qd̓non eſt ſuum. Idem Sco. ī. iiij. Si tn̄ ſua liberalitate ēptor vult aliꝗd plus dare qͣꝫ valeat res: ꝗainde multuꝫ iuuat pōt recipi: ar. i. q. ij. ſicut ep̄m.¶ Quātum ad tertiū pͥme partꝭ .ſ. qn̄ ſit exceſſiuin precio: ꝗd iuris? Ad hoc dicendum: ꝙ triplicit̓poteſt fieri exceſſus in precio reꝝ venalium vedefectus. Primo ꝗdem vltra dimidiū iuſti p̄cij⁊ ſic ꝯͣctum pōt reſcindere deceptus: vl̓ reſtaurationem dāni ſui petere vt dictum eſt. Nſi dicat̉ ꝙ vnuſꝗſqꝫ ī re ſua ē moderatoẜm iura: gͦ rei mee poſſum imponere p̄cium: qd̓volo: nec aliꝗs pōt me cogere ad p̄taxatum p̄cuſicut nec etiam ad vendendū. Sic̄ etiā emptor n̄cogit̉ ad emēdum: niſi p̄cio ſibi bn̄placito. Sicuigit ꝯͣctus emptionis ⁊ venditionis ē metatis: ſic etiam taxatio p̄cij venaliuꝫ reꝝluntaria ẜm voluntatē vendentis ⁊ ementis: iuxͣillud ꝓuerbium legale. Res tm̄ valet qͣꝫtum vendi pōt. Ad illud enim rn̄deo. Quāuis ꝗs non cogatur ad vendendū rem ſuam: tamē ī actutractuʳ vendendi ſi vende̓ vultregulam iuſticie ẜuare debet ⁊actu vēdendi nō licet ſibi rei ſue ſtatuere īiuſtūp̄cium: ⁊ acciꝑe: qꝛ tūc non imlitrei vt ſimplrſue p̄cium: ſꝫ vt ī alteꝝ ꝯmutarꝯuiuſmōi ātīem p̄cij p̄uaīpoſitio ꝯmutatiue includit accelentis. Accipere aūt p̄ualens p̄cium eſt īiuſtū ⁊ ꝯͣeꝗtatem. Inſuꝑ ẜm Hoſti. qͣꝫuis non poſſit qcogi ab initio vendere rem ſuā vl̓ alienare: v.C. de ꝯͣhen. emp. l. dudū. ſi tn̄ expoſuerit venalēet p̄cium offerat̉: ſi ꝓ iuſto p̄cio vendere nō vultcogi pōt ꝑ iudicem ꝙ iuſto p̄cio vendat. ff. de of.p̄ſi. l. i. Et cū dicit̉. Res tm̄ valet qͣꝫtum vendi pōtintelligit̉ de iure: non de facto ẜm eſtimationemcōem: ẜm Anto. de bu. ¶ Secundus exceſſus ē īꝯͣctu huiuſmōi qn̄ v̓tiqꝫ notabilis eſt: nō tn̄ ꝑtingens ad medietatem iuſti p̄cij. Et tunc aliꝗ dicūtlicitum eſſe: nec ad reſtōnem teneri: qꝛ iura hocꝑmittunt: vt in dicto. c. cū dilecti de emptꝭ. ⁊ vēdi.Quā opinionem ſeꝗ videt̉ Duran. ordi. mi. in ſūſua. Sꝫ hanc opinionē tāqͣꝫ erroneam ⁊ ꝑiculoſiſaluti aīaꝝ reprobat. b. Zho. 2ª 2ᵉ. q. lxxvij. ⁊ Sco.in. iiij. diſ. xv. dicentes ꝙ talis ſcienter decipīiuſticiam facit: ⁊ per ꝯn̄s mortaliter peccatnetur ad reſtōnem eius in quo decepit. Si autēignoranter ⁊ ex errore .ſ. eſtimans tm̄ illam valē:⁊ huiuſmōi: tūc non peccat: ſꝫ cū aduertit erroreꝫ