Capitulū. VI.
⁊ ſi perijt vel ꝑdit ī negociando: vl̓ aliud agendoperit ꝑiculo ſuo: non mutuantis. Dānū aūt nō ſuet: niſi qꝛ ceſſat ex hoc ſibi lucꝝ: ſed idē dānuꝫuiſſet. ſi pecuniā in archa ſeruaſſet: qꝛ ibi nōfructificat. Et ſi cū ea negociatus fuiſſet potuiſſetamittere: ſicut ⁊ lucrari: ſubſtabat eniꝫ tunc ꝑiculo vbi ī mutuo nō ſubſtat: veꝝ ſi ex carentia pecunie mutuate paſſus fuiſſet dānum: puta cū oportuiſſet eū acciꝑe ad vſuram vel vendere res ſuasminus iuſto p̄cio: vel aliqͦ ſimili: tunc mutuās deet ei ſatiſfacere de dāno eī ſecuto propter muſi non feciſſet pactum de hoc ſcd̓m cōnon āt de induſtria ſua lucꝝ factum teur cōicare: ceſſante dāno. ¶ Secūdo vſura ēgem diuinalem. Et hoc pꝫ ex triplici ſcripturalegem diuinalem .ſ. moſayca: ꝓpheticaica. In euāgelio dic̄ v̓itas ip̄a q̄ mentirinon poteſt. Date mutuū nihil inde ſperātes. Lucꝭ.vi. nihil .ſ. qd̓ p̄cio poſſit extimari vltra ſuā ſortenam beniuolētiam ⁊ amicitiā licet ſperare: quecadunt ſub p̄cio. Qd̓ v̓bū eſt p̄ceptoriū qͣꝫtuꝫ .ſ. adhoc ꝙ non ſperet̉ ſeu expectet̉ lucꝝ ꝓpter mutuūqꝛ ibi eſſet vſura: vn̄ ⁊ mortale. Qd̓ aꝑte declaratAug. ſuꝑ p̄s. dicēs. Si feneraueris .i. ſi mutuū dederis pecuniam tuaꝫ: a qͦ plus qͣꝫ dediſti expectesacciꝑe nō ſolū pecuniam: ſed ꝗcꝗd alid̓ ſiue triticū: ſiue vinū: ⁊ hiꝰ: fenerator es .i. vſurarius: et ī hͦnon laudandus: ſed ī ꝓbandis. xiiij. q. iij. c. ſi feneiueris. In ꝓph̓is qͦꝫ ꝓhibet̉ ip̄a vſura. Un̄ ⁊ p̄s.cribēs ꝯditiones neceſſarias ad reꝗeſcēdū inte dei .ſ. ſuꝑne pr̄ie: hanc vnā ponit inter cēteras. Qui pecuniā ſuam nō dedit ad vſuram: quiergo dat ad vſuram nūqͣꝫ aſcendit ad montem digl̓ie niſi penituerūt plene. Et Neemie. v. Iniui īꝗt optimates ⁊ mgr̄atus: et dixi eis: vſuras ne exigatis ⁊c̄. Et ezech̓. xviij. Inter ſcelera digna morte eterna ponit vſuraꝫ dicēs. Qui ad vſuram nō ꝯmodauerit .i. āpliꝰ ꝗcqͣꝫ non acceꝑit. Ubidic̄ Hiero. Putant ꝗdam tm̄ vſuras eſſe ī pecunia. Qd̓ preuidēs ſcriptura diuina oīs rei aufertſuꝑabundantiam vt plus non recipias qͣꝫ dediſti.xiiij. q. iij. c. putāt. Et ꝓuer. xxviij. Qui coaceruadiuitias vſurꝭ ⁊ fenore liberali ⁊c̄. In lege moſaca qͣꝫtum ad ꝑtem moralē: q̄ ad hoc obligat: habeiLeuitꝭ. xxv. Ne accipias a fratre tuo vſuraꝫ: necplus qͣꝫ dediſti. Noīe fratris ītelligit̉ ꝗlibꝫ ꝓximꝰ⁊ rōe originis q̄ vna ē .ſ. a deo: ⁊ rōe finis: ꝗ vnꝰ eſt.ſ. deus. Ad rōnem aūt vſurarij rn̄det̉. cum .ſ. dicebat: ꝙ ī lege ꝑmittebat̉ vſura: ꝗa illa fuit ꝯꝑatiuaꝑmiſſio qua ꝑmittit̉ minꝰ malum: ne ſeqͣt̉ maius.ittit aūt nō ꝙ ꝯcedat̉ vt licitū: ſꝫ qꝛ nō punienia tꝑali: ſed bn̄ punit̉ pena eterna. Permiſſum gͦ fuit iudeis vt auaris vſuraꝫ exercere ergaallenignas: ne crudeles exiſtētes a fratribꝰ exigerent ęos ꝯſumendo. Aliam rōem hēs. jͣ. in. §. iij. c.ſe. ¶ Ad illā aliā auctoritatē inductā Feneraberꝭgentibus multis ⁊c̄. ℟. Tho. vbi ſupra: ꝙ ibi larte ſumit̉ fſenus ꝓ mutuo tm̄: non ꝓ mutuo ad vſu
ram. Et vult dicere deus: ꝙ ſi ppl̓us ẜnaret legemerit ita abūdans ꝙ poterūt alijs mutuare: et nonindigebūt mutuū acciꝑe. ¶ Tertio vſura eſt ꝯtralegem humanalem. Suꝑ oēs humanas leges eſtius canonicū qd̓ reſultat ex decretis ⁊ decretalibus ⁊ ſanctoꝝ auctoritatibus doc. Ex capitulo nāqꝫ ꝯcilij Carthagin̄. x. qd̓ īcipit. Seditionarios: ꝓhibet̉ vſurarios vſurarios ad clericatuꝫ ꝓmoueri: diſ. xl. vi. Nullus aūt ꝓhibetur a ꝓmotiōe: niſiꝓ mortali vl̓ ꝓ irregl̓aritate: et. xiiij. q. iij. et. q. iiij.in pluribus. c. et exͣ de vſuris ꝑ totū: p̄cipue. c. qꝛoībus: ⁊ hoc ꝓhibet̉ vbi excōicant̉ publici vſurarij qͦ ad ſacr̄a ꝑcipienda: ⁊ qͦ ad oblationes altaris⁊ quo ad ſepulturam eccl̓iaſticaꝫ: his oībus pͥuātur niſi reſtituant: ī. vi. li. d̓ vſurꝭ qͣꝫqͣꝫ. Priuanturꝯfectione teſtamētoꝝ: ⁊ alijs multipl̓r: niſi faciantcautioneꝫ. De his oībus plene hēs. jͣ. ī diuerſis. §.vide ibi. Et de excōicatione quā īcurrunt ſepeliētes eos .ſ. publice vſurarios: niſi fecerint cautōeꝫhabes. jͣ. ī quarta ꝑte ti. i. c. Augu. etiam dicit. Arcrudelior eſt ꝗ ſubtrahit aliꝗd vel eripit diuiti qͣꝫꝗ trucidat inopem fenore. xiiij. q. iiij. ꝗd dicaꝫ. EtAmb. Sine ferro dimicat ꝗ vſuras flagitat. xiiij.q. iiij. c. ab illo. Et Leo papa. Sicut non ſuo noīeita nec alieno licet fenus exercere. Fenꝰ hoc ſolūexercere debemꝰ: vt qd̓ hic miſericorditer tribuimus a dn̄o ꝗ multipl̓r ⁊ īperpetuum mēſuraꝫ tribuit reciꝑe valeamꝰ: diſ. xlvi. ſicut. Et de hac vſura ſpūali et licita dicit Salomon. Fenerat̉ dn̄o ꝙmiſeret̉ ꝓximo: qꝛ centum ꝓ vno accipietis .i. ſpiritualia q̄ excedūt ī centuplo vnū: ⁊ vitam eternāpoſſidebitis in euangelio Mathei. xix. ¶ Ad rōeꝫvſurarij rn̄det̉ ꝙ leges ciuiles dant̉ ppl̓is: ꝗ ſuntpro maiori ꝑte mali vel īꝑfecti: ⁊ intendunt pacificum ꝯuictum ciuium adinuicem. Un̄ ſolū prohibent exp̄ſſe vitari q̄ ſunt magis ꝑturbatiua ciuilitatis ⁊ ꝗetis tꝑalis puniendo tranſgreſſores: ⁊ coercēdo ab illis penas: vt adulteria: furta: homicidia: ⁊ hiꝰ. Alia ꝑmittūt non vt licita ꝯcedentes: ſꝫnon vt alia vicia p̄dicta punientes: ⁊ hoc ne peiora ꝯtingant: ſic̄ d̓ meretricibus: ⁊ hiꝰ. ẜm Tho. vbiſupra. Sed lex diuina ꝓhibet oē pctm̄ on̄dens puniri ī diuino iudicio. Cū ergo lex diuina ⁊ naturalis ſit ſupra oēm legem humanam: vt pꝫ diſ. viij.⁊ ꝑ totum. ⁊ canonica ſit etiam preiudicans ciuilivt di. ix. iniq̄. ſpectant ad ꝯſcīaꝫ: et triplex lex diuina ⁊ natural̓: ⁊ canonica ꝓhibeant vſuram om̄eꝫOīs lex ciuilis: que ꝑmitteret etiam concedendovſuras: annullat: qͣꝫtum ad hoc ꝑ legem diuinam⁊ canonicam. Et ſi leges ille ſint iuſte qͦ ad ciuilitatem vite preſentis ratione iam dicta: non tameniuſte ſunt quo ad ciuilitatem ſupernam adipiſcēdam ad quod oportet ab omni vicio eſſe immunem. Sed ⁊ ipſe Imperator dicit ꝙ ſacre leges n̄dedignantur ſacros canones imitari in matrimonio et vſuris: vt in auten. vt cle. apud. propri.epiſ. conue. collatione. vi. ⁊. ij. q. iij. §. hinc colligi-