Titulus

Ei ſic ex oī lege videt̉ cōceſſa vſura: vn̄ nec pctm̄.Sed rei v̓itas eſt ẜm determinationē doctorū: ꝙvſura propͥe ſumpta: vt diffinitū eſt: ſemꝑ eſt pctm̄⁊ mortale: ⁊ valde graue: vn̄ ⁊ Amb. dic̄. Si quisvſurā accipit: rapinaꝫ facit: vita nō viuit .ſ. gr̄a ī li.de bono mortis: et traſſumptiue. xiiij. q. iiij. ſi ꝗs.Et hͦ ꝗa ipſa vſura eſt oī lege ꝓhibita .ſ. nāli dīnali⁊ humanali. Et ad rōnes inductas pro vſurario:hoc declarādo ad ſingulas rn̄debit. Et pͥmo ꝗdēeſt ꝯͣ legem naturalē. Et hoc triplici rōe. ¶ Prīorōe inadequatōis. ¶ Scd̓o rōne appropͥationis.¶ Tertio rōe fructificatōis. ¶ Quātū ad pͥmamrōnem claꝝ eſt: ꝙ illud qd̓ eſt ꝯͣ iuſticiā q̄ in equalitate ꝯſiſtit eſt ꝯͣ legem naturalē: ſꝫ vſura eſt ꝯͣ eqͣlitatē iuſticie: ex eo videlicet qꝛ vendit id qd̓ nō ēẜm. b. Zho. 2º 2º. q. lxxviij. ¶ Pro cuius declaratione ſciendū ẜm eūdē: ꝙ reꝝ que in vſum noſtruꝫnō veniunt: quedā ſunt: quaꝝ vſus ipſaꝝ eſt ꝯſūptio: vt frumētū: vinū: ⁊ oleū: ⁊ hiꝰ: ꝗbus hō n̄ v̓tūniſi comedendo vl̓ bibendo: ⁊ ſic ex toto ꝯſūendoAlie res ſunt quaꝝ vſus: ⁊ ſi nō ſit ip̄aꝝ ꝯſumptōin ſe: eſt tn̄ earū diſtractio: vt pecunia numerata q̄pͥncipal̓r eſt inuenta ad ꝯmutatiōes faciendas: vtdic̄ ph̓s in pͥº. politice: ⁊ ſic vtendo diſtrahit̉ cumin ꝯmutatōes expendit̉. Sunt ⁊ alie res: quarumvſus non eſt ip̄aꝝ ꝯſumptio vel diſtractio: ſic̄ domus: ager: iumētum: vaſa argentea ⁊ aurea: ⁊ hiꝰvſus .n. domꝰ ē inhabitatio: non ꝯſumptō: ſic cultꝰagri eſt cultiuatio ad fructificanduꝫ: non diſſipatio: ⁊ ſic de alijs hiꝰ. Et ex iſto tertio genere reruꝫvſus ipſius rei ſeorſum pōt computari ab ipſa re:⁊ vnum ꝯcedi ſine altero. Pōt enim alicui tradidn̄ium domus vel agri vel ſerui vel iumēti retēto ſibi vſu vel fructu ipſius ad vitaꝫ: vel ad aliqꝫtp̄s: vt ſit aliqn̄ ī donationibus: ⁊ ecōuerſo: poteſtconcedi vſus taliū reꝝ retento ſibi dn̄io: vt ſit ī locatione: afito: penſione domus: ⁊ hiꝰ. Et iō in hiꝰ licite recipit̉ certum p̄ciū ſeu lucꝝ pro vſu dato ip̄iꝰrei retento ſibi dn̄io: ⁊ inde ad certū tp̄s rehabitaex integro ipſa re. Sed in rebus pͥmi ⁊ ſecūdi gͦneris: quaꝝ .ſ. vſus eſt ip̄aꝝ ꝯſumptio: vel diſſratio: nō pōt ꝯputari ſeorſum vſus taliū reꝝ ab ip̄isrebus: qꝛ inſeꝑabilis eſt: ⁊ cuicūqꝫ ꝯcedit̉ vſus talium reꝝ ex hoc ip̄o ꝯcedit̉ ⁊ res: ⁊ propter hoc ī talibus ꝑ mutuuꝫ trāſfert̉ dn̄ium. Sic̄ gͦ ſi ꝗs ſeorſum vellet vendere vinū: ⁊ ſeorſum vſum vini: vēderet eādem rem bis: vn̄ ⁊ venderet id qd̓ nō eſt:propter qd̓ manifeſte ꝯͣ equalitatem iuſticie ē. Simili rōe: qui mutuat triticū vinū: ⁊ oleū: ⁊ hiꝰ: velpecuniā numeratā: ⁊ vltra ſuum capitale mutuatum aliꝗd exigit: vel pͥncipal̓r intendit hr̄e: quodprecio pōt extimari: ꝯͣ equalitateꝫ iuſticie agit: q̄petit ſibi duas recōpenſationes fieri: vnā .ſ. reſtititionem equaleꝫ rei mutuate: aliā v̓o vt p̄ciū vſusqd̓ dr̄ vſura: ⁊ ſic pctm̄ eſt: vtpote ꝯͣ rōem ſeu legēnaturalem: ꝯͣ iuſticiam. ¶ Quātum ad ẜam rōeꝫclaꝝ eſt: ꝙ illud qd̓ gratis natura dat propͥuꝫ alicui non dꝫ ſibi illd̓ ab altero vendi: ſꝫ naturā dat

ei: cui mutuat̉ pecunia aliquā induſtriam vt propriam: ⁊ hanc induſtriā ⁊ actus propͥos ipſius recipientis mutuū ſibi vendit: dū vltra capitale mutuatum plus exigit ipſe mutuās: qd̓ eſt iniuſtum:⁊ ꝯͣ naturam appropriatōis que dedit viro induſtriam: ꝙ propͥa induſtria ſibi ipſe proſit. Pecūienim in qͣꝫtum p̄cium venialiuꝫ nullū ꝯfert luciniſi ꝑ induſtriam vientis. Uendere ergo vtilitatem prouenientem ex pecunia ꝑ mercatiuā induſtriam: ei cui mutuata eſt nihil eſt aliud qͣꝫ vēdereſibi induſtriam ⁊ actus ſuos: qd̓ eſt ꝯͣ naturā ſiuelegem naturalē: ⁊ hec eſt rō Scoti ſuꝑ qͣrto fentē.diſ. lxxviij. Uidet̉ etiā tp̄s illi vendere cui mutuauit illud .ſ. qͦ pecuniam ſuā detinet: qd̓ eſt etiam ꝯͣnaturam cū non magis ſit ſibi appropͥatum illudtp̄s qͣꝫ illi ꝗ recipit mutuū. Et hͨ rō eſt Chryſo. diſ.lxxxviij. eijciens. ¶ Quantū ad tertiam rōneꝫ ſcꝫfructificationis pꝫ ꝙ ꝑ vſuram fit vt res mutuata q̄ ex ſe non generat fructum: pariat lucꝝ quodeſt ꝯͣ naturam. Non enim aliud videt̉ eſſe lucrūqͣꝫ fructus ipſius rei: ſeu ꝑ fructuꝫ ipſius aliꝗd acquiſitum. Naturale enim eſt: ꝙ res que generatfructū ſemꝑ creſcat in valore cū ipſo fructu: atqꝫmaior eſt cū eſt ſub fructu: qͣꝫ cū ip̄a res ꝑmaneatſine fructu. Cū igitur vſura res hn̄tes determinatum valorem a natura vel arte q̄ in eo excreſcerenon pn̄t: ⁊ ꝑ ꝯn̄s fructificare non pn̄t: faciat excreſcere in valore ſeꝗtur ꝙ faciat rem non generantem fructū parere lucꝝ: vn̄ ẜm ph̓m pͥmo politicorum. vſura dr̄ a latros: qd̓ eſt ꝑtus: qꝛ ꝯͣ naturamrei mutabil̓ vult vſurarius ꝙ pecunia pariat: qd̓miraculoſum videt̉: ſꝫ diabolicū eſt. Interdū etiāvſure arte neꝗ̄ſſima ex ipſo auro auꝝ naſcit̉: diſxlvij. ſicut. ¶ Ad rōnem aūt vſurarij rn̄det̉. Naꝫcuꝫ dicit: ꝙ ſicut rō dictat ꝙ ipſe debeat proximūſubleuare: ⁊ ei ſubuenire ꝑ mutuuꝫ vel alios modos cum pōt: ita etiam dictat ratio natural̓ ꝙ ip̄ecui mutuauit debeat eū adiuuare: et eſſe gratꝰ exſeruitio īpenſo: dando ei aliꝗd d̓ ſuo lucro. ℟. ꝙprimum dictat rō .ſ. ꝙ mutuet proximo indigentiſi pōt: ſed gratꝭ ſine ſpe lucri. ¶ Scd̓m etiā dictarō .ſ. ꝙ ſit gratus recipiens mutuū erga mutuātēputa in recognoſcendo bn̄ficiū: ⁊ cū pōt eū adiuuare qn̄ indiget: vel viceuerſa remutuādo ſibi vl̓ꝑ alia obſeꝗa: ſed gratis non ex pactione. Nam ⁊ſi ei teneat ad antidota natural̓r .i. recōpenſandūbn̄ficium: hoc eſt ex debito honeſtatis: non auteꝫneceſſitatis .ſ. quo poſſet cogi in iudicio. Et iō ẜmTho. ⁊ alios ſi quis mutuaret alicui cum hoc pacto: ꝙ ei teneretur remutuare vſuram ꝯmitteret:qꝛ vltra capitale ſuū aliꝗd exigit qd̓ pōt p̄cio extimari illa .ſ. obligatio. qua .ſ. pōt eum ꝯuenire ī iudicio. ¶ Ad aliam rōem cū. ſ dicit ꝙ ꝗ recipit mutuum ab eo locupletat̉ cū dāno ſuo ⁊ de ſua pecunia. ℟. ꝙ locupletat̉ ſeu lucret̉ ille pͥncipal̓r per īduſtriam ſuaꝫ: qꝛ pecunia ex ſe nihil lucrat̉ vt pꝰtenendo in capſa: pecunia ēt illa nō ē mutuātꝭ: ſedeius ꝗ accepit mutuū: qꝛ in eū tranſlatū ē dn̄iuꝫ