liber. xixjiudex occideret adhuc neſcit: quemne innocente neſciēs occideret. torſit:ac per hoc innocenteꝫ. et ut ſciret torſit. et dū neſciret occidit. In hijs tenebris vite ſocialis. ſedebit iudex ille ſapiens: an nō audebit? Sedebit plane. Cōſtringet enī eū. et ad hoc officiū pertrahit hūana ſocietas: quā deſerere nephas duc̓̄. Hoc enī nephaſeſſe nōducit. qd̓ teſtes innocentes incauſis torquētur alieniſ. quod hij quiarguūtur vi doloris plerūqꝫ ſuꝑati etde ſe falſa ꝯfeſſi etiā puniūtur innocetes: cū iā torti fuerint innocentes. Qd̓etſi nō morte puniantur: in ip̄is vel exip̄is tormētis plerūqꝫ moruit̉. Quodaliqn̄ et ip̄i qui arguūt. hūane ſocietati fortaſſe ne crimina impunita ſintꝓdeſſe cupiētes. et mentiētibꝰ teſtibꝰreoqꝫ ip̄o ꝯtra tormēta durāte immaniter nec fatente: probare quod obiciūt nō vallentes quāuis vera obiecerint: a iudice neſciente damnāt̉. Hectot et tāta mala nō deputat eſſe pcca.Nō enī facit hec ſapiens iudex nocēdi volūtate ſed neceſſitate neſciendi:et tn̄ quia cogit hūana ſocietas: neceſſitate etiā iudicādi. Hec eſt ergoquā dicimus miſeria certe homīs: etſinō malicia ſapiētis. Anvero neceſſitate neſciendi atꝫ iudicādi torqueatinſontes. punit inſontes: et parū ē illiquod nō eſt reus. ſi nō ſit inſuꝑ et beatus? Quāto ꝯſideratius et hoīe dignius agnoſcit ī iſta neceſſitate miſeriā: eamqꝫ odit in ſe. et ſi pie ſapit.clamat ad deū. de neceſſitatibus meiserue me dn̄e. ¶ Capitulū ſeptimū.Oſt ciuitatē vel vrbem ſequiturorbis terre in quo terciū gradūponūt ſocietatis hūane. incipientes adomo atqꝫ inde ad vrbem. deinde adorbem terre ꝓgrediēdo veniētes: quiutiqꝫ ſicut aquaꝝ ꝯgerieſ. quāto maior e: tāto ꝑiculis plenior. In quo pͥmūlinguaꝝ diuerſitas: hominē alienatab hoīe. Nam ſi duo ſibimet inuicē fiant obuia. neqꝫ p̄terire ſed ſimul eſſealiqua neceſſitate cogāt̉. quoꝝ neuter linguā nouit alterius: facilius ſibi mutā aīalia etiam diuerſi generiſ.quā illi cum ſint hoīes ambo ſociātur.Qn̄ enī q̄ ſenciūt inter ſe cōmunicarenō poſſunt ꝓpter ſolaꝫ diuerſitatē lingue. nichil ꝓdeſt ad ꝯſociādos homines tanta ſimilitudo nature: ita utlibentius homo ſit cū cane ſuoquā cūhomine alieno. At enim operādata ēut imꝑioſa ciuitas nō ſolū iugū. verūetiā linguā ſuam domitis gentibꝰ perpacē ſocietatis imponeret: ꝑ quā nondeeſſet. imo et abūdaret etiā interp̄tu copia. verū eſt. Sed hoc ꝙͣ multis et ꝙͣ grandibus bellis quāta ſtrage hoīm. quāta effuſiōe humani ſanguinis cōꝑatū eſt quibꝰ trāſactis nōeſt tamē eorūdē maloꝝ finita miſei̓a.Quāuis enim nō defuerint neqꝫ deſinthoſtes et extere nacōnes cōtra quasſemper bella geſta ſunt ⁊ gerūtur: tn̄etiā ip̄a imꝑij latitudo peperit peiorisgeneris bella. ſocialia ſcilicet ⁊ ciuiliaquibus miſerabilius quatitur humanum genus: ſiue cū belligerat̉ ut aliquādo ꝯqͥeſcat. ſiue cū timetur ne rurſus exurgat. Quoꝝ maloꝝ multaset multiplices clades duras et dirasneceſſitates ſi ut dignū eſt eloqui velini quāꝙͣ nequaquā ſicut res poſtulat poſſim: quis erit ꝓlixe diſputacōnis modus? Sed ſapiēs inquiūt uuſta bella geſturus eſt quaſi ſe hoīemmeminit. multo magis dolebit iuſtorū neceſſitateꝫ ſibi extitiſſe belloꝝ: qꝛniſi iuiſta eſſent. ei gereda nō eſſent:ac ꝑ hoc ſapiēti nulla bella eſſent. Iniquitas enī partis aduerſe iuſta bellaingerit gerēda ſapiēti. Que imquitaſutiqꝫ hoīs eſt dolenda. qꝛ hoīm eſt: etſi nulla ex ea bellandi ncc̄itas naſce̓t̉.