De ordi. cognitio. 29

et iudex ꝓcedēdo videret̉ facere oppoſitū ideo ſuꝑ ea ēprius ꝓnūciandū vel exp̄ſſe vel tacite ꝓcedēdo ad actūcontrarium. vt in. d. c. exhibita. ⁊ no. in. c. ex parte. iij. deappella. ⁊ ꝑ Bar. in. l. a procedēte. C. de dila. ſed quādoexceptio ꝯcernit factū pͥncipale tunc ideo nō eſt neceſſeprius ꝓnūciare qꝛ ſuꝑfluis non eſt vtendū. vt in. c. ij. deꝓba. ſed ꝓnūciando ſuꝑ pͥncipali ſatis ꝓnūciat̉ taciteſuꝑ ip̄a exceptione cōcernete ip̄m principale vt. sͣ. dixi.ergo nō eſt neceſſe exp̄ſſe ſuꝑ ea ꝓnūciare. Item poteſtallegari ⁊ alia ratio exceptio ꝯcernēs factū principale vteſt ꝑemptoria apponit̉ non pͥncipaliter ꝓpter ſe ſed vtperimat ip̄m factuꝫ pͥncipale de quo eſt queſtio ideo ſatis eſt ꝙ ꝓnūciet̉ ſuꝑ ipſo pͥncipali de quo eſt queſtio ⁊non ſuꝑ incidenti ꝓpoſito cū ſnīa debeat eſſe cōformispetitioni ⁊ ideo ſubtilius eſt nō ꝓnūciare ſed ſi ꝓnūciatur nihilominꝰ valet ſnīa dūmodo ꝓnūciet̉ ad effectuꝫꝓnūciandi ſuꝑ ipſo principali. vide ad hͦ qd̓ no. jͣ. c. ꝓx.⁊ per hͦ habet̉ clariſſime materia huius ſecūde ꝑtis glo.Reſtat nunc ꝯdeſcēdere ad terciaꝫ partē incidentertactam in glo. que ſit exceptio incidens ⁊ que emergens⁊ ſi bene ꝯſiderent̉ p̄dicta ſolutio patꝫ ex eis. ſed vt ſpecialius ⁊ clarius habeat̉ ſcias ꝙ tres ſolent dari regule.Prima eſt ꝙ omnis ꝑemptoriā dicit̉ incidens quaſi incidens .i. perimēs ip̄m negociū principale. dilatoria vero dicit̉ emergēs quia orit̉ in ipſo negocio videlicet andilatio ſit danda vel nō danda ⁊ an teſtis ſit recipiēdusvel nō vel quid ſimile iſta regula non eſt oīno vera. namexceptio rei iudicate tranſacte vel finite eſt ꝑemptoria ⁊tamē poteſt opponi ante lit. ꝯteſt. in vim dilatorie. vt ind. c. j. de lit. ꝯteſt li. vj. Alia regula eſt ꝙ exceptio habēsvetuſtiorem cauſam iudicio .i. que eſt orta ante iudiciuꝫdicit̉ incidens. Exemplū in exceptione cōſanguinitatisvel pacti. habēt em̄ ortū ante litis inchoationē. ſed illa q̄oritur in iudicio dicit̉ emergēs quaſi tūc oriat̉. ¶ Sedꝯtra primā partē oppo. pactu de nō petendo poteſt fieripoſt inchoatū iudiciū ⁊ nihilominꝰ eſt incidens cū perimat negociū. Contra ſcd̓am partē oppo. qꝛ poteſt teſtiseſſe excoīeatus vel actor ante inchoatū iudiciū ⁊ tamenhec exceptio eſt emergēs cū ꝯcernat ꝓceſſum. So. dicitBar. in. d. l. j. C. de ordi. iudi. ⁊ ſentit Io. an̄. h̓ ſaluādoillam regulā quā videt̉ ſentire glo. in. d. l. j ꝙ licet poſſetfieri pactū pꝰ inchoatū iudiciū tamē coīter exceptio incidens ⁊ ꝑemptoria ſolet habere ortū ante inchoatū iudicium ⁊ iura adaptant̉ ad ea que frequēter fieri ſolēt. vtl. nam ad ea. ff. de legi. ⁊. c. lr̄as. de de ſpon. impub. Nonob. quod dicit̉ ꝯtra ſecundā partē qꝛ licet materia exceptionis dilatorie poſſit habere ortū ante litem tamē exceptio ip̄a ꝓprie non cōpetit niſi poſt litem qꝛ cōcernitꝓceſſum oportet tamē ꝙ ante inchoet̉ ꝓceſſus vt ſic reperiat aliquid cui opponat̉ ⁊ ſic reſpectu obiectōnis oritur nūc. ar. in. c. ad diſſoluendū. de de ſpon. impu. ⁊. l. decem. ff. de ver. obli. nō ſic in ꝑemptoria cū factū ꝯcernatprincipale ⁊ ſic anteqͣꝫ inchoet̉ lis poteſt ꝯpetere. Tercia regula que mihi plus placet ⁊ ſatis clariſſima eſt ⁊ veriſſima vt dicamꝰ ꝙ omnis exceptio ꝯcernēs ip̄m factuꝫpͥncipale ſeu que opponit̉ ad ip̄m factuꝫ pͥncipale dicit̉incidens qꝛ perimit ip̄m pͥncipale. Exceptio vero ꝯcernens ꝓceſſum dicit̉ amergēs quia in veritate tūc competit reſpectu obieēti. ſiue ergo ſit ꝑemptoria vt exceptiolitis finite ſiue nō exquo opponit̉ ad ꝓceſſuꝫ dicit̉ emergens. Idē vt dixi quādo naturaliter ꝯcernit factū pͥncipale ſed accidētaliter ꝯcernit ꝓceſſum vt qꝛ iudex de eanō pōt cognoſcere p̄iudicat em̄ ꝓceſſui accidētalit̓ vnde oportet negociū remitti ad eccleſiaſticū ſuꝑ illa exceptione qui ꝓnunciabit ſuꝑ illa. vt in. d. e. tuam de ordi.cogni. ⁊ dixi. sͣ. in p̄cedenti particula glo. Et ex his patꝫque dicat̉ exceptio incidens ꝓut capit̉ h̓ qn̄qꝫ dicit̉ incidens que ꝯcernit factū ſeparatū. ⁊ dicit̉ ꝑiudicialis adqueſtionē ꝓpoſitaꝫ. nam qn̄qꝫ ciuilis incidit in ciuilemqn̄qꝫ in criminaleꝫ qn̄qꝫ econtra ⁊cͣ. ⁊ de his etiam tra-

ctat Cal. hic. ſed dico poſt glo. que hoc tangit. in. c. tuam. pręalleg.Caſus. Si reuscVm dilectus. contra actoremſpoliationē opponit. aut excipiendo ⁊ tunc prius audit̉ʰ⁊ ea ꝓbata reſpondere nō cogit̉ ſed ꝑ hoc nōreſtituit̉. aut agendo ⁊ tunc ſimul vtraqꝫ queſtio terminatur ⁊ ea ꝓbata reſtituet̉. Et ſunt partes due. In prima facti ⁊ ꝓceſſus narratio. In ſecūda iudicis interlocutio ibi nos aūt. Item prima ſubdiuidit̉ in tres. Primaponit actoris petitionē. ſcd̓a ibi circa reū exceptionē. tercia ibi verū. actoris replicationē. Iteꝫ ſcd̓a pͥncipalis facit duo quia pͥmo interloquit̉ diſtinguēdo duo mēbra.Primū ibi cū ea. ſcd̓m ibi ſed qm̄. ſecūdo ibi verū declarat interlocutoriā ꝓbans id ꝑ duo ſimilia. Primuꝫ ibiquēadmodū. ſcd̓m ibi teſtes etiā. ¶ Nota pͥmo ibi circa lit. ꝯteſt. ⁊cͣ. ꝙ exceptio ſpoliationis eſt dilatoria. debet em̄ ꝓponi ante lit. ꝯteſt. ⁊ pōt differri vſqꝫ ad lit. cōteſt. ad hͦ. c. fi. ⁊ qd̓ ibi no. jͣ. eo. eſt bonus tex. cum glo. inc. j. ij. q. ij. ¶ Nota ſecūdo ꝙ exceptio ſpoliationis repellit actorē ab agendo etiam ſuꝑ alia re ſiue agat̉ ciuilitervt h̓ ſiue crimialiter. vt. iij. q. j. ꝑ totū. ⁊ hͦ quādo opponitur ꝯtra ip̄m ſpoliatorē. An aūt poſſit opponi ꝯtra tercium? dic vt in. c. j. e. ti. li. vj. ¶ Nota tercio bonam practicam excipiēdi de ſpoliatione pͥus facta. nō em̄ teneortibi reſpōdere niſi prius reſtituas mihi rem violēter mihi ablatam. non ergo tenet̉ ſimpl̓r exciꝑe de ſpoliatōneſed poteſt addere niſi pͥus mihi reſtituas ⁊cͣ. ⁊ ſic etiā debet iudex ꝓnūciare ſuꝑ hac exceptōe ꝓbata vt h̓ patetin tex. ¶ Nota quarto exceptionē ſpoliationis obſtarenēdū ſpolianti ⁊ poſſidenti rem ſpoliatā ſed etiaꝫ ſi nonpoſſideat. ſatis em̄ eſt ꝙ ꝑ violentiā ſuam ſpoliatio facta eſt. tenet̉ em̄ ad reſtitutionē licet res ad alium ꝑuenerit. ad hͦ. l. j. §. quotiēs. ff. de vi ⁊ vi arma. ¶ Nota quinto ar. ꝙ exceptio ſpoliationis eſt ꝓbanda incōtinēti ſedhodie eſt tempus p̄fixum debet em̄ ꝓbari infra quindecim dies poſt diem in quo ꝓponit̉. vt in. c. frequens. dereſti. ſpo. li. vj. ¶ Nota ſexto ꝙ ſpoliatio pōt in iudiciūdeduci dupliciter ꝑ viam exceptionis vt ⁊ ea ꝓbata repellitur actor. ſed reus nō reſtituit̉ quia finis exceptionis eſt repellere ⁊ nō ꝯſequi. Item ꝑ viam actionis ⁊ eaprobata ꝯſequit̉ reſtitutione non aut repellit agentē. ethoc quia finis actionis eſt ꝯſequi non aut repellere. debet ergo attendi modus agendi ⁊ ſic iudex pōt ꝓcedere ⁊ ſnīam ſuā reſtringere licet notorie appareat de ſpōliatione ꝑ ꝓbatōnes iam factas qd̓ no. facit finis. c. ⁊ no.pro intellectu illius. c. ecce. xxxiiij. q. iij. dum dicit ꝙ vbicūqꝫ crimīa claruerint puniēda ſunt. ¶ Nota ar. ꝙ cōdēnatus directe de falſo cōmiſſo in officio teſtificādi efficitur infamis ſecus ſi directe nō fuit actum ꝯtra eū ſedvt repelleret̉ a teſtimonio. vt h̓ ⁊ in. l. lutius. de his qͥ no.infa. alia non colligo quia veniunt. jͣ. examināda latius¶ Et pͥmo iuxta ordinē expediā glo. ⁊ pͥma querit qꝛ. jͣ.tex. dicit ꝙ manu armata ⁊cͣ. an ſit differentia inter vimarmatā ⁊ eā que fit ſine armis? glo. ꝙ ſic na vis cū armisdicit̉ publica ⁊ pro ea fit deportatio. vis vero ſine armisdicit̉ pͥuata ⁊ iſta deponit ab ordine rerū. ⁊ dic ꝙ punit̉ꝓvi pͥuata in tercia ꝑte bonoꝝ ⁊ nō poteſt amplius eſſeiudex vel ſenator vel aliquē honorē habere tanqͣꝫ infamis. vt. l. j. ⁊. l. fi. ff. ad. l. iuli. de vi priuata. ⁊ in iuribꝰ h̓ allegatis in glo. ¶ Et aduerte quia vis publica dicit̉ inferri ⁊ nō ſolū ſi cum telis ſeu enſibꝰ vis inferat̉ ſed etiācum omni eo qd̓ noce̓ pōt. vt in. l. armatos. ff. ad. l. iulide vi publica. ⁊ tenet̉ quis hāc. l. nō ſolum ſi vim intulitcū armis. ſed ſi arma tenet in domo vel in agro ſine cā legitima puta pro vſu venandi vel itineris vel nauigationis vel cauſa mercimonij. vt in. l. j. ⁊. ij. ff. eo. ti. vis auteꝫpriuata ꝯmittit̉ cum vis alicui etiam ſine armis inferturcoadunatis hominibꝰ. vel ſi res debitoris ſine iudicis auctoritate occupent̉ ⁊cͣ. de quo dic plene vt habetur per