De ordi. cognitio.

ff. de ꝓba. licꝫ fatuus ſit ſic ſe onerādo. qꝛ forte nō ꝓbabit actor: ⁊ ſic ſuꝑfluo grauabit̉ onere ꝓbandi. ſed ſi certus eſt de intentiōe actoris tūc legis cōſiliū eſt vt fateat⁊ ꝓponat incōtinenti exceptōeꝫ ſuā: vt. l. ſiquidē. de excep. C. aut actor reſiſtit. vt qꝛ dicit ſe prius velle ꝓbareintentōem ſuā. ⁊ ſi ſumꝰ in caſibꝰ in quibꝰ iudex pōt ꝓcedere ſimpl̓r ⁊ de plano ⁊cͣ. tūc iudex etiaꝫ inuito actorepoteſt p̄figere partibus eundē terminū ad ꝓbandū iura ſua. vt in. cle. ſepe. de ver. ſig. ita tenet Io. cal. hic. autſumus in alijs caſibꝰ vel in iſtis iudex ſe non intromittit:⁊ tūc aut nullū intereſſe poteſt p̄tendere actor ꝙ reus ſimul admittat̉: ⁊ nō obſtat cōtradictio ſua: maxime ſi reus fatetur intentōeꝫ ipſius actoris. ⁊ hoc tenet hic Cal.⁊ recitat Pe. tenuiſſe ⁊ placꝫ Spe. ⁊ dicit de facto ẜuari ꝓpter faciliorem expeditōem litiū: vt recitat in ti. d̓ teſti. §. qͣliter. ꝟ. ſed opponit̉. ⁊ de excep. §. viſo. ꝟ. ſed nūquid. ⁊ placet hoc do. An. ⁊ bn̄. non em̄ apparet ratio incōtrariū. ⁊ hoc tene licꝫ aliud ſenſerit Inno. hic: non tn̄poteſt excludere actorem niſi velit illico ꝓbare ꝑ inſtrumentū. nam ille p̄fertur de quo ꝑ Io. an. in addi. ſpe. ī ti.de ꝓba. §. j. ꝟ. xj. Si aūt actor poſſet ex hoc cōcurſu pretendere aliqd̓ piudiciū: puta quia teſtes ſui venerūt delonginquo ⁊ vnꝰ eſt examīatus: tunc ſatis poterit actorp̄ferri. quia prius ꝓuocauit. ar. in. l. qui prior. ff. de iudi.⁊. jͣ. eo. c. cum dilectus. ⁊ quod no. Io. an. in loco p̄alleg.Aut vult opponere poſt lit̓. ꝯteſt. ⁊ publicatis atteſtationibus. ⁊ videtur glo. cōcludere in. l. ij. C. de ſen. reſcin.non poſſ. ꝙ nō debet admitti exquo didicit teſtificata.de teſti. fraternitatis. ſed Io. cal. hic ⁊ bar. ī. d. l. ij. ⁊ ſpe.in. d. §. qualiter. ꝟ. ſed op. de teſte. ⁊ cōmuniter alij moderniores diſtinguūt ⁊ melius. ꝙ aut exceptio ꝑemptoria eſt cōꝑaſſibilis cum facto principali ꝓbato ⁊ admittitur: vtputa ꝓbatū eſt matrimoniū volo nunc ego reusꝓbare cōſanguinitatem. naꝫ vtrūqꝫ eſſe poteſt. ⁊ ſic nōeſt p̄ſumptio ſeu timor ſubornatōis. ar. hic ⁊ in. c. fineꝫ.de do. ⁊ cōtu. ⁊. c. de teſtibus. jͣ. de teſti. Aut exceptio nōeſt cōpaſſibilis cum facto principali: vt quia dico matrimoniū nō contractū vel quid ſimile ⁊ ꝓcedat illa glo. qꝛal̓s admitteretur ꝓbatio ſuꝑ articulo directe contrarioqd̓ non licꝫ publicatis atteſtatōibus. de teſti. cle. ij. Autvult ꝓponere ꝑemptoriam poſt ſententiam in principali ⁊ tunc aut nō eſt appellatū: ⁊ tunc nō poteſt. qꝛ ſentētia iam fecit ius inter partes: vt. d. l. ꝑemptorias. ſed incauſa appellatōis poteſt opponi dūmodo nō fiat ꝓductio ſuper articulo directe cōtrario. vt. d. cle. ij. hoc verum niſi malicioſe fuiſſet dilatata. de qͦ in. c. j. de except̓.⁊ vide glo. in. c. ex parte ade. de teſti. ⁊ in. d. c. de teſti. j. deteſti. vbi tangitur de exceptōne contra ꝑſonas teſtium.Si ꝟo queritur quando debeat ⁊ poſſit artari? dic ꝙ ſieſt cauſa que ſimpliciter ⁊ de plano ⁊cͣ. poteſt iudex ſtatim poſt lit̓. cōteſt. vtriqꝫ parti ſtatuere terminū. vt ī dicta cle. ſepe. ⁊ hoc tenet Cal. hic. Si autem non eſt taliscauſa nō poteſt compelli ante fundatā intentōeꝫ actoris ne ſuꝑfluo grauetur: al̓s poterit appellare ẜm Cal.hic̄. ⁊ bn̄ facit. l. ſiquidē. C. de excep. que eſt optima lex. ⁊dat conſiliū reo qualiter debeat ſe habere in ꝓponenda⁊ ꝓbanda exceptione ꝯcludens ꝙ aut reus certus eſt ꝙintentio actoris ſit vera ⁊ tunc fateat̉ eam ⁊ excipiat: etſolum ſuꝑ ſua exceptione cōtendetur. aut eſt certus ꝙſit falſa ⁊ nihil opponat: ſed expectet ꝓbationem actoris. Si ꝟo eſt dubius tunc ꝓponat exceptōeꝫ cum proteſtatione ſi actor ꝓbauerit. dic tamen ꝙ hec ꝓteſtationō eſt neceſſaria cum ⁊ ſine ea poſſit ꝓponere etiaꝫ fundata intentōe actoris: vt in. c. de teſtibus. de teſti. ⁊. c. finem de do. ⁊ cōtu. etiam in cauſa appellatiōis ſi fuit obmiſſa in cauſa principali. ⁊ habet locum illud non oppoſitum opponam ⁊ non ꝓbatum ꝓbabo. vt in. c. cū Ioannes. de fide inſtru. ⁊. l. per hanc. C. de tempo. ap. Et ꝑhoc habes hanc primā partem clare ⁊ late expeditam etdeclaratam. ¶ Uenio ad ſecundā partem que fuit an̄ et

quādo ſit ꝓnunciāduꝫ ſuꝑ incidenti exceptōe vel emeꝫgenti. nam tex. videtur velle in fi. hic ꝙ ſuꝑ exceptionenon ſit ꝓnunciandū: ſed ſuꝑ principali tm̄. idem ⁊ clarius videt̉ velle tex. in. l. j. C. de ordi. iudi. vbi dicit̉ ꝙ adofficiuꝫ eius qui de hereditate cognoſcit ꝑtinet vniuerſam q̄ſtioneꝫ incidenteꝫ cognoſcere: etiam ſi ſit talis dequa al̓s principaliter nō poſſet cognoſcere. ⁊ hoc ideo.quia non de ea: ſed de hereditate ꝓnūciat. Et circa hocmulta pro ⁊ cōtra poſſent allegari: vt patꝫ hic in ſecunda parte glo. que tandem circa hec ponit tres opi. Prima fuit Bul. qui dicebat ꝙ ſuper exceptōne incidentinō erat ꝓnunciādum: ſed ſuꝑ pͥncipali tm̄. qꝛ ſatis intelligebatur ꝓnunciatum ꝑ quadam cōſequētiam ſuꝑ pͥncipali. Secunda fuit Mar. et Pe. dicentiū ꝙ erat ſuꝑea ꝓnunciāduꝫ. quia de qua re iudex cognoſcit ⁊cͣ. Tercia opi. fuit Io. ⁊ Azo. diſtinguētium inter incidētes q̄ſtiones ⁊ emergentes: vt ſuꝑ incidēti non ſit ꝓnunciandum: ſed ſuꝑ emergenti ſic. ⁊ ſic reducebant iura ⁊ opi.ad cōcordiam. Et hanc opinioneꝫ tenuit etiam Inno.in. c. cum inter. R. de elec. ⁊ placꝫ hec glo. ponit etiā hecglo. in fi. aliam ſolutōem: vt ſuꝑ incidēti non ſit ꝓnuncianduꝫ de neceſſitate. ſed ſi ꝓnunciatur ius ꝓpter hocnon offendit̉. ⁊ iſte due ſolutōes cōmunit̓ tenentur h̓ ꝑdoc. ⁊ ꝑ glo. ⁊ bar. in l. j. C. de ordi. iudi. ¶ Sꝫ cōclude clarius hanc materiā poſt Hoſt. ⁊ Cal. ꝙ aūt eſt talis exceptio ſuꝑ qua ꝓnunciatōe non facta tacite vel expreſſenō poteſt expediri negociū principale: et ſuꝑ ea eſt pronūciandū ⁊ nō curo an expreſſe vl̓ tacite ꝓcedendo advlteriora ẜm no. in. c. ex parte. el. iij. jͣ. de appel. ⁊ ꝑ bar. īl. a ꝓcedente. C. de dila. Et ſub iſto membro comp̄henditur omnis exceptio ꝯcernens ꝓceſſum: ſiue natura ſitdilatoria: ſiue ꝑemptoria. ſed ꝓpter priuilegiuꝫ ſpeciale opponitur dilatoria: vt eſt exceptio finite litis. vt in. c.j. de lit̓. cōteſt. li. vj. Idem vbi cōcernit ꝓceſſum accidētaliter. ſed naturaliter cōcernit negocium principale: vtquia opponitur exceptio defectus nataliuꝫ: ita tamē ꝙiudex ſecularis non poteſt de ea cognoſcere. tūc em̄ p̄iudicat ꝓceſſui. quia ſecularis debet ſuꝑſedere donec hicincidens queſtio vel exceptio expediatur per eccleſiam.vt in. c. tuam. de ordi. cogni. ⁊ tunc eccl̓iaſticus ꝓnunciat ſuꝑ ea ⁊ remittit negocium principale ad iudicem ſecularem. neceſſario ergo ꝓnunciatur hoc caſu. quia aliter ſecularis non poſſꝫ ꝓnunciare ſuper principali. Auteſt talis exceptio ſuꝑ qua ꝓnunciatiōe non facta poteſtdiffiniri queſtio principalis ⁊ tunc poteſt differri ꝓnūciatio: vt cum pronūciatur ſuper principali ſatis pronūciatur ſuper illa exceptione. ⁊ ſub iſto membro comprehenditur omnis exceptio cōcernens ipſuꝫ factum principale. Exemplum: peto a te. x. occaſione pacti excipisde pacto de non petendo: certe nō eſt neceſſe vt pronucietur expreſſe ſuꝑ eo. quia ſi in fine iudex abſoluit te ſatis pronuciat ſuper eo approbando pactum. Si ꝟo cōdemnat exceptione non obſtante videtur pactuꝫ reprobare. ⁊ ſic omni caſu ſaltem tacite pronūciatur: ſed difficultas ſolum conſiſtit in hoc an pronūciatio poſſit differri vſqꝫ ad finem cauſe: vel debeat prius pronunciari.Uel potes capere aliam doctrinam breuiorem ꝙ ſuperexceptione concernente proceſſum eſt prius pronunciandum expreſſe vl̓ tacite qͣꝫ procedatur ſuper principali. vt probatur in. c. exhibita .s. de iudi. ſed ſuper exception concernente ipſum factuꝫ principale non eſt opusꝙ prius pronūcietur: ſed poteſt differri ⁊ ſimul examinari cum negocio principali. ⁊ ſatis eſt poſtmoduꝫ pronunciare ſuper principali: vt hic. ⁊ in dicta. l. j. C. de ordi. cognit̉. ¶ Subijcio rationem vtriuſqꝫ dicti vt clarius habeat̉ adhuc materia. Quādo em̄ exceptio ꝯcernit et impedit proceſſum ideo debet prius diffiniri vtappareat an ſit procedendum vel non. Nam ſi iudexvellet procedere etiaꝫ ſuper principali: inſurgeret quedam contrarietas. quia exceptio dicit non ꝓcedendum