I beis ueniā ut cōcedāt mihi in ſīplici eplā qd̓ ī ſcripturisſanctis uelint nolint apl̓is cōceſſuri ſunt. arcus diſcipulus petri ita ſuum orditur euāgelium principiuꝫ euāgelii ieſu chriſti ſic̄ ſcriptum ē in Eſaia propheta Ecc̄ego mitto āgelum meum āte faciē tuā qui p̄parabit uiam tuam Dox clamātis in deſerto parate uiā dominorectas facite ſemittas eius. Hoc exēplum e quobꝫ prophetis cōpoſitum ē de Galachia uidelꝫ et Eſaia. Nāprimum qd dicitur Ecce mitto āgelum meuꝫ āte faciētuā qui preparabit uiā tuam āte te: in malachia in finepoſitum ē Sequens āt qd̓ infertur Dox clamātis ī deſerto et cætera. in Eſaia legimus et quomodo marcusſtatim in prīcipio uolumīs ſui poſuit ſicut ſcriptuꝫ ē inEſaia propheta Ecce mitto āgelum meum āte faciē tuam qd nō ſcribitur in Eſaia ut diximus: Sed in Dalachia nouiſſimo duodecim prophetarum Soluat hancq̄ſtiunculā imperita præſumptio: et ego erroris ueniaꝫdeprecabor. Idem marcus īducit ad phariſæos ſaluatorē loquētem Nunꝙͣ legiſtis quid fecerit Pauid quādo neceſſitatē habuit: et eſurijt ip̄e: et qui cuꝫ ipſo erātquomodo ingreſſus domum domini ſub Abiathar prīcipe ſacerdotum panes propoſitionis comedit quibusnō licebat ueſci niſi ſolis ſacerdotibus. Legamus Samueleꝫ ſiue cōuiuni habetur titulo regnorum libros:bi reperiemus nō Abiathar eſſe ſcriptuꝫ ſꝫ Abimelechpontiſicē qui poſtea Adoech cum cæteris ſacerdotibusSaulo iubēte percuſſus ē: pergamus ad Paulum apoſtolum Scribit ad corinthios Si .n. cognouiſſent: nunquam dominum glorie crucifixiſſent: ſed ſicut ſcriptuꝫeſt. Ad̓ oculus nō uidit nec auris audiuit nec ī cor hominis aſcendit: q̄ preparauit deus diligētibus ſe. Solent in iſto loco apocriphorum quidā deliramēta ſectari: et dicere qd̓ de apocalypſi eliæ teſtionium ſumptuꝫſit: eum in Eſaia iuxta hebraicum ita legatur A ſeculonō audierunt: neqꝫ auribus p̄ceperunt: oculus non uidit deum: deus abſqꝫ te que p̄paraſti expectātibus te.Hoc ſeptuaginta multo aliter trāſtulerunt. A ſeculo nōaudiuimus: neqꝫ oculi noſtri uidēt deum abſqꝫ te: et opera tua uera: et facies expectantibus te miſericordiaꝫIntelligimus unde ſumptum ſit teſtimonium: et tamēapoſtolus non expreſſit uerbum ex uerbo: ſed περίꝙὀαστίκωσ eundem ſenſum abſqꝫ ſermonibꝫ idicauit. In eplā ad Romanos ideꝫ apoſtolus beatus exēplum de Eſaia propheta ſumēs Ecce inquit ponā in ſyon lapidē offenſionis: et petrā ſcādali: diſcordat cū trāſlatione ueteri: et tamē cum ueritate concordat hebraica. In ſeptuaginta .n. cōtrarius ſēſus ē non ut lapid offenſionis occurrētis neqꝫ ut petræruinæ. Cum apoſtolus quoqꝫ hebreis Pauloqꝫ cōſentiēs ita poſuerit. Incredulis āt lapis offenſionis ſcandali. Ex quibꝫ uniuerſis ꝑſpicuum ē et aplōs et euāgeliſtas in īterprætatiōeueterum ſcripturaruꝫ ſēſum q̄ſiſſe non uerba. Nec magnopere de ordine ſermōibuſqꝫ curaſſe: cum ītellecturres paterent: Lucas uir apoſtolicus et euangeliſta ſcribit Stephanum primuꝫ chriſti martyrē iudaica contētione narrantē. In. lxxv. aīabus deſcēdit Iacob ī ægyſtum: et defunctus ē ip̄e et pr̄es noſtri: et trāſlati ſunt inSichē et poſiti ſunt in ſepulchro qd̓ emit Abrahā pratio argēti a filiis emor filii ſichē. Hic locus ī geneſi multo aliter īuenitur qd̓ ſclꝫ Abraham emerit ab Effron etheo filio Seor iuxta ebron quadrigētis drachmis argenti ſpeluncā duplicē: et agrum circa eam ſepelieritqꝫin ea Saram ſuam. Atqꝫ ī eodē libro poſtea legimusreuertere de Meſopotania Iacob cum uxoribꝫ et filiis ſuis poſuiſſe tabernaculum āte Salē urbē. Sicyniorum q̄ eſt in terra chanaan: et habitaſſe ibi et emiſſe ꝑtē agri ī quo habebat tētoria a filiis Emor patris ſichēFTcentuꝫ agnis: et ſtatuiſſe ibi altare et īuocaſſe dominūiſrahel: abrahā non emit ſpeluncā ab emor pr̄e ſicheꝫſed ab effron filio Seor: nec ſepultus ē in ſichē: ſed inebron: q̄ corrupte dicitur arboch. Puodecim āt patriarche non ſunt ſepulti in Arboch: ſed in ſichen: qui agernō eſt emptus ab Abrahā ſed a iacob. Differo quæſtiunculæ huius ſolutionē ut obtrectatores mei q̄rant etintelligant nō uerba in ſcripturis cōſiderāda: ſed ſēſumuigeſimiprimi pſalmi iuxta hebræos idipſum exordiuꝫeſt qd̓ dominus locutus ē in cruce ηλι ηλίλιμασαβα χθα yη qd̓ īterp̄tatur Deus deus meus quare medereliquiſti Reddant rōeꝫ cur ſeptuaginta trāſlatoresīterpoſuerunt reſpice me Ita .n. uerterunt. Deus deusmeus reſpice me: quare me dereliquiſti. Reſponderūtutiqꝫ nihil in ſenſu dāni eſſe ſi duo ſunt uerba. Audiātet a me nō ꝑiclitari eccleſiæ ſtatum ſi celeritate dictātisaliqua uerba dimiſeri: longum ē nunc euoluere quātaſeptuaginta de ſuo addiderint: quāta dimiſerint: que īexēplaribus eccleſiæ obelis aſtericiſqꝫ diſtincta ſunt. Illud .n. qd̓ legimus in Eſaia Beatus qui habet ſemē inſion: et domeſticos in hieruſaleꝫ: ſolēt hebræi deriderecum audierint. Necnō et in amos poſt deſcriptionē luxurie ſtantia putauerunt hæc et nō fugētia. Reuera ſēſus rhetoricus et declamatio tuliana: ſꝫ qd̓ faciemusad auctēticos libros in quibus hæc nō fuerint aſcriptaet cetera his ſimilia: quæ ſi proferre nitamur īfinitis libris opus ē. Porro quāta dimiſerint uel aſteriſci ut diximus tēſtes ſunt: uel noſtra interpretatio ſi a diligētilectore trāſlationi ueteri cōferatur: et tamē iure ſeptuaginta editio obtinuit in eccleſiis uel quia prima ē: et āte chriſti fertur aduētum: uel quia ab aplis in quibꝫ tamen ab hebræo nō diſcrepat uſurpata. Aquila āt proſelitus et cōtētioſus interpres? quia nō ſolum uerba ſꝫethymologias quoꝫ uerborum trāſferre conatus ē iure proiicitur a nobis. Quis .n. pro frumēto uino et oleo poſſit uel legere uel intelligere χευμα οπόρινονστιλπγόγτα qd̓ nos poſſumus dicere fuſionem pomationemqꝫ et ſplendentiam. At qui hebræi nonſolumhabent ά pͥo pͥ& ſed et pro άρθρα ille κάκoζήλωσ ſyllabas interpretetur et litteras dicatqꝫσέι ει τον ουρανογκαι. σει ει την γηνqͥd græca et latina lingua oīno nō recipit. Huius rei exemplum qd noſtro ſermone capere poſſumus. Quātaenim apd̓ græcos benedicuntur q̄ ſi ad uerbum tranſieramus in latina nō reſonāt: et ē regione que apud nosplacent ſi uertātur iuxta ordiēꝫ apud illos diſplicebuntſed ut infinita p̄teream et oſtēdam tibi cur omniuꝫ nobilium chriſtianiſſime et chriſtianorum nobiliſſime cuiuſmodi falſitates in eplā et trāſlatione reprehendāt ipſius eplē ponam cum græco ſermōe prīcipium ut exunō crimīe intelligantur et cætera έδειήιμάσ αγόήητε μήτη ἀιής έτωνκληρωνφέρέσ θαι quod egoita uertiſſe me memini. O portebat nos dilectiſſime clericatus honore nō abuti in ſuperbiā. Ecce īquiunt in uno uerſiculo quēta mēdatia primum αγαπήτόσ dilectus ē non dilectiſſimus: deinde οιύίσισ eſtimatio dicitur nō ſuperbia. Nō .n. dixit ὀιδύμτῖ ſed οιήσ eιQuorum alterum tumorē alteruꝫ arbitrium ſonat. Totum qd ſequitur clericatus honore nō abuti in ſuperbiam tuum eſt. Quid ais o cōlumē litterarum et noſtrorum tēporum Ariſtarche? Quid de uniuerſis ſententiāfers ſcriptoribus; ergo fruſtra tāto tp̄e ſtuduimus: et ſepe manum ferulæ ſubdiximus. Egredientes de portiſtatim īpegimus. Igitur quia et erraſſe humanum eſtet confiteri errorem prudentis: tu qui reprehenſor es.tu me obſecro emenda p̄ceptor Et uerbum de uerboexprime debueras inquit dicere. Oportet nos dilecte