ſancto qui loquitur ī eo cōſtringitur ī ligno alto ideſt īchriſto: qui a ſapiētibꝫ ligno uitæ comparatur in catenaideſt in fide: et nō tāgit terram idē opera carnalia: duodecim bōbula .i. duodecī apoſtoli cū ſiſtulis .i. diuiniseloquiis: Lithara de qua ī quadrageſimoſcd̓o pſalmoſcriptum eſt Confitebor tibi ī cithara deus deus meusproprie cōſuetudinis eſt apd̓ hebræos que cū chordisuigitiquatuor quæ ī mōm deltæ litteræ ſic̄ peritiſſimumtradūt utiqꝫ cōponitur: et ꝑ digitos Pindari uariis uocibꝫ tinnuliſqꝫ ictius in diuerſis modis cōcitatur. Zithara auteꝫ de qua ſermo ē eccleſia ſpirital̓r quæ cumquatuor et uigīti ſenioruꝫ dogmatibꝫ trinā formaꝫ habens quaſi ī mōm deltæ litteræ per fidem ſc̄e trinitatismanifeſtiſſime ſine dubio ſignificat: et ꝑ manus uiri petri apoſtoli qui predicator illius eſt: in diuerſos modulos ueteris et noui teſtamēti: aliter in littera: aliter ī ſēſu figuraliter cōcutitur. Sambuca itaqꝫ quæ apud peritiſſimos hebræoruꝫ ignota res eſt: ātiquis tp̄ibus apd̓chaldæos fuiſſe reperitur ſicut ſcriptuꝫ ē. Cum audieritis uocē tubæ: fiſtulæ: citharæ: ſambucæ et reliqua. Buca uocatur tuba apud hebræos: deīde ꝑ diminutioneꝫbucina dicitur. Sābuca autē ſola apd̓ hebræos interp̄tatur ſicut ſcriptum eſt ſāpſon ſoleorum. Propterea ātapud eos ſambuca inſcribitur: quia multi corticē arboris eſſe putant et ꝑ ſoliditatē mellis uenei ac mutabilēquaſi ī mōm tubæ de ramo arboris moueri pōt: ido ſābuca dicitur quia æſtatis tp̄e fieri pōt et uſqꝫ ad frigoris tp̄s durare poteſt. Areſcit enī ſecundū cōmunē cōſuetudineꝫ. Typus eoruꝫ qui dominū ſuis ī bonis laudāt in tp̄e frigoris idē in tempore tribulationis uel ꝑſecutionis laudare eum nō poſſunt propter īfidelitatēuitæ et abundant iā diuitiarum ſuaruꝫ. Pſalteriuꝫ hebraice nablon: græce autē pſalterium. Latine autē laudatorium dicitur: de quo in quīquageſimoquarto pſalmo ſcribitur Exurge pſalterium et cithara: Nōn quaſiin mōm citharæ ſed quaſi ī mōm clipei quadrati cōfirmat cum decē chordis ſicut ſcriptuꝫ ē in pſalterio decēchordarum pſallā tibi. Si hinc inde corde eius contrita ē ut reſurgentē ab inferis ad cælorum regna ꝑ indicium manuum cōcitatis ab uno in altum ſignificarent.Pſalterium itaqꝫ cum decē chordis eccleſia ē cum decē uerbis legis cōtritis: contra oēs hæreſim quadrataꝫꝑ quatuor euāgelia intelligitur. Iympanuꝫ paucis uerbis explicari oportet que minima res eſt: eo ꝙ in māumulieris portari poteſt ſicut ſcriptum ē in exodo Sumpſit auteꝫ maria prophetiſſa ſoror Aaron tympanumin manu ſua: et eſt tuba cum una fiſtula in capite āguſto per quod inſpiratur et ē minima ſapiētia legis ueteris in manu iudeorum. Sinagogae antiquis tp̄ibꝫ fuit chorus quoqꝫ ſimplex pellis cum duabꝫ cicutis xreis et per primā inſpiratur: ꝑ ſecundā uocē emittit. T)pus populi prioris qui āguſtā ītelligētiam legis accepat et ꝑ anguſtā uoluntatē prædicationis omnia īfirmiter prædicauit. Si autē terrena ſapienter ac diligēter reſpiciam: et ſpiritaliter ac myſtice ītelligēda ſunt.¶ Beati Hieronymi ad Marcellam epiſtola in qua uicioſā expoſitioneꝫ Retici gallici in cāticacanticoruꝫ rep̄hēdit et eo maxīe ꝙ tharſis urbē pro tharſo Ofaꝫ propetro interpretatus ſit docens iuxta hebraicā ueritatēꝑ tharſis lapidē: per ofaꝫ ſpētieꝫ auri ſignificari.OPER cum Retici auguſtudinenſis epiſcopi qui quondā a Cōſtantioimperatore ſub ſilueſtro ep̄o ob cauſam mōteſinentium romanos cōmētarios in cā canticorum cāticum ꝑle409giſſē: qd̓ hebræi uocant ſyraſimuehemēter miratus ſuuirum eloquēteꝫ præter ſenſū cæterorum tharſis urbēputaſſe tarſum: in qua Paulus apoſtolus natus ſit: etaurum ofaꝫ Petrum ſignificare: qui cefas in euāgelioideſt petrus ſit appellatus habuerat et in ezechiele utiqꝫ idipſum uerbum ubi de quatuor aīalibus ſcribitur.Et ſpēs rotarum ſicut ſpeties tharſis: et ī daniele de domino et corpus eiuſdē de tharſis qd̓ aquila chryſolitūSymmachusᵉ iacynthū īterpretantur: et in pſalmo Inſpū uiolento conteres naues tharſis et inter lapidemqui in ornatu ſacerdotis tribuum nominibꝫ ſculpti ſūteiuſdē lapidis nomē inſeritur: et oīs fere ſcriptura hocreferta uocabulo ē. De ofaꝫ uero quid dicā cum ſupradictus propheta in tertio anno Cyri regis ꝑſarū: poſttres ebdomadas ieiunii atqꝫ triſtitiæ dicat Extuli oculos meos et uidi: et ecce uir unus ueſtitus habdyn etrenes eius cincti auro ofaꝫ. Plura quippe apud hebræos auri ſunt genera: unde ad diſtīctionē nunc ofaꝫ poſitum eſt: ne quis zaab putaret qd̓ in geniſi naſci cumlapide carbunculo prædicatur. Quæris ſi tharſis lapischryſolithus ſit aut iacynthus ut diuerſi interp̄tes uolunt. Ad cuius coloris ſimilitudīeꝫ dei ſpeties deſcribitur: Quar̄ Ionas propheta tharſis ire uelle dicatur: etſalomon Ioſaphat in regnorum libris naues habneritquæ de tharſis ſolita ſint exercere cōmercia. Ad quodfacilis reſponſio ē omonymum eſſe uocabulum: quodIndiæ regio ita appellauit: et ita ēt ip̄m mare quia cæruleum ſit: et ſæpe ſolis radiis ꝑcuſſum colorē ſupradictorum lapidum trahat et a colore nomē acceperit: licꝫIoſephus tau littera cōmutata græcos putet tarſuꝫ appellar pro tharſis. Innumerabilia ſūt: quæ in illius mihi cōmentariis ſordere uiſa ſunt. Eſt quidē ſermo compoſitus et gallicano cōthurno fluēs: ſed quid ad interp̄tem cuius officium eſt: nō quomodo diſertus apparat. Sed quomodo eum qui lecturus eſt ſic faciat intelligere quomodo intellexit ip̄e qui ſcripſit. Rogo nonhabuerat decem Origenis uolumina: nō interp̄tes cæteros: non certe aliquos neceſſarios hebræorum: ut ātīterrogaret aut legeret: quid ſibi uellēt quæ ignorabat:ſed tā male æſtiaſſe de cæteris uidetur: ut nēo de eiuserroribus poſſit iudicare. Fruſtra igitur a me eiuſdemuiri cōmētarios poſtulas cum mihi in illis multo diſpliceant plura ꝙͣ placeant. Quod ſi oppoſueris: cur cæteris dederi: audies nō omēs eiuſdē ueſci debere cibis.Ieſus in deſerto plures ordeaceis panibꝫ paſcit frumētaceis paucis. Corinthii in quibꝫ audiebatur fornicatōqualis nec inter gentes lacte paſcuntur: quia necdumpoterāt ſoliduꝫ cibum capere. Epheſii autem in quibꝫnullum crimē arguitur ab ipſo domino cæleſti uſcūturpane: et ſacramētum quod a ſeculis abſconditum fuerat agnoſcunt. Neqꝫ uero qui a me exēplaria acceperunt uel auctoritate uel ætate ducaris. Cum et Panielpuer ſenes iudicet etiAmos paſtor caprarum in ſacerdocio princeps inueniatur.¶ Incipit quintus tractatus ſcd̓æ partis principalis. Ubide ſcriptoribus græcis atqꝫ latinis diuerſis īterpretibꝫac optimo modo interpretandi ac ſcribendi genere. Agumētum in librum uirorum Illuſtrium ex epiſtola beati Hieronymi ad deſiderium excerptum.C RIP SI librum de uiris illuſtribus ab apoſtolis uſqꝫ ad noſtram ætatem: imitatus Tranquilluꝫ græcuꝫqꝫ Appoſonium: Etpoſt Catalogumplurimorum me quoqꝫ in calce uoluminis quaſi abortiuum et minimum.f. 5.