S. LIIrum: poſſunt eſſe gentiliuꝫ. Bies dominica dies reſurrectionis: dies chriſtianoruꝫ eſt: dies noſtra ē. Undeet dominica qr̄ quia in ea dn̄s uictor aſcēdit ad pr̄eꝫ.Quod ſi a gētilibus dies ſolis uocatur et hoc libētiſſime confitemur. Hodie enim lux mundi orta eſt: Hodie ſol iuſtitiæ natus eſt: in cuius pēnis ē ſanitas. Nunquid ſol pennas habet. Reſpōdeāt iudxi: et qui tantuꝫ ſecundum litteraꝫ ſcripturas intelligunt ſimiles iudæorum. Nos autem dicimus quia quicunqꝫ ſub alis iſtius ſolis fuerit qui dicit in euāgelio: Quotiensuolui congregare filios tuos quaſi gallina pullos ſuos ſub alas ſuas: et noluiſti. Iſte ſecurus erit ab accipitre diabolo: ab aquilis uolātibus. in Ezechiele etomnia peccatorum eius uulnera ſanabuntur. Ut autem ſciatis fratres mei: ꝙ proprie pſalmus iſte de domino ſcriptus eſt et in euāgelio pueri ſicut ſupra meminimus qui intrāte hieroſolymā ſaluatore palmasleuātes clamauerunt atqꝫ dixerunt O ſanna in excelſis. De cēteſimodecimoſeptimo pſalmo iſtos uerſiculos aſſumpſerunt. O domine ſaluum me fac̄. In hebræo ſcribitur oſanna. Vnde et iudxi impatienter ferentes uolunt prohibere paruulos: de quibus in Eſaia dominus loquebatur Ecce ego et pueri mei quosmihi dedit dominus. Iacentibus enim ſenibus et inuidia liuore crutiatis paruuli clamāt chriſtuꝫ: paruuli confitentur. Quod ſi et illi tacuiſſent lapides utiqꝫclamarent ideſt gentiliuꝫ populus: de quibus in euāgelio ſcriptum eſt Potens eſt deus ſuſcitare filios Abrahæ de lapidibus iſtis: nos ſignificās: qui duro quōdam corde fuimus: ſꝫ nunc credētes chriſto ieſu in filios Abrahā: in filios dei omnipotentis adoptati ſumus per ipſum dominum cui eſt gloria in ſæcula ſæculorum Amen.¶ Beati Hieronymi ad marcellā de pſalmo. c. xxvi. uidelicet. Niſi dominus ædificauerit domum: Vbi panem doloris: et filios excuſſorum ſecundum hebraicam ueritatem interpretatur.Eatus Pamphilus martyr: cuiusuitā Euſebius cæſarieſis epiſcopustribus ferme uoluminibus explicauit cum Demetrium phalereum:Et Piſiſtratum in ſacræ bibliothecæ ſtudio uellet æquare: imaginesqꝫ ingeniorum quæ uera ſunt et æterna monumēta toto orbe ꝑquireret: tunc uel maxime Grigēis libros īpēſius proſecutus Cæſariēſi eccleſiæ dedicauit: quā ex ꝑte corruptam Acatius dehic eteuzonius eiuſdem eccleſiæ ſacerdotes in mēbranisinſtaurare conati ſunt Hic cum multa reperiret et inuentorum nobis indicem derelinqueret: E xxvi pſalmi cōmentariuꝫ et fe litteræ tractatum ex eo quod n̄ſcripſit confeſſus eſt nō reptum. Nō quo talis tantusqꝫ uir Adamantium dicimus) aliquid præterierit: ſedquo negligentia poſterorum ad noſtram uſqꝫ memoriam non durarit. hoc ideo ut quia mihi de eodē pſalmo propoſuiſti: qui eſſet panis doloris ī eo quod dicitur Danum eſt uobis ante lucē ſurgere: ſurgite poſtꝙͣ ſederitis: qui māducatis paneꝫ doloris: oſtenderēme de origenis cōmentariis quid ſenſerit nō habere.Unde ad hebræum decurrens inueni pro pane doloris ſcriptum eſſe lamaaſabim quod Aquila interpretatus ē αρτοντῶν διαπονοῦντων: ideſt paneꝫelaborationum Symmachus άρτον κατατοῦμενον quod exprimitur panem erumnoſum. Quinta editio et theodocion qui in cæteris cum Lxx tranſlatoribus facit panē idolorum Sexta πλάνησ ideſterroris. Nec mirādum de Aquila ſi ταπονήματαpro idolis ponat cum oꝑa manuum hominis ſint: etprophetice populus arguatur ad templum diluculofruſtra cōſurgere: et poſt quietem ad ſanctuarium feſtinare: cum idola dei honore uenerentur: ſecundumꝙ et Ezechiel ſcripſit in ipſo templo ſacrificare idolisſacerdotes: Ut autem plenius adducaris pro dolorein hebræo idola poſita hoc ipſum uerbum hoc eſt aſabim etiam in exiii pſalmo ſcriptum. Lxx quoqꝫ idola tranſtulerunt. Nam in eo loco ubi legimus idolagentium argentum et aurum oꝑa manuum hominūIn hebræo habet aſabeem quod interpretatur aquilaelaborationis eorum: Unde cum ita ſe ueritas habeat: fruſtra quidam doloris panem aut hereticorum intelligunt ſacramenta: aut uitæ iſtius miſerabilis et erūnoſe interpretantur laborem: apud quam in ſudor faciei comedimus panem noſtrum inter ſpinas et tribulos breuis uitæ alimenta naſcuntur. Illud quoqꝫ deeodem pſalmo interrogare dignata es qui ſunt filii excuſſorum. Miror te in hilarii cōmentariis non legiſſe excuſſorum filios credentium populos interpretari. quod uidelicet apoſtolos illo nomine putauerit appellatos: quibus in euangeliis ſit præceptum Inquācunqꝫ ciuitatem introierint et non fuerint recepti excutere puluerem pedum ſuorum in teſtimonium noncredentium. licet tu argute præcaueris non poſſe apoſtolos ſub nomine excuſſorum intelligi cum aliud ſitexcutientium: aliud excuſſorum. Quia excutiētes ſintqui excutiant. Excuſſi uero qui ab alijs excutiantur: eticongruuꝫ eſſe apoſtolos accipi qui magis excutiētesdebuerant appellari. Quid igitur faciam: tantum uirum et ſuis temporibus diſertiſſimuꝫ reprehenderenon audeo: quia et confeſſionis ſuæ merito: et uitæinduſtria et loquente claritate: ubicunqꝫ romanuꝫ nomen eſt prædicatur. niſi qd̓ non eius culpæ aſcribendum eſt qui hebræi ſermonis ignarus fuit. Græcaruꝫqꝫ litterarum quandam auraꝫ cœperat: ſꝫ Heliodorip̄ſbyteri quo ille familiariter uſus eſt ea quæ intelligere non poterat quomodo ab origene eſſent dictaquærebat. Qui quia in hoc pſalmo cōmentarium Origenis inuenire non potuit opinionem magis inſinuare ſuam: ꝙͣ in ſcientiam uoluit confiteri. Quam illeſumptam claro ſermone diſſeruit et alienum erroremdiſertius executus eſt. Reſtat igitur ut iterum ad fōtem ſermonis recurramus hebræi: et uideamus quomodo ſcriptum eſt. ubi nos habemus ſicut filii excuſſorum ibi legitur cenbnānaurim qd̓ Aquila interpretatus eſt ſicut filii pubertatum. Simmachus et Theodocion ſic̄ filii iuuētutis Sexta ακόνεος νοῦ qd̓nos dicere poſſumus exacuti ſenſus. Ex quo manifeſtum eſt adoleſcētiæ populos intelligi chriſtianos ſecundum illud exemplum ꝙ deus ſanctos ſuos ī modum ſagittarum dicatur extendere ut in propheta zacharia. Quoniam extendi mihi iudam et arcum. et ſaluator de ſemetipſo Poſuit me ſicut ſagittam electaꝫet in pharetra ſua abſcondit me. Beniqꝫ in ſequentiuerſu exceptis Lxxqui aliter tranſtulerunt in hebrao et in cunctis editionibus repperi Beatus uir quire pleuit pharetram ſuam ex ipſis ut quia methaphoram ſemel ſumpſerat ex ſagittis: in pharetra quoquetranſlatio ſeruaretur: excuſſos autem et cōſuetudo humani ſermonis uegetos et robuſtos et expeditos uocat: et ipſi Lxx interpretes in Eſdræ libro pro iuuenibus tranſtulerunt: in quo ita ſcribitur Et factum eſtex die illa: medii excuſſorum faciebant opus: et medii eorum habebant haſtas et ſcuta et arcus et thora