LiberXIX
ſimul cum ſemine femīe cōmiſcet̉. in pͥncipioapparet albū deinde fit rubeū in modū ſangͥnis. poſt totalit̓ fit citrinuꝫ. deinde paulatimoꝑante natura remanet citrinū in medio. etalbum in extremo. ⁊ cuꝫ cōplebit̉ exibit ⁊ tūcmutatur a mollicie in duriciem. quia in exitu coagulat̉ et ꝑfectiſſime indurat̉. vnde ouaqꝫ diu ſunt in ventre ſunt citrina qͥdam pellicula albidā inuoluta. Sꝫ qn̄ ſunt formata ⁊cōpleta indurant̉ ⁊ illa duricieſ teſta nuncupat̓. ⁊ eſt ideꝫ teſta in coagulo oui qd̓ eſt embrio vel folliculus in corꝑe pueri iam ꝯceptiſed ꝓpter fortitudine vel intēſionē caloris incorꝑe auis dn̄antis plus indurat̉ et hoc fuitneceſſe ꝓpt̓ interioris liqͥditatis ꝯſeruationēQuant aūt multē aues oua vēti ſicut faciūtgalline ⁊ anſeres. vt di. ariſto. ibidem li. ij. ⁊ hͦaccidit ex ſuꝑfluitate humoris ſeminalis incorꝑe femine ſuꝑabundātis. ⁊ ſunt oua venti ꝑua ⁊ inſipidā humidiora alijs ⁊ ſine durateſta ⁊ poſita ſub gallina non alterant̉ ſed remanꝫ albū albū ⁊ citrinū citrinū. Calia ouainueniunt̉ in gallinis ⁊ anſeribꝰ pauonibꝰ etcolumbis. Format̉ pullus in ouo ⁊ cōpleturcitiꝰ in eſtate qͣꝫ in hyeme. qꝛ oua galline ſcindunt̉ in. xviij. diebꝰ in eſtate. in hyeme in. xxvEt qn̄ tonitrua veniūt in bora cubatōiſ ouacorrupunt̉. ſil̓r qn̄ frequent̓ nuda manu tangunt̉. Galline etiā veteres ouant in pͥncipioveris. ⁊ oua galline iuuenis ſūt minoris corporis. et vniuerſalit̓ ſi galline nō cubauerintſuꝑ oua ſua infirmabūt̉ et corrupent̉. ⁊ ouūgalline cōplet̉ poſt coītū in. xj. die. Et quedaꝫaues in coituno ſeruāt ſexum ſed ſaltat feīaſuꝑ feminā. ⁊ maſculus ſuꝑ marē. vt ꝑdiceset colūbe. ⁊ talis coitꝰ facit odorē fetidum etoua nōpullificatiua. ſed ſunt ſterilia quēadmodū oua venti. vt di. ariſt. In ouis aūt galline poſt tres dies cubationis apparēt ſignapulli. ⁊ tūc aſcendit citrinū verſus acutuꝫ adilluꝫ locū a quo incipit ſciſſura. ⁊ apparet qͣſigutta ſangͥniſ in albumine oui. ⁊ eſt p̓ncipiūſeu materia ipſiꝰ cordis. vt d̓r ſupͣ in tractatude auibꝰ de generatiōe pulli quere ibi Itemoua in q̇bus ſūt duo vitella faciūt gemellospullos ⁊ ꝑua ⁊ ſubtili tela diuidūt̉ ab inuicēhec vitella. vt ibidē dicit ariſto. Et aues que
comedūt carnes nō ouāt niſi ſemel in annop̄ter hyrundines q̄ bis ouat. Aquila ei ouattria oua ⁊ t̓ciuꝫ eijcit a nido ⁊ cubat ſuꝑ ouaxxx. dies. Hucuſqz ariſ. li. vj. Item idē. li. xvij.Auiū genera oua ꝓcreant ꝯpleta dure teſteniſi accidat occaſio ꝑ infirmitatē. Item aueſmulte generatōis faciunt ſepe oua venti. qd̓nō ꝯtingit auibꝰ boni volatꝰ neqꝫ curuoruꝫvnguiū. quoniā aues multoꝝ ouoꝝ ſūt multe ſuꝑfluitatis. ſuꝑfluitas aūt auiū vncoruꝫvnguiū tranſit in plumas et in vngues et inalas. et iō eaꝝ corpus eſt ꝑuū durū ⁊ acutuꝫet macilentū. ⁊ ꝓpter hoc nō ſunt tales auesmultoꝝ ouoꝝ neqꝫ ml̓ti coitus. Aues eī corpulēte ꝓpt̓ corpulentiā et calorē vētris ouatmultotiens. Sil̓r aues ꝑui corꝑis ſunt ml̓ticoituſ ⁊ multoꝝ ouoꝝ. ſicut patet in q̇buſdāgallinis que quāto ſūt magis ꝑue tāto erūiplurium ouoꝝ. qꝛ cibus taliū tranſit in creationē ouoꝝ. Itē oua venti nō erūt in auibusboni volatꝰ. qꝛ ſuꝑfluitas eaꝝ ē pauca. et ioouāt oua pauca. oua ventiſt̓ pl̓a ouis cōuenientibꝰ generationi pulloꝝ. ⁊ ſunt minorisqͣntitatis. quoniā nō ſunt cōpleta. vel ꝓptermultitudinē ſuā ſt̓ minoris delectatōnis qn̄cōmedunt̉. quoniā in omni re delectabiliuseſt qd̓ eſt digeſtū ⁊ dulcius qͣꝫ indigeſtuꝫ. Etq̄dam aues qn̄ olfaciūt mares et audiut voces ſuas implent̉ ouis. qꝛ ſt̓ multi cibi ⁊ ml̓teſuꝑfluitatis ⁊ caloris. ⁊ iō ſunt fortioris appetitus. et iō ſpermatizant ⁊ cito ouant. qͥa ſuꝑfluitas illa tranſit in ouoꝝ naturā vi calorisItem generatio auiū ex ouis erit qn̄ feminaſederit ſuꝑ oua ⁊ calefecerit ea. Et qꝛ pullusin ouo nō poteſt compleri ſine nutrimento.iō natura poſuit cibū ſuū interius in ouo. ⁊indigent oua ꝓpt̓ debilitatē ſuā calefactōne⁊ ideo oua cito cōplent̉ in diebꝰ calidis quoniā tp̄us calidū iuuat digeſtione creationisEſt at̄ albumē materia ⁊ ſuſtētatio. pulli. vitellum aūt cibꝰ pulli ⁊ nutrimentū eiꝰ. et ꝓpt̓hoc albū ⁊ citrinū diſiūcta ſūt qͣdā tella ꝓpt̓nature diuerſitatē. ⁊ natura albumīs eſt qͣſicōtraria nature vitelli vel citrini. et ꝓpt̓ hocꝯgelat̉ citrinū tꝑe frigoris et poſtqͣꝫ fuerit calefactū fiet humidū. album aūt nō ꝯgelat̉ exfrigore ſed fit magis humidū et qn aſſatum