Liber.XVI.
ſe muniūt ⁊ corꝑa ſua tegūt. alia veſtimētahabere nō pn̄t niſi aliudē deferant̉. gēs multum corpulenta robuſta ⁊ valde alba. piſcationi dedita ⁊ venationi.¶ De zeugia Capl̓m. CLXXVEugia ſiue zeugiſeſt ꝓuicia vbi eſt maior cartago vl̓minor affrica. int̓ biſantiū ⁊ numediā ſita. vt di. Iſi. li. xiiij. Hec a ſeptētriōe mari ſiculo eſt iuncta. vt dicit idem. ⁊ a meridievſqꝫ ad regionē getuloꝝ porrecta. cꝰ ꝓximaſunt frugifera vlteriora v̓o beſtijs ⁊ ſerpentibꝰ plena. Ibi onagri ⁊ fere ſilueſtres ibi mira ⁊ mōſtruoſa inueniunt̉. vt idem dicit.¶ Incipit liber. XVI. De lapidibusprecioſisEſcriptiſ proprietatibꝰ terre ⁊ partiumeiꝰ in generali. reſtat adiuuante dn̄o aliqua hic inſerere de eiꝰ ornatū in ſpēaliEoꝝ aūt que ornant terrāquedā ſūt ſimpl̓r inaīata ⁊ īſenſibilia. vt oīametheorica q̄ in venis t̓re generant̉ qͣlia ſūtlapides colores ⁊ metalla. ⁊ de illis primo ꝑordinē eſt agēdū. Quedā v̓o vegetabilia vtradices herbe ⁊ arbuſta. Quedā aūt ſenſibilia. vt hoīes ⁊ iumēta. de q̇bus vltio eſt tractandū. pͥmo ergo ab his que generāt̉ in t̓raet in venis eius ꝑ ordinem alphabeti hic dicendum eſt.¶ De arena Capl̓m j.Rena ab ariditaFte eſt dicta q̄ ſi manu p̄ſſa fuerit p̄ſiccitate ⁊ duricia ſtridoreꝫ facit qͣſi ī veſte cadidā ⁊ aſperſa fuerit nihil ſordispoſt ſe relinq̇t. vt dicit Iſid̓. li. xvj. ca. iiij. Arena ſiq̇dem in aqͣs marinis ab oī limoſitate⁊ lutea viſcoſitate abluit̉. vt di. Ariſt. in li. deꝓprietatibꝰ elementoꝝ. ⁊ iō ꝓpter vincētemin ea ſiccitatē coagulari in lapideꝫ ꝑfecte nōꝑmittit̉. Terra ei pura. vt di. ideꝫ li. meth̓. iiij.lapis nō fit qꝛ cōtinuatōꝫ nō facit. ſed cōmutationē. et iō ſiccitas vincēs oēm hūiditateꝫ
nō ꝑmittit eā total̓r in lapidē ꝯſolidari. Ind̓eſt ꝙ arena terra cōi eſt ſub̓aliter durior. ſedlapide mollior ⁊ in ꝑtes īnumerabiles diuiſibilior. vnd̓ arena frigida eſt ⁊ ſicca minutacōpreſſa grauiſſima in pondere qͣꝫuis ſit minuta ⁊ ſterilis ex ſe ꝓpt̓ caloris ⁊ hūoris defectu ⁊ dn̄ium frigide ſiccitatis. ymbre ſuꝑueniēte nō diſſoluit̉. ſed potiꝰ diluta aūt ꝯſumpta lutea in puritate magis ꝯprimit̉. ⁊ parteꝑti fortiꝰ adherente ampliꝰ ſolidat̉. Arenaꝝetiā multitudīe maris impetꝰ ſiſtit̉. ⁊ ad eiꝰcumulos ſe ꝯſtringens ne vltra ſibi aſſignatos a deo tm̄īos effluat impedit̉. vt di. hiero.ſuꝑ Iere. c. v. Poſuit arenā t̓minū mari ⁊cͣ.Habet etiā vniuerſal̓r naturaꝫ colatiuā. vn̄aqua ꝑ arenas colata dulcior ⁊ purior inuenit̉. vt di. Conſtā. Itē virtutē habꝫ mētallorūpurgatiuā ⁊ ſua ꝯfricatōe rubiginis ꝯſumptiuā. auꝝ eī es ⁊ ferrū arene ꝯfricatione clarificant̉. Itē virtutē habet in frigidatiuā. reꝑcuſſiuā. opilatiuā tumoris ſeductiuā. vtꝫ inthimolia .i. arena ex lapide fabrili reſoluta q̄valet ad oīa ſupra dicta. vt plane dicit cōſtā.Itē virtutē habet mineralē vel ſaltē ei ſimilēvel affinē vnd̓ ⁊ int̓arenulas tā fluuiales qͣꝫmarinas auree arene ſepiꝰ inueniunt̉. Lapideſ etiā politi ⁊ gēme p̄cioſe in marino littoreinueniunt̉ int̓ a renulas. Itē arene tā fluuiales qͣꝫ marine ex vētis ꝯtrarijs ipſas arenulaꝝ ꝑticulas eleuātibꝰ ſepiꝰ in maris oſtijs⁊ litoribꝰ coaceruant̉ ⁊ ex arenis ſic accumūlatis aque fluuiales ne mare ſubintrēt aliqͦtiens retardant̉. vt di. Hiero. ſuꝑ amos. viij.Ibi defluet ſicut riuuſ egipti ⁊cͣ. vbi exp̄ſſe d̓rꝙ aquā nili ꝓpt̓ obſtātes arenarū cumulosꝯtingit īpediri. nā circa fluis deſcēſum ꝑiteraggregata arena aquā nili ī mare deſcēderenō ꝑmittit. ſed potiꝰ refluere ꝑ plana egiptimanifeſtiſſime coartat̉. ſed qͣnto illis cumul̓arenoſis aqͣ redire cōpellit̉. tāto eiſdem diſſipatis cū maiori īpetu in mare deſcēdere ꝓfūdiꝰ ꝑhibet̉. vt di. Hiero. ibidē. Itē arenaꝝ obſtaculis ī mari ſub aqͣ ſuꝑficie occultatis occurrere vel reſiſtere maxīe eſt difficile ⁊ piculoſū. vtꝫ ſupͣ vbi de maris ꝑiculis pertractat̉.¶ De argilla Ca. II