¶ Titulus.

iudiciū. Unde nō reputat̉ primo dictū: niſi quodprīo dixit in iudicio: nec talis pōt puniri d̓ crīe faſi: ꝗa nō ē probatū hoc quod dic̄ nūc in iudicio eēfalſum: ꝗa potuit eē falſuꝫ illud qd̓ primo dixit exͣiudicium: de quo nō puniret̉ de falſo: qꝛ ſimplexlocutio eſſet. Tamē talis ſuſpectus de falſo ſi duoteſtes deponerent contra illū ī dicto cāu: poſſꝫ pōiad torturā ſecūdū Io. an.¶ De teſtimonio in iudicio. Noͣ ẜm Bal. d̓ ꝑuſio ꝙ falſus teſtis punit̉ pena taliōis. l. i. ff. ad. l. cor. d̓ ſicca. ⁊ noͣt. 2. q. 4. ī glo.ſūme. ⁊ eſt teſtis falſus: ꝗ iuratus ⁊ examinatꝰ falſiloꝗt̉. 22. q. 2. ne ꝗs arbitret̉. Qui aūt nō eſt examinatus: licet latitet vt nō inueniat̉ veritas: nō ē falſus ſꝫ doloſus: ⁊ ſic nō tenet̉ pēa illa. Teſtis .n. nōpunit̉ de falſo an̄qͣꝫ teſtimoniū dicat: vt noͣtͣ. 35. ꝙi. notificamus ī glo. Et p̄ſumit̉ dolus ī tacēdo ſi teſtis ad īterrogata n̄ vult rn̄dere. In ſcripturis tn̄ ille ꝗ veꝝ celat: falſū cōmittit. ff. de fal. l. i. Teſtis nōdebet d̓ imꝑtinētibꝰ interrogari. Teſtis tn̄ ꝗ loꝗt̉obſcure nō habet̉ ꝓ falſo ſed pro ſuſpecto: vt notatur. 4. q. 3. teſtes in glo. i. Et ideo poteſt peti ꝙ declaret: niſi iudex ex caīs nolit hoc facere: vt notat̉4. q. 3. Itē in crimīali. Et iſtud ꝙ poſſit iudex ſubobſcuritate tranſire eſt notabile: tn̄ cā pōt eſſe velin ipſo qui ſuſpectus eſt: vel in ꝓducente: qꝛ ꝓducit teſtē ſuper incerto. Iteꝫ nota ꝙ qn̄ teſtis dicitvnū ex quo aliquid ſeꝗtur: ſemꝑ vtrūqꝫ d̓poſuiſſedicitur. Unde ſi teſtis dicit aliquem tenuiſſe domū ex corporali d̓tentione preſumit̉ vera poſſeſſio: vt notatur. 7. q. i. poniifices. ⁊ per Innocentiū.Item nota ꝙ ſi teſtis negatiue dicit: nō videt̉ mihi nō ſequitur: ergo nō eſt. Ut notat̉. 33. q. 4. c. 2. inglo. Item teſtis qn̄ ſuper diuerſis factis teſtificat̉nulla eſt cōtrarietas inter eos. Unde ſingulares dici poſſunt ſic: ſed nō contrariū: de peni. di. i. periculoſa. Nota tn̄ ꝙ in ciuili ⁊ criminali dari poſſuntīterrogatoria: ſed iudex ea nō dꝫ abſcōdere partivt noͣ. 2. q. i. in primis. in glo. teſtes. Iteꝫ nota ꝙ viīterrogatiōis dꝫ quis cogi ad petitionē partis adreſpondendū in ciuili vel criminali poſt litis cōteſtationē. Item nota ꝙ teſtis qui nō dicit totū factum: nō probat. vnde iterum īterrogatur: vt noͣ.20. q. 3. preſens. Item nota ꝙ publicatio teſtiumnon ligat iudicem: ex eo ꝙ ex officio facit. Ut notatur. z0. q. 8. §. ⁊ cauſe. Itē teſtem falſū metus nōexcuſat. v. q. v. auctoritatis. Item nota ꝙ interduꝫvni teſti credit̉: qꝛ alij deſunt: vel qn̄ de conſciētiain articulo mortis agitur: vt. 26. q. 6. c. is qui. Itenqui vocantur ad teſtimoniū eo ipſo videntur approbari per eum qui vocari fecit: ⁊ debēt examiari: vt notatur. 18. q. 2. vndecima. ¶ Quid ſi ꝓbaturꝙ teſtis fuerit inſtructusᶻ videtur poſſe repelli qꝛſubornatus. ℟º. qꝛ aut fuit inſtructus ꝙ confirmet vel neget: ⁊ tunc eſt ſubornatio. Aut cū velitaffirmare vel negare ꝙ vtat̉ vera ⁊ cōgrua ratiōe⁊ tunc nō ē ſubornatio. Sed quid ſi teſtis ꝓmiſitteſtificare? Reſpondeo aūt ꝓmiſit certū ⁊ repellit̉

aut non dicendo quid: ⁊ tunc nō repellitur: niſcepiſſet precium: quia tunc preſumitur corrup¶ Notandum etiam ꝙ teſtis poteſt falſum deponere ⁊ verum: ⁊ nec verum nec falſum in omnib.x. predicamentis notatis ab ariſtotile in li. de predicamentis. Et in ſubſtantiam quidem: vt cum teſtis dicit ꝙ homo dedit damnum cum non fuerihomo: ſed aliud animal. Item ſi dicit ꝙ ticius pcuſſit ſeiuꝫ cum ferro ⁊ fuerit cum lapide: iſte deponit falſum in ſubſtantia. Res enī ⁊ perſone ſubſtantia appellantur. Et ſi interrogatur de cauſalius ſubſtantie .i. quomodo ſcit ꝙ eſſet ſubſtarlapidis vel ꝙ eēt homo: ſufficit ꝙ dicat: qꝛ vidit.In quantitate diſcreta atteſtatur quis: vt cum dic̄ꝙ ſeius promiſit ticio. x. cum non promiſit niſi.Uel de quantitate continua: vt ſi dixi promiſi vvendidi tibi terram ꝟſqꝫ ad talem arborem: ⁊ nōpromiſi tantum ſed minus. Et ſi interrogetur teſtis: quid eſt quantitas: non tenetur reſpōdere: qꝛin teſte non requiritur tanta peritia ꝙ ſciat diffinire: preſertim ea que ſunt ad materiam phyſice diputationis ⁊ diſpoſitionem iuris pertinent: ut ītatur. ff. de verbo. obliga. l. ſtipulatio. In qualite deponit teſtis falſum: ſi dicat ꝙ frumētum mtuatum erat optimum: cum eſſet minus boniIſta eſt qualitas intrinſeca: vel ſi dicat ꝙ furtufactum fuerit noctis tempore: cum nox aggraumaleficium: cum fuerit de die. Et ſi īterrogetur teſtis: quomodo ſcit ꝙ fuerit de nocte. Et reſpōdequia vidit: quia fuit poſt lucis occaſum: vel quierāt tenebre: bona eſt ratio: quia lufficit ꝙ reddarationem groſſo modo: licet non loquatur cumperitia artis. 24. q. i. ſi habes in glo. Et ita non ſificit dicere: niſi ratio aſſignetur. 25. q. 2. c. fi. Snō requiritur ꝙ legiſta vel philoſophus ſit: velſciat reſpondere ad difficiles queſtiones. Immoſi īterrogetur de talibus poteſt dicere neſcio. Fper hoc rō reddita per eum de ꝟiſu vitiat̉. Sꝫautem nō eſt verus teſtis principaliter: ſi tamen ēteſtis cum iudicis beneficio admixto ſeu artificiovt medicus ſuꝑ cicatrice ⁊ obſtetrix ⁊ cetera. Interrogādus ē ſubtiliter ⁊ talem qualem ſe aſſerNec excuſatur a teſtimonio falſo: qui teſtificaper verbum credo: quod verbum ē īdifferens adverum ⁊ ad falſum. Nam interdum verbum credo facit probationem ex addita ratione: quia preſumimus ꝙ nō ſine ratione. Ut qn̄ a perito ꝓfein arte ſua: ⁊ tunc pro aſſertione habet̉ ⁊ punit̉:credere non debuit id quod dixit eſſe quod nſic eſt. Naꝫ ratione peritie artis preſumitur dein eo ꝙ abutitur peritia ſua. Non enim prequis credere quod non debet: ⁊ ꝙ hominemuniter illius profeſſionis ⁊ artis ſacere denon credunt: nec ratione aliqua vel bona cectura faciliter: ar. ff. de acqui. here. l. cum qui§. quod dicitur. ¶ Quartum predicamentum eſrelatio. Eſt autem relatio duorum extremorunad inuicem facta collatio. Sub hoc predicamētoclauditur probatio fraternitatis filiorum. Item