¶ Titulus

dicit hoc .ſ. de reſtitutione talis pecunie eſſe: quādo hoc conſtat in foro cauſarum. Sed in foro cōſcientie forte eſt magis conſilium qͣꝫ neceſſitas:Guliel. tamen dicit: ꝙ de hoc debet fieri ſicut dealio turpi lucro. Et nota ẜm guli. ꝙ crimē concuſiōis eſt: cum quis ī officio conſtitutus extorquetaliquid per metum a ſubditis: aut cum non vultfacere ad qd̓ tenetur: niſi data pecunia: aut cumaliquis official̓ aūt iudex aut miles vltra ſibi cōſtituta ſtipendia extorquet. Unde Io. baptiſta dicit militibus. Eſtote contenti ſtipendijs veſtrisneminem concutiatis. luc. 3. c. vel cumᵗ accuſat vl̓cū ab accuſatiōe diſiſtit ꝓpter pecuniam. ¶ 3º. noꝙ ſi iudex nullo modo voluit ferre ſnīam: ⁊ ꝓpt̓hoc aliquis amittit ius ſuum ẜm ray. tenetur iudex ⁊ facit litem ſuam .i. tenetur ad totaꝫ litiſ extimationem ei: qui propter eius negligentiam eſtleſus. 23. q. 2. dominꝰ. ⁊. q. 5. adminiſtratores. inautenti. vt different. iudi. §. penul. idem Guli.¶ De aſſeſſoribus. Notaẜm ray. ꝙ ſi doloſe ſeu ſcienter induxerūt iudicēaliquem ad male iudicandum: tenētur ipſi aſſeſſores de omni dāno parti leſe contra iuſticiam: ſialias ſine eorum conſilio ille iudex ſic non iudicaſſet. Secus ſi alias ille iudex male iudicaſſet:ita ꝙ nihil plus addidit conſilium aſſeſſoris: ꝗaſi aliquid addidiſſet ad iniuſtam ſnīam ex cōſilio aſſeſſoris: qͣꝫuis alias ex ſe intēdebat male iudicare: ad illud plus tenetur. Et ī caſu quo iudexfuiſſet deceptus ab aſſeſſore: putans illū ſibi ẜmiura ⁊ iuſte conſulere: excuſatur ipſe a peccato: ⁊a reſtituiione ex quo bona conſcientia iudicauit.Et hoc intelligendum qn̄ iudex non fuit ī culptalem eligendo aſſeſſorem: qui cōiter ſufficien⁊ bonus reputabatur. Nam ſi elegit eum qui cōmuniter reputabatur inſufficiens iniuſtus ī huiur ¶ Ue iudice laico quodmodi ſcilicet iudicando ⁊ conſulendo: vel nil cōſiderauit de ſufficientia ⁊ bonitate vel inſufficiettia ⁊ malicia: dummodo haberet vnde minus expenderet in ſalario: vel vt in hoc complaceret illiaſſeſſori vel ex prece aliorum: vel cum talē queſiuit: qui faceret eum multum lucrari: tunc nec iudex excuſaretur a peccato ⁊ reſtitutionē. Sedlibet eorum teneretur in ſolidum. Si auteꝫ aſſeſor induceret iudicē ad male iudicādū per ignerātiā ⁊ negligētiā qꝛ nō reuoluit libros: tūc tenet̉ſicut dictum eſt de iudice in huiuſmodi caſu: ſupra in. §. 2. Iudex autem erit excuſatus: ſi non fuit in culpa eligendo talem: eo modo quo dictumeſt ſupra immediate: aſſeſſor enim eligitur precipue propter ſcientiam: ſed non ſic in iudice: multienim illitterati habent iuriſditionem ⁊ iuſte: quiillitterati ſunt.De iudice eccleſiaſtico. Nota ꝙ ꝑſona eccleſiaſtica. poteſt eſſe iudex⁊ cauſas ventilare ⁊ iudicare inter ſubditos: in obus habet iuriſditionem preſertim clericos. ii. q.

i. c. i. ⁊. c. experientie. extra. de foro compe. pertum. Item ꝙ omnis chriſtianus ratione ꝑefficitur de foro eccleſie. Hieremie. i. c. Eccſtitui te ſuper gentem ⁊ regna: extra de iudi. c. nuit. Ideo ſi iudex laicus negligit facere iude ſubditis: poteſt iudex eccleſiaſticus core illum ad tenendum iuſticiam ⁊ ſuppletum eius cognoſcendo de cauſa. Et ſic d̓tis eius iudicare: extra de foro competē. ex tramiſſa. ⁊. 23. q. 5. adminiſtratores. Item glo. ſūma.ria que habetur. ii. q. i. in principio: vltra caſuꝫ r̄gligentie ponit alios .ſ. ſi conueniat ipſuꝫ ſubus ſpiritualibus: vel niſi ruſtici eccleſie cniantur: vel niſi rapiuntur res eccleſie: tunc enirpotius ex conſuetudine qͣꝫ ex iure cōuenitur ſuclerico: vel ſi ſuſpectus haberetur iudex ſecularvel ſi haberetur querela contra eum. Itē iudeecclefiaſticus quanuis directe non poſſit de infidelibus iudicare ſecunduꝫ ray. qꝛ foris ſunt .ſ. aliquas religionis regulas imponendo: indirecte tamen iudicat ſubtrahēdo chriſtianos ab eorumcommunione: vt patet de iudeis: ⁊ precipue ſi attenderent ſubuertere fideles. Item prelatus eccleſiaſticus ſi habeat iuriſditionem temporalemſecundum ray. debet conſtituere iudicem ſeculareꝫ: qui audiat cauſas ſanguinis: precipue qui poteſt ⁊ debet dicere: ꝙ faciat v̓nicuiqꝫ iuſticiam.Et ſi concurrente cauſa ſanguinis: interrogareiquid agendum: reſpondere debet: ꝙ conſulat iuriſperitos. Poteſt etiaꝫ delegare alicui in ſpeciati ſuper aliquo maleficio vt homicidio in ſua iuriſditione commiſſo: vt inquiſita veritate exeqͣtur iuſticiam: nec in hoc peccat: nec efficitur irregularis: ſi inde ſequatur mors: extra ne cleri. velmo. c. ep̄s. li. 6.non poteſt iudicare de clericis. Quanuis enī laicus poſſit conſtituere ſuum iudicem omneꝫ quialias iuriſditioni preeſt non alium. Clericus nonpoteſt in non ſuum iudicem conſentire: niſi ſit ꝑſona eccleſiaſtica ⁊ de cōſenſu ep̄i: extra de forocompe. c. ſignificaſti. Nam ſecularis iudex nullāpoteſt in eo habere iuriſditionē nec in criminalibus nec in ciuilibꝰ: extra de foro cōpe. ſecularesli. 6. Nec poteſt clericꝰ renūciare huic pruilegioSi autem renunciat clericus foro ſuo .ſ. ꝙ reſpordeat coram iudice feculari. Si cauſa ciuilis ē cadit a cauſa: alioquin locum ſuuꝫ amittit: extra deſoro ꝯpe. ſi diligenti. In crimīalibus vero locuꝫamittit. Et ſi non habet locum ſiue dignitatē poteſt alias extraordinarie puniri: ⁊ ſic patet ꝙ poteſt tacite renunciare quantū ad dānum ſuuꝫ. ii.q. i. placuit. Sed multo magis puniendus ē: ſi expreſſe conſentiat ⁊ reſpondeat. Excipitur tamenad hoc cauſa reconuentionis. ciuilis. Nam ſi clericus conueniat laicum coram iudice laico: ⁊le laicus reconueniat clericum ciuiliter: ſi feraſententia contra clericum bene tenet: quia ſuūs