¶ Nonus.

iudex ē per reconuentionem. extra de mutu. pec. i. ⁊. 3. q. 8. c. Cuius in agendo. Glo. ſūmaria queponitur. ii. q. i. in principio vltra calum reconuētionis ponit alios duos ſcilicet in cauſa feudi: ⁊ ſiſit īcorrigibilis di. 17. nec licuit. Crimīaliter verolaicus ſicut conuenire non poteſt clericum corāiudice ſeculari: ita nec reconuenire poteſt: quia īcrimine reconuentio non admittitur quo ad clericum per laicum. 3. q. ii. neganda. Ꝙ ſi iudex laicus iudicat de clerico: debet priuari iudicādi officio: ſi vocat clericum ad iudicium ſuum. ii. q. iInolita. nec ſententia valebit: extra d̓ iudi. c. at ſiclerici. Sed ⁊ is qui fecit euꝫ vocare debet amitere cauſam per ſententiam tamen: ⁊ debet excōmunicari: vt in dicto. c. inolita. Et ſecundum hoſti. ex ſola vocatione ex quo clericus tractus eſt:aduerſarius patietur dictam penam. Sed iudexnon niſi iudicauerit vel forte citra litis conteſtationem: locus eſt penitentie. Et peccat mortaliter iudex iudicando. Aduerſarius vocando exignorantia excuſaretur iuris. Et clericus reſpondendo niſi eſſet in minoribus: ⁊ vellet clericatuꝫdimittere ⁊ deſerere.¶ De clerico capto propter maleficium a iudice laico: quem petit iudexeccleſiaſticus vel cum ipſe clericum ſe dicens: petit ſe remitti ad curiam eccleſiaſticam. Nota ꝙquia de re ſpirituali ſeu eccleſiaſtica agitur: ad iudicem eccleſiaſticum pertinet cognoſcere. Seddebet vocari iudex ſecularis vel aliꝰ cuius intereſt: extra de ſenten. excō. c. ſi iudex. li. 6. Sic autēdebet procedi in dicta. q. cum ſcilicet dubitaturvtrum ſit clericus: quia ſi notorium eſt ꝙ ille ſiclericus: qui tali priuilegio gaudere debeat: ſtatim abſqꝫ aliqua cognitione debet reddi. Ꝙ ſi ſama publica de hoc eſt: vel ipſe pro clerico cōmuniter habetur: vel ſi prius non ſe gerebat pro laico ⁊ deprehenſus fuit cum tonſura ⁊ habitu clericali: debet etiam reddi īcōtinenti: nō dico ſinecauſe cognitione: ſed cum cauſe cognitiōe de clericatu. Ita tamē ꝙ probandi neceſſitate non ipſeſed aduerſarius conſtringatur. Si vero ante deprehenſionē pro laico publice ſe gerebat: ⁊ protali communiter habebatur: etiam ſi tempore deprehenſionis erat in habitu clericali: non eſt reſtituendus: quouſqꝫ fidem fecerit de clericatu: ſedtamen interim proceſſus iudicialis quieſcet: extra de ſenten. excommuni. c. ſi iudex. li. 6. Mulieres in iudicium perſonaliter non poſſunt euocari vel trahi cauſa teſtimonij vel alia quacunqꝫque in iure non exprimitur. Sed cum neceſſarium fuerit teſtimonium earum iudex etiam expēſis producentis mittat tabellionem: aut aliam ꝑſonam idoneam: vel ſi hoc iure prohibente nonpoſſit: perſonaliter ipſe vadat: vel ſi nō deceat iremittat alium: extra de iudi. c. mulieres. li. 6. Aliaſeſt irritum quicquid fit: vt ibi dicitur. Mulieres

religioſe preſertim que debent ſub clauſura morari: non vocentur ad iudicium perſonaliter exquacunqꝫ cauſa: etiam ſi velint: alias totuꝫ quodſit eſt irritum: extra eodem mulieres. li. 6. Quiautem fingit caſum aliquem fraudulēter per quēiudex vadat vel mittat ad aliquam mulierem ꝓteſtimonio eſt excōicatuſ: vt dicto. c. mulieres.¶ De uariatione uel mutatione penarum. Nota ſecunduꝫ tho. 2ª 2ᵉ q. 67.ar. 4. ī corpore articuli. ꝙ iudex dupliciter impediri poteſt: ne penam reo debitam valeat relaxare. ¶ Prima eſt ex parte accuſatoris ad cuius iusquandoqꝫ pertīet: ꝙ reus puniatur: puta propteraliquam iniuriam in eum commiſſam. huius enīrelaxatio non eſt in arbitrio iudicis: cuꝫ debeatvnicuiqꝫ ius ſuum reddere. Alio modo ex parterei publice ad cuius bonum pertinet: ꝙ malefactores puniantur. Sed quantum ad hoc eſt differentia inter inferiores iudices ⁊ ſupremum: cuplenarie res publica eſt commiſſa. Iudex eniminferior non habet poteſtatem ſoluendi reumpenū contra legem a ſuperiori ſibi impoſitā. Seprinceps qui habet plenariam poteſtatem ſuperrepublica poterit abſoluere: quando viderit reipublice expedire: ⁊ cum paſſus iniuriam velit iuſſuum remittere. Quantum autem ad diminutionem pene dicit hoſti. ꝙ reo conuicto ſi in iurecerta pena inueniatur: illa debet imponi: alias arbitrio ſuo committitur: extra de tranſac. c. fi. Debet tamen ſemper in humaniorem partē declinare: ⁊ ſic mitigare. ar. di. 50. Qui ponderet in. fi.Maxime cum ſubeſt cauſa: vt qꝛ a caſu culpa eſtcōmiſſa aūt ꝓpt̓ etatem puerileꝫ ⁊ huiuſmodi. Dequibus caſibus ſcilicet alleuiantibus culpam habes: infra in. 2ª parte tertie partis ti. 6. Ubi etiammulta habes de penis inferēdis: que ibi vide. Ethoc videtur habere locum in his qui non habētplenariam poteſtatem. nam talem ſi poſſunt excauſa rationabili penam ex toto relaxare: a fortiori poterunt ⁊ diminuere ⁊ mutare eam: que aiure determinata eſt: ſed non debent ſine cauſarationabili: alias grauiter peccant. Et penaꝫ mortis ſecundum hoſti. poſſunt commutare in quācunqꝫ grauem: dummodo ex cauſa legitima faciāt ⁊ non ex auaricia ⁊ huiuſmodi. Quantuꝫ auteꝫ ad augumentū: dictur ꝙ aliquando augendaeſt pena taxata ad terroreꝫ aliorū: qui ſcilicet ſūtprocliues ad talia: quia multis craſſātibus opueeſt exenplo. ff. de pe. l. aut facta. §. fi. Et hoc in ordinarijs iudicijs. In extraordinarijs dicitur pena augeri vel minui: cum iudex non ſeruat id qd̓in talibus eſt conſuetum. Ubi etiam quis accuſatus ſponte confiteretur ⁊ non metu probationuꝫde mente vtriuſqꝫ iuris eſt: ꝙ iudex dimittat veldiminuat. Et hoc niſi immineret periculum anime vel eccleſie ſecundum hoſti. Et nota ꝙ dicitpe. de pal. ī. 4q. 22. ꝙ a nullo iudice chriſtiano ē