Titulus.

ſuperbiam eorum linguis: oportuit edificiuꝫ imperfectum dimittere. Lata enim palatia ⁊ exceſſiua edificia vltra conueniētiaꝫ ſui ſtatus ad oſtētatiōnem facta: deo non placent. Patriarche aūtin tētorijs hītabāt: vt abraā ilaac ⁊ iacob ſciēteſſe hic n̄ hēre ciuitatē manentē ſꝫ domū n̄ manufactā ī celis ampliſſimā expectare. Artē igr̄ huivt licitam exercentes cauere debent a fraudib⁊ periculoſis ſeu ruinoſis operibus magis qͣꝫ cōtingit multipliciter. Nam ſi conducūtur ad operas dietim data eis mercede ſecūdum conuentionem: fraudem faciunt ⁊ peccant: ſi non fidelit̓operantur: diligentiam adhibentes prout opusrequirit: ⁊ ſi tempus debitum ſubtrahunt ī trufis ⁊ ocioſitatibus ⁊ pigricijs. Si eis ſoluitur expacto ad menſuram canarum edificij facti: dataeis omni materia neceſſaria a conducente fraudem commitunt: ſi ad hoc vt plus operis faciāt:vnde plus lucrentur: non congrue laborant: ſedincurie propter qd̓ edificium debile ⁊ ineptumredditur. 3º quando accipiunt aliquod edificum faciendum ad expenſas ſuas: materiam oēponentes pro certo precio conuento inter eos: ⁊tunc fraudem aliquando committunt: ibi. nō ponendo calcem ad ſufficientiam: vel alia oportuna: vt minus expendant pro materia: qͣꝫ ibi haberent de ſuo ponere: vnde edificium non ſufficiesredditur. Nec excuſaret eos: qꝛ ſi vellent ponere quod reꝗritur: ⁊ diligenter operari valde modicum lucrarentur: ita paruum ſalariū inde recipiunt: qꝛ debent ipſi in principio hoc aduertereſed hoc ideo faciunt: vt citius eis qͣꝫ alijs opꝰ locetur. Uerum eſt tamen: ꝙ quando conductor talium percipit: ꝙ minus parum lucrentur ex talipacto: eo nō obſtante debet ſupplere ad competentem mercedem. Et precipue quando in taliopere ſuperuenit caſus: qui bene non potuit preuideri: ⁊ vt ille diligentius agat opus. Debet etiācauere talis patronus ne differat mercedem ſoluere: quando tempus aduenit ſolutionis: vel diminute ſoluat: dando res pro pecunia: vel malasmonetas ⁊ huiuſmodi. His ſubſeruiunt latomarij ⁊ cementarij: qui peccant quando lateres velcalcem non bene cocta ⁊ conditionata tribuunt:vel cum menſuras vel numerum diminutuꝫ cōcedunt: vel cum in diebus feſtis laborant: quando cōmode ⁊ ſine magno detrimento ſui ab hisabſtinere valent ideſt alijs diebus faciendo. Lapicidinarij quoqꝫ his adnectuntur: quorum aliolapides cedunt: ⁊ ad rudem formā trahunt. Alijdiuerſa īde opera exacta perficiūt. Alij ſtatuas ⁊figuras ſculpunt. vt etiam marmorarij qui ī operibus ſuis multas fraudes facere non poſſūt: qꝛmanifeſta ſunt opera eoruꝫ: poſſūt tamen nimisprecium exigere ſui laboris: ſed ſi ſic extimatura peritis in arte: eis credendum eſt. Poſt pactuꝫetiam factum de mercede ſi negligenter operaretur: vt citius expediret: malum eſſet. In hac arte periti fuerint ſancti quatuor coronati.

De fabris horū aliquiſunt fabri ferrarij: alij carpentarij: quorum primus fuit Tubalchain: vt patet gen̄. 5. Inter fabros autem ferrarios primi in opere ſūt: qui ferrum a ſcoria ſeparantes ad formaꝫ maſſe vl̓ virgarum adducunt. Ex inde facientes ferramētaiumentis qui dicūtur maniſcalli. Qui non ſoluoffendunt tantum in ponendo praua ferramenta pro bonis: ſed etiam quia aliquādo malrant: vnde iumentum efficitur clauatum: qaliquando equitanti inducit magnum damiquia oportet propter hoc ſuperſedere in hoſtijs ⁊ expectare: vel aliam equitaturam ſumerevnde videntur teneri de tali damno quādoincuriam eorum hoc contingit. Iſti maniſciſolent ſe intromittere in medicatione ip̄orū iumentorum equorum ⁊ aliorum: quod dtum eſt: dummodo ſciant artem: ⁊ diligerceant ſequeſtratis tamen omnibus incantationibus: quia hoc omnino illicitum: ⁊ iuſte mercedē īde petunt: quia dignus eſt operarius merceda ſua. luc. io. c. Hi aliquando ſolent eſſe mediatores ad vendendum ⁊ emendum talia animalia: tales tamen vulgariter dicūtur cozoni: ꝙcommendant ⁊ conſilio ⁊ perſuaſione induad emendum animal defectuoſum pro ſanoprecio notabiliter decipiunt plus iuſto exiſtittes ſcienter: tenentur leſo de omni damno. reautem procedendo licite recipiunt preciummediationis. Et iſti vel alij quicunqꝫ qui locequos ad vecturam: offendunt cum commoequos defectuoſos pro bonis. Unde conduti ſequitur damnum in perſona vel rebus: vnimium de hoc precium exigunt: quia vltra camunē extimationē. ¶ Alij ſunt fabri ferrarentes diuerſa artificia ex ferro vel alijs n̄vt armaioli faciētes galeas thoraces: loritoralia brachialia ⁊ huiuſmodi: lāceasbaliſtas bombardas ⁊ hiꝰ. Et quoꝝ hopoteſt eſſe licitus vſus: de ſe talis ars nō eſtcita: qꝛ in bello iuſto ſi lꝫ occidere multo ma⁊ his vti. 23. q. 2. dn̄s noſter. io. q. i. c. Quid culptur. Nec obſtat extra de ſagit. c. i. qꝛ illud exporcōiter: quādo in bello iniuſto his vtitur. Ex hiergo iuſtum precium petere de hiꝰ artificijs: d̓ ſenon eſt illicitum. Sed cum manifeſtum eſt aliquod bellum eſſe illicitum ⁊ iniuſtum: tunc talibus iniuſte manifeſte bellantibus vendentes talia videntur cooperari peccato eorum: ⁊ precpue quo ad arma offenſiua: vt gladios lanceasbaliſtas bombardas ⁊ hiꝰ. ii. q. 3. ꝗ cōſentite nō ſic defenſiuis tm̄: vt galea thorace lohuiuſmodi. vbi etiam dubiū eēt de iuſticia belforte poſſent excuſari. Alij ſūt fabri ad alia oꝑdediti: vt inſtr̄a apta ad culturam vomeres ſapas vāgas ſarculos falces ſecures: ⁊ hiꝰ. Alij ꝑtinentia ad coquinam: vt cachabos patellas viceolos tripodes calderias catinos ⁊ huiuſmodi.