Titulus.

facietis in eo ⁊ cetera ⁊ ſic d̓e alijs circunſtantijsvt d̓bite obſeruetur ⁊ īpleatur illud apoſtoli accolo. primo. c. In oī opere bono fructificātes. fructificat ꝗs in opere bono: quando illud cū debito modo agit. Si enim recte offeras ⁊ non rectediuidas peccaſti. Dixit dn̄s ad caym gen̄. 4. ẜmtamen tranſlationeꝫ. 70. nō nr̄am .i. ſi facias opde ſe bonū vt ſacrificium ⁊ hiꝰ: ⁊ non cū debitecircūſpectione peccatum eſt: vt exponit Grego¶ Nota. 2. aptam conuenientiā in operibus exterioribus mechanicis: d̓ quibus loꝗmur: qꝛ dicit ad operationem ſuā. Operatio exterior hoīspoteſt dici ſua: que .ſ. ſibi conuenit ꝓpter inclinationem ⁊ aptitudinē naturalem ad illā. Delectatio ẜm philoſophum perficit opus. cum ergo ꝗsinclinatur ad vnum opus non malū naturalitercum natura delectabiliter operetur applicandoſe ad aliud exercitium peruenit ad perfectioneillius artis. Sicut enim a natura habemus inclinationes ad virtutes: vnde vnus magis ad vnāvt ad iuſticiam: alius ad humilitatē: alius ad miſericordiam magis qͣꝫ ad alias: ꝓpter qd̓ dixitIob. z1. c. ab infantia creuit miſeratio: ⁊ de vteromatris egreſſa eſt mecum. Et moral̓. Sen̄. Semina in nobis virtutum ſūt ſparſa: ſed exercitionr̄o poſtea perficiuntur. Et ſic etiaꝫ ẜm Albertūmagnum: homines a natura dociles inclināturad ſcientias varias ẜm qualitatem cōplexionuꝫ.Nā melanconici ad poeticas: flegmatici ad morales: ſanguinei ad naturales: colerici ad mathematicas vel methaphyſicas: ita ⁊ ad cetera opera mechanica ⁊ artes vnus inclinatur magis advnam: alius ad aliam: ⁊ naturali inſtinctu ⁊ diuina ꝓuidentia etiaꝫ diſponente ad pulchritudinēvniuerſi ⁊ oſtenſionem ſue ſapientie: que tantas⁊ tā varias operationes artificū inſpirauit metibus hominum. Exeat ergo homo ad operationem ſuam .i. ad eam artē quā iudicat ſibi magisconuenire ⁊ cōplacere. Et dicit Hugo de ſanctoUic. ꝙ operationum mūdanaꝝ exterioꝝ triplexinuenitur differentia. Nā ad quedam cogit neceſſitas: quedam inuenit cupiditas: quedam induxit vanitas. Cogit vtiqꝫ neceſſitas ad opꝰ aculture: qꝛ ſi vult fructus terre colligere vndemedat ⁊ bibat: oportet ꝙ operetur colendo terram per ſe vel aliuꝫ. Unde dr̄ prouerb. 2. c. Quioperabatur terram replebit̉ panibus ⁊ econtra:egeſtatem operata eſt manus remiſſa .ſ. ad operandum: ⁊ eccleſiaſtici dicitur. 7. c. Non oderislaborioſa opera ⁊ ruſticationem creatam ab altiſſimo. nam deus eam inſtituit: qꝛ vt dr̄ gen̄. 3.Emiſit deus adā de paradiſo voluptatis: vt oꝑaretur terram de qua ſumptus eſt. Et poſt diluuium: vt dr̄ gen̄. 9. Noe vir agricola cepit exercere terram: ⁊ plantauit vineam vt vinum colligeret: qd̓ prius ignorabatur. Sed vt ait AmbroꝰNec vinum ſuo pepercit auctori: ſed ebrietas illius ſuadet ſobrietate: di. 35. ſexto die. Logit etiāneceſſitas vite humane ad opera paſtoꝝ ac etiā

lanificij ⁊ linificij: ⁊ opera que his deſeruiunt ꝓveſtitu humano ſibi neceſſario. Et primas ꝗdveſtes deus fecit: vt dr̄ gen̄.3. qꝛ fecit deus adaꝫ⁊ Eue ī hoc exilio poſitis tunicas pelliceas. Nōinquit Ambroᶻ ſericas ſed pelliceas. habitum .ſ.humilitatis ⁊ penitentie: non vanitatis ⁊ iactartie. Et de ſapiente muliere dr̄ prouerb. vltimoQueſiuit lanam ⁊ linū ⁊ operata eſt conſilio monuū ſuaꝝ .ſ. veſtes. Nam ſubdit ſtragulatam veſtem fecit ſibi. Et primus paſtor fuit abel queꝫſecuti ſunt in hoc iacob patriarcha cuꝫ filijs ſuisPrimus edificator habitationum ⁊ ciuitatū fuiCaym: qui edificauit ciuitatem nomē īponenfilij ſui Enoch gen̄. 4. Nam patriarche AbraāIſaac ⁊ Iacob nō in ciuitatibus vel palatijs ſꝫtabernaculis habitabant: quoꝝ tentorioruꝫ ſetabernaculoꝝ primus operator fuit Iahel. Pmus āt maleator ⁊ faber in oīa opera ferri ⁊ erfuit Tubalchain: vt dr̄ gen̄. 4. c. ⁊ ſic paulatimartes neceſſarie īuēte ſt̓. ¶ Operatio exterior īuenta a cupiditate eſt ⁊ negociatio. vnde philoſophus dicit eā habere in ſe turpitudinem: quiadeſeruit cupiditati: cū fiat ꝓpter lucrum: que cupiditas in īmenſum creſcit: ⁊ finem neſcit. Ueruꝫeſt tn̄ ꝙ ⁊ ſi in ſe turpis ſit: poteſt tamē aliquo beno finchoneſtari ⁊ licita fieri: puta ꝓpter ſubſtentationē familie ſue: vel ſubuentionē pauperū exmmoderato ⁊ iuſto lucro. Primi negociatōes qͦsin ſacra ſcriptura inuenio: fuerunt hiſmaelite qudeſcenderūt ex hiſmael filio agar: vnde dicūtuagarei .i. ſaraceni. dr̄ enim gen̄. 32. ꝙ tranſeuntibꝰnegociatoribus madianitis qui .ſ. portabant aromata: ⁊ alia in egyptum vendiderūt hiſmaelitisaoſeph fratres ſui: qui hiſmaelite vendiderūt eiin egyptuꝫ. De his dr̄ baroch. 3. filij quoqꝫ agar.i. ſaraceni: qui. exquiſierunt ſcientiā ⁊ prudentique de terra eſt: negociatores terre viam ſapientie nō intellexerūt. Et quē vt ſūmum ꝓphetam⁊ quaſi deū venerantur ſaraceni: maledictū macometum: primo fuit negociator: ſed in ꝓceſporis malicijs ſuis cū quodā heretico iacoadiutus illos rudes ⁊ beſtiales homines ſua peſima ⁊ fatua doctrina decepit. Et qꝛ inimici ſūtxp̄ianoꝝ facientes negociationē de eis: qn̄ capere poſſunt vel peruertere ad eoꝝ perfidiaꝫ: ideoeccleſia ſtatuit per extrauagātes Nicolai. 4. Clmentis. 5. Io. 22. ꝙ negociatores vel alij ꝗcūqꝫnon deferant ad terras eorum: quecūqꝫ mercīonia ſub penis excōicationis papalis ⁊ aliarū penarum. Operatio hec plena periculis eſt ⁊ fraudibus: ⁊ aliquando mixta vſuris: vt notatur exde ꝟſuris. c. in ciuitati. ⁊. c. nauiganti. ⁊ ideo oculos aperi. Unde Chryſtoꝰ dicit ſuper mat. null̓xp̄ianus debet eſſe mercator: qꝛ mercator nūc̄poteſt deo placere: di. 88. eijciens. qd̓ dicit beatTho. 2ª 2ᵉ. q. 77. eſſe intelligendum de his ꝗ ponunt finem ſuū vltimum in acquiſitiōe lucri ſeupecunie: vel de illicitas negociationes exercentibus .ſ. cū ꝟſuris periurijs fraudibus ⁊ huiuſmōi.