Litulus.
nō ad hoſpitale mittere: quia nec cēturio ethnicpuerum ſuū .i. ſeruū hoc egit: ſed ī domo ꝑaliticūgubernari fecit: ⁊ ꝓ ſanatione eius ad xp̄m acceſſit: mat. 8. Nec beneſacientes eos īpediant: ſꝫ ſolicitent: cum de eis habeant dn̄o reddere rōem.Unde ambro. de dn̄o malo ait. Seruulos ſecuꝫꝑtrahit fortaſſe magis ad eccleſiā feſtinanter: ⁊voluptatibus ſuis peccata accumulāt aliena: neſciens reū ſe futuꝝ tam de ſuo delicto qͣꝫ de p̄ditione ſeruoꝝ: di. 86. āputatis. Sed qūo dꝫ ſe habere dominus ad ſeruū ⁊ ecōtra ẜuus ad dominum: hēs in. 4ª ꝑte ti. 2. de prudentia iconomicaIpſi āt ſerui ordinari nō poſſūt ad aliquē ordinem: niſi adepta plena libertate: ⁊ ſi ordinēt̉: ꝗciuris: hēs. jͣ. in ti. de irregularitate. Itē nō poſſūtreligiōem īgredi ſine aſſenſu dominoꝝ: alias eireſtituendi ſunt. Itē nō poſſunt facere ſeu execvota in p̄iudiciū dominoꝝ ſuoꝝ: vt ꝑegrinatiōiſieiunioꝝ: quibus īpedirentur oꝑari ⁊ hiꝰ. Itē nōpoſſunt teſtari nec vendere vel donare vel elēoſynas facere: niſi de voluntate dominoꝝ ſuoruꝫ.Et ſi quis aliquid habuit ab eis per ludū vl̓ donationē vel alienationem vel turpē cām: teneturdominis reſtituere. Item ad actus legitimos: vtaccuſare teſtificari iudicare ⁊ hiꝰ: nō admittunt̉cōiter. In contrahendo āt matrimoniū ſunt liberi: nec poſſunt a dn̄is ab hoc prohiberi vel cogiad hoc: ſed de matrimōio eoꝝ habetur ſupra ti.i. c. de impedimēto ſeruilis conditionis: vt etiamtho. in. 4. ſicut ſeruus nō ſubditur dn̄o: quin nopoſſit libere comedere ⁊ dormire: ⁊ alia hiꝰ facere: que ad neceſſitatem corporis ẜm naturā neceſſaria ſunt: ita etiam non ſubditur ei: qn̄ poſſitcōtrahere mr̄imonium eo neſciente vel etiaꝫ cōtradicente: nec dꝫ tamen ꝓpter hoc ſeruitia debita dn̄is ſubtrahere. Sil̓iter de īteriori diſpoſitione: nil hꝫ iuris in eo: niſi exhortando. Un̄ ad orādum vel ſumendū ſacr̄a ⁊ hiꝰ non dꝫ cogere: ſednec ad fidem: ſi infidelis eſt. Seneca. Errat ꝗ extimat ſeruitutē in totum hominem deſcendere:ꝑs melior excepta eſt. Corpora dn̄iſ obnoxia ſūtmens ſui iuris ē. Ꝙ ſi dn̄s cogit famulas ad fornicand̓ ſecum vel alias exponit: grauiter peccat:⁊ ſi poſſet fugere: credo ſibi licere: qꝛ ⁊ ille meretur in ea ius ſuum amittere ꝓpter hiꝰ iniuriaꝫ: depe. di. i. ſi quis tam maſculum ibi: ⁊ ſi ſerui pudicitia. Idem ſi cogeret ad aliqd̓ crimen: ſed etiaꝫſi ſcit ſe non potuiſſe vendi: qꝛ xp̄iana erat: ⁊ cōtra ius capta vel empta: etiam poteſt fugere.De libertate ſeruorūqualiter .ſ. liberi efficiantur: ad qd̓ dicit hoſti. ꝙmultis modis. Et vno modo: ſi eum dn̄s lāguidum expoſuit: vel ei alimenta negauit: īpune ſeruus efficitur liber: ⁊ libertus ingenuuſ: extra eo.c. vnico. illi tamen qui eos ſuſcipiunt: nō poſſuntper hoc in eis aliqd̓ ſibi ius vēdicare. I2º ſi ꝗvendit ancillam: ne ꝓſtituatur: ⁊ emptor facit cōtra libera efficitur. ¶3º ſi ſeruus pileatus ince-
dat ante cadauer dn̄i: dum defertur ad ſepulturā¶ Cº ſi poſtqͣꝫ lata eſt ſententia contra eum: quidicebatur ſeruus: dn̄s poſtea pro eo precium recipiat. ¶ 5º ſi dn̄s anciliam in matrimonio collocauit: ſcribens pro ea dotem. 6º ſi ſeruuꝫ appellauit filium actibus interuenientibus: quaſi in figura iudicij. 7º. ſi dn̄s dedit ſeruo inſtr̄m: perqd̓ ſeruitus eius ꝓbabatur: ⁊ alijs caſibus: q̄ habentur. C. ex qui. cau. ſer. ꝓ pre. li. ac. per totum.¶ 8º quando emptus a iudeo vl̓ pagano: ipſe talis exiſtens vult effici xp̄ianus ẜm tamen diſcretionem ſupra poſitam in. §. 5. ⁊ multo magisſemptus eſſet xp̄ianus vt ibi. P9º. ⁊ vl. eſt: qui eſtcōmunior ⁊ ordinatior exiſtit: quādo ſeruuſ manumittitur. Eſt āt manumiſſio datio libertatis.Nam qͣꝫdiu aliquis in ſeruitute ē: manui ⁊ ptātialterius ſuppoſitus eſt. Manumiſſus vero libratus eſt: inſti. de libe. in prin. ⁊ manumiſſi diciliberti. Sed qūo fiat manumiſſio ⁊ quibus decauſis: hoc īmediate dr̄.De manumiſſione ſeruorum: que ſit multis modis. Aliquando ī eccliſia ſub aſpectu ep̄i ⁊ plebis. Et debet de hac fieriſcriptura ad cautelam futuri. C. de his qui in eccleſia li. l. i. extra de ſer. non or. c. i. Item qn̄qꝫ fitcoram iudice: ⁊ dr̄ manumiſſio vindicte. Namvindicta appellabatur virga pretoria: cū qua tāgebātur a pretore illi qui manumittebantur. Etſi quidem manumiſſio fiat ad hoc: vt manumiſſus ordinetur: dꝫ potius fieri coraꝫ eccleſiaſticoiudice qͣꝫ ſeculari: ar. extra de ſeruis non ordi. c. i.Itē pōt fie̓i manūiſſio ī ſecreto: vt dic̄ dn̄s. Eſtoliber vel inter amicos fieri pōt vl̓ ꝑ epl̓am vel ꝑteſtm̄ vel per quālibet vltimā voluntatē. Itē poteſt fieri diebus feriatis ⁊ tā de die qͣꝫ de nocte ⁊ēt a ꝓcedente per viaꝫ: inſti. de lihert. §. multis.pͥnceps quoqꝫ ſola voluntate manumittere pōtC. de cōi ſer. ma. l. cū apud. Quis autē poſſit manumittere. Sciendum ꝙ dn̄s ſerui ſi eſt maior.20. ānis: niſi alias non habeat adminiſtrationeꝫ:vt furioſus ⁊ ꝓdiguſ. Minor vero. 20. manumittere non poteſt: niſi ex cauſa: ⁊ tunc ſi eſt maior17. ānis. C. qui ma. non poſ. l. ſi minor. ſed in vltima voluntate poteſt: ſicut ⁊ poteſt teſtari .ſ. pꝰ. 14annum: vt. C. qui ma. nō po. auctentica: ſed iure.Item epiſcopus poteſt manumittere ſeruos eccleſie benemeritos. 12. q. 2. ſi quis. poteſt etiaꝫ alios non benemeritos manumittere: dum tamendet eccleſie duos pro vno eiuſdem meriti vl̓ peculij. 12. q. 2. epiſcopus qui mancipium. Et ſecundum Guil. hoc intelligitur: ꝙ debet dare de ſuisproprijs bonis ſeu ſeruis: n̄ d̓ rebꝰ eccleſie. Iteꝫpoteſt manumittere cauſa miſerationis. 12. q. 2. curedemptor. qd̓ intelligi poteſt de benemeritis.Item abbas non poteſt manumittere ſeruū monaſterij: niſi cū ꝯſenſu epiſcopi ⁊ monachorū: di.54. abbati. ⁊ hoc non niſi ſit contraria conſuetudo: extra de his que fi. a prela. capi. ea. noſcitur.