Tertius.
calium etiam ſunt ſerui. Sed ꝓ hiꝰ declarationedicit tho. ī. 4. di. 36. ꝙ ẜm leges ciuiles ꝑtus ſeꝗtur vētrē .i. matrē: quātum ad ꝯditionē ẜuitutisvel libertatis. Et hͦ rōnabilit̓: qꝛ ꝓles hꝫ a patrecōplemētum formale: ſꝫ a matre ſubſtātiā corporis. ¶ Seruitus āt ē ꝯditio corporalis: cū ẜnuaſit qͣi inſtrumētū dn̄i ī operādo: ⁊ iō ꝓles in libertate ⁊ ſeruitute ſeꝗtur matrē. Sꝫ ī his que pertinēt ad dignitatē: q̄ ē ex forma rei: ſeꝗtur patremſicut ī honoribꝰ muneribꝰ municipijs ⁊ nobilitate ⁊ alijs huiuſmōi. In ꝗbuſdā terris: q̄ nō regūtur iure ciuili: ꝑtus ſeꝗt deteriorē conditionemvt ſi pat̓ ſit ẜuus ⁊ mat libera: filij erūt ſerui: nonī ſi pꝰ pactū mr̄imoniū pat̓ ſe ī ẜuum d̓derit note vxore: ⁊ ſil̓r ſi ſit ecōuerſo. Si āt ſit vterqꝫẜuilis cōditionis: ⁊ ꝑtineāt ad diuerſos dn̄os: tc̄diuident filios: ſi plures ſūt filij. Et ſi vnꝰ tantuꝫvnꝰ eoꝝ alteri recōpenſabit de p̄cio: ⁊ ipſe accipiet natū in ſui ẜuitiū: nō tn̄ ē credibile: ꝙ talis conſuetudo poſſit eē ita rōnal̓: ſicut id qd̓ multoruꝫſapiētū diuturno ſtudio determinatū ē. Et ſuffic̄ẜm leges. ꝙ mater fuerit libera ſiue tꝑe cōceptōnis ſiue tempore partꝰ: ſiue medio tꝑe ad hoc ꝙꝓles ſit libera. ff. de ſta. ho. l. ⁊ ſi ẜuoꝝ. Idē pe. depal. in. 4. di. hoc eē .ſ. ꝙ partus ſeꝗt̉ vētreꝫ .i. matrem ī ẜuitute vl̓ libertate ẜm lege diuinā. Dicit̉enim exodi. 21. Si d̓derit dn̄s vxorē ei .ſ. ſeruo:ſupple ex ancillis: ⁊ pepererit filios ⁊ filias mulier ⁊ liberi eiꝰ erūt dn̄i ſui. Et idē ſupponit de filijs futuris: qꝛ ancilla vernacula nō ſit libera. 7.anno. ſicut empticia. Idē ꝓbat̉. l. humana: vt. C.de rei. ven. l. partus. Sil̓r lege canonica: vt extrad̓na. ex li. ve. c. i. ac ēt. l. philoſophica: qꝛ ꝗcquidrecipit̉ in altero recipit̉ ꝑ modū recipientis: mater āt ē recipiens: tn̄ ꝯſuetudo ſi ē in ꝯͣriū tenēdaē maxīe ſi e p̄ſcripta: vt nō ſit memoria ī ꝯͣriumEt vidētur loꝗ doctores iſti cū dicūt: ꝙ partꝰ ſectur ventrē: de hiſ qui naſcūt̉ ꝑ mr̄imoniū: qd̓ poteſt eē ⁊ īter ẜuos ⁊ liberos: vt pꝫ ſupra in ti. i. dematrimonio. Nā d̓ filijs ꝗ naſcūt̉ ꝑ fornicatōeꝫvl̓ alias illicitā copulā: vncūqꝫ naſcant̉: ignobiles ſūt: nec tn̄ ẜui eoꝝ: ꝗ̄ ſūt dn̄i ẜuorum vl̓ ācillarū: ex ꝗbꝰ nati ſūt: vt on̄dit ꝯtinuꝰ vſus. Et qd̓dictū eſt ſupra ꝑ tho. ꝙ in honoribꝰ ⁊ nobilitatepartꝰ ſeꝗtur patreꝫ: pe. de pal. ſic diſtinguit circahoc: qꝛ aūt mr̄ talis ē libera aūt ancilla. Et ſi ē libera: tūc natus ex ea ignobili ⁊ nobili patre: eſtſimplicit̓ nobilis. Si at mat̓ ē ancilla: tūc aut ꝑꝯcubinatū naſcit̉ filius ex tali ⁊ nobili patre: ⁊ tc̄talis filius ſemper eſt ignobilis ⁊ ẜuus: qꝛ dignitas viri non cōicat̉ cōcubīe. Un̄ ſpuriꝰ regꝭ nō ēnobilior filio ruſtici: qꝛ dānatꝰ coitꝰ non dat dignitatē. Aut naſcit̉ ꝗſ ex ācilla ⁊ nobili ꝑ copulāmr̄ionialē: ⁊ tūc ē tale ꝙ ꝑ hoc fit libera: vt cumdn̄s cōtrahit cū ancilla ſua vl̓ dn̄a cū ſeruo ſuo:nec enī hoc ẜm .ſ. dn̄am cōtrahere matrimoniuꝫcū ſeruo ſuo ꝓhibet̉ iure diuino: ⁊ ſi iure ciuili: ⁊tunc ancilla illa vl̓ ſeruꝰ eripitur in libertatē. Nōenī ancilla ē ſocia: nec ſeruus dn̄s. Un̄ volendo
eā eē ſociā aut ſociū: vult nō eſſe ancillā vl̓ ſeruū⁊ tunc ē nobil̓: natus ex tali ancilla ⁊ nobili: eritnobilis. Nā coruſcant vxores radijs viroꝝ. Siāt ꝑ hoc nō fiat libera: vtputa qꝛ cū illa cum quacontrahit: eſt ancilla alterius non ſua: tunc eruntignobiles filij: qꝛ ignobilitas poſitiua vxoris eſtcontraria nobilitati viri: nec participat eam ſedimpedit: nec ad filios deſcendere permittit. Sūt⁊ alij ſerui dicti nō ita ꝓprie: qui aſcripticij ſeuoriginarij: dicuntur: quidam .ſ. homines qui itaaſtricti ſunt certis terris collendis: ꝙ non poſſūta cultura earum recedere ſine voluntate dominoꝝ ſuoꝝ: nec pn̄t vēdi ſine gleba nec gleba ſine eis: ⁊ dicūt̉ aſcripticij: qꝛ aſcripti ⁊ deputati ſt̓ad talem culturam: ⁊ originarij qꝛ a ſua originehoc habent. Quandoqꝫ etiam hi dicuntur coloni: tales tamen proprie non ſunt ſerui nec repellūt̉ ab actibꝰ legitimis: niſi ꝙ n̄ pn̄t ordinari: di..54. quis aūt legeſ.De conuerſatione ſeruoꝝ ⁊ prouiſione dn̄oruꝫ ad eos. Et primo ꝗdēdn̄os ſuos reuereri obedire ⁊ fidelit̓ ſine fictiōedeſeruire: etiam ſi ſint chriſtiani: apoſtolus .i. adthi. §. c. Quicunqꝫ ſunt ſub iugo ẜui dominos ſuos omni honore dignos arbitrentur. ⁊ ad ephe.6. Serui obedite dominis veſtri. Unde. 17. q. 4ſi quis. ad eph. 6. c. ad coll̓. 3. c. dr̄. Si quis ſeruūalienum occaſione religionis docet dn̄m ſuumcontēnere ⁊ eius miniſterium deſtituere .i. ſeruitium dimittere: ac nō potius docuerit eum dn̄oſuo bona fide ⁊ cum omni honorificentia deſeruire: anathema ſit .i. fiat: ſed in rebuſ illicitꝭ nullomodo obedire dꝫ: nec etiam minis vel verberibus coactꝰ: qd̓ noͣ. hiero. ii. q. 3. dicēs. Si dn̄s eaiubet q̄ nō ſunt aduerſa ſanctis ſcripturis: ſubijciatur dn̄o ſeruus: ſi contraria precipit: magis obediat ſp̄s qͣꝫ corporis dn̄o. Oꝫ āt ſeruare dei mandata ⁊ eccleſie: ſicut ⁊ ceteri ſi ſaluari deſideratUnde confeſſionē facere ac cōioneꝫ ſumere tꝑedebito: ⁊ domini ⁊ dn̄e eorū vel ancillaꝝ debēteis eſſe humani ⁊ dare eis commoditatem audiēdi diuina: ⁊ predicationes diebus feſtiuis: inducere ⁊ exhortari ad orationes ad ieiunia ⁊ cerimonias chriſtianorum honeſtati eorum intendere. Et cum viderit eos ſe male habere ⁊ precipue circa honeſtatem vite debet eos vel eas corrigere ⁊ caſtigare verbis ⁊ verberibus cum expedit: non tamen vſqꝫ ad mutilationem mempri vel vulnerationem vel fractioneꝫ oſſis: neceos nutrire delitioſe: quia vt dicitur prouer. 29.capi. Qui delicate paſcit ſeruum: in fine ſentieteum contumacem. Iuſtas querelas ipſorumſeruorum benigne audiet: prout iob aſſerit ſe ſeciſſe dicens. z1. c. Si contempſi ſubire iudiciuꝫcū ſeruo meo ⁊ cū anc illa mea: cū mecū diſceptaret: n̄ grauare eos nimis laboribus. Naꝫ ⁊ dn̄sin lege veteri mandabat in feſtis eos quieſcere:deutero .s. capitu. infirmatis ipſis curaꝫ ꝓcurare