Tertius.

Rex dominium altum: ⁊ ſic pꝫ ꝗd ē dn̄ium. ISextū et vltimū quodrepit̉ circa rē ē ius: ⁊ qꝛ dn̄ium addit ſolū ſupraius ſuꝑioritatē ⁊ auc̄tem: iō poſſet deſcribi iuſ eadem rōe: ſicut dn̄ium dēpta illa ꝯditiōe cū quadam ſuꝑioritate. vl̓ poſſumꝰ ſic d̓ſcribere: ꝙ iusē ptās exercēdi aliquē actū circa rē. Unde ſi licite poſſū vēdere librū: habeo ius ī vēditōe libri:ſi licite poſſū in eo legere ⁊ ſtude̓: hēo ſolum iusin lectōe ⁊ ſtudio libri: ⁊ ſic generaliter ꝯcludendo: qͣꝫtū hēo de ptāte licita circa rem: tm̄ hēo deiure circa eā. Et ꝙ hoc ſit verū d̓claro breuiterſic: hō circarē aliquā veniētē in vſum vite hūane: nō hꝫ niſi duplex poſſe .ſ. poſſe facti ſeu executionis: qͦ pōt hō vti illa re licite. Sed poſſe ſoliꝰfacti nō dicit p̄ciſe poſſe iurꝭ: gͦ poſſe licite dicitpoſſe iuris Maior pꝫ: qꝛ n̄ video: ꝙ circa aliqͣꝫrem hō poſſit hr̄e aliqd̓ poſſe: niſi vl̓ poſſe factiabſolute: qͦ pōt vti ēt illicite vl̓ poſſe licite. Sedminor faciliter ꝓbat̉: qꝛ illd̓ qd̓ ſit de iure fit licite: gͦ poſſe facti nō ē poſſe iurꝭ. Relinꝗt̉ gͦ ꝙ poſſe licite ſit poſſe iurꝭ. Eſt enī hic ſciēd̓: qd̓ frequēter aliqd̓ nomen cōe pluribus ẜm reꝫ ẜm mouꝫquo cōiter accipitur: retinet ſibi nomen ꝓpriumcōdiſtinctuꝫ ꝯͣ aliā: ſicut p̄ſcīa: que ẜm re eſt cōiseſt noticie approbationis bonoꝝ ⁊ reprobatiōismaloꝝ ſicut patet ⁊ ad ro. 8. Ubi dr̄: quos preſciuit hos ⁊ predeſtinauit: ⁊ ad ro. ii. Non repelletdn̄s plebem ſuam quā p̄ſciuit: tamen ẜm cōeꝫ acceptionem retinet ſibi nomen ꝓpͥuꝫ cōdiſtinctūcontra p̄deſtinatiōem. Un̄ ſoli mali dicunt̉ p̄ſcitiSic recte eſt in ꝓpoſito: ꝙ poſſe facti lꝫ ẜm remſit cōe licite ⁊ illicite vtenti: quilibet enim de facto vtitur ſiue licite: ſiue illicite vtatur: tamē ẜmcōeꝫ acceptiōem condiuidimꝰ poſſe facti cōtrapoſſe iurꝭ dicendo: ꝙ ille poteſt de facto: qui pōtaliquem actū exercere: ſed illicite. Ille āt pōt deiure: qui poteſt actū ſolum licite exercere. Patetergo: ꝙ ius nō dicit aliquid aliud: niſi ptātem licite exercēdi aliquid aliud actū. Et hoc etiam dicit aug. 22. q. i. faciat. Et eſt in libro d̓ mendacio:vbi dicit ſic: Faciat homo qd̓ poteſt ꝓ tꝑali ſalute hominum: cum ad hoc ventū fuerit: vt tali ſaluti nec peccādo cōſulere non poſſit. Iam extimet ſe nō habere qd̓ faciet. per quod etiā dicuntiuriſte: ꝙ illud poſſumus ſolum qd̓ de iure poſumus: qd̓ ēt ꝓbo adhuc. Dīs actus qui pōt eēcirca aliquā rem: vel poteſt exerceri licite vel illicite: ex quo ſupponitur: ꝙ poteſt exerceri: qꝛ pͥuatiue oppoſita in ſubiecto apto nato equipollent contradictorijs: vt oꝫ. 4metaphyſice. Secius circa aliquem actum: dat aliqd̓ poſſe: vel ſaltē ſic poſſe circa illū actū ſed certū eſt ꝙ nō datpoſſe illicite: īmo non ſtat cuꝫ poſſe illicite: ergoius dat poſſe licite ⁊c̄. Hec oīa quidam magnusmagiſter in libello contra fratricellos: cuiꝰ nomēadhuc n̄ īueni.¶ De diuerſis vitijs dn̄oꝝ ⁊ officialiū eoꝝ. c. 4

N diuerſis regionibus ſunt diuerſi modi pͥncipādi ⁊ dn̄andi. Nam regna reguntur ꝑ vnū regeꝫ: aliqua ētdn̄ia per vnum ducē marchionem comitē ⁊ hiregunt̉. Alique ciuitates ⁊ dn̄ia ſunt: que regunt̉ꝑ plures ⁊ ad tp̄s: qui dicunt̉ dn̄i priores vel antiani vel cōſules ⁊ hiꝰ: qui ēt ad diſponenduꝫ defactis cōitatem cōcernentibus hn̄t ſecum collegas ſub diuerſis noībus officiorū: vt ī italia florentie ſenis. In terris eccleſie vice pape dn̄ant̉:vel vnus gubernator inſtitutus ab eo: vel aliꝗslaicꝰ habēs vicariatū ab eo: vt ī marchia ⁊ romādiola ferraria ⁊ hiꝰ. Quilibet ergo debet ẜm modum ſue iuriſdictionis dn̄ari: ⁊ nō excedere terminos ſue poteſtatis. Et qꝛ in multis locis: vt florentie iurant: qn̄ officium ſuſcipiunt ſeruare ſtatuta ciuitatis: ⁊ quedā etiam determinate tūc expreſſa attendāt diligenter ⁊ ſeruent: ne periuri īueniantur: ⁊ quotiens aliqd̓ eoꝝ tranſgrediūturmortale ſine pubio eſt. Iudicare etiā ⁊ ītromittere ſe de his ad que ſe non extendit officiū eorum ẜm ſtatuta hoc determinātia eſt graue peccatuꝫ: vt verbi gratia. Ex ſtatuto habetur: ꝙ domini priores nō debēt ſe intromittere in cauſisciuilibus: cū habeāt officiales ad hec deputatosvt ptātem capitaneum ⁊ hiꝰ. Ciues āt habentesad inuicem cās ciuiles: dant corā eis petitionesvnus contra alium continentes cām criminaleꝫ:vt ꝙ verberauit eum: ⁊ iniurias fecit: cū ſit falſūmanifeſte: ⁊ hoc ipſi ſciunt: ⁊ ſic pretextu cāe criminalis admittūt petitiōes illas falſas: ac ſi eētcriminales cauſe: ⁊ cogunt ꝑtes facere cōpromiſſum: qͣꝫuis enim piū videatur hoc: qꝛ per hāc viam multi impotentes ⁊ oppreſſi a maioribꝰ ſeiuuant: qui forte alias non poſſent obtinere iuſticiam: vel cū diuturnitate temporis ⁊ magnis expēſis: tamen vt dicit apoſtolus ad romanos. 3. c.⁊. 14. q. 5. c. forte. Non ſunt facienda mala: vt veniant bona. Malum vtiqꝫ eſt dicere mendacium ⁊ maxime in iudicio. Un̄ nec ipſi porrigentes petitionē excuſantur a peccato. Malum ē intromittere ſe de ꝓhibitis per ſtatuta eorum: queiurant ſeruare. Et on̄dunt ſe velle illa durare inrobore ſuo. Nā ſi ꝓponerēt petitiōes in cā ciuilin̄ admitterēt eas: qꝛ dicerēt n̄ ꝑtinere ad eoſ: ⁊ tn̄ſciūt ꝟe eē ciuiles: ⁊ ſic faciūt ꝯͣ illā rl̓am certū eſtde re. iu. li. 6. Itē ſolēt excedere ī hoc: ꝙ n̄ ꝑmittunt cōſilia eē libera: ſed ꝑ violētiā extorquēt ꝑmultā īportunitatē facientē fabas on̄dere. Sꝫ ⁊ipſi grauit̓ peccāt cōtra honeſtatē agētes bone ciuilitatꝭ ⁊ cōtra libertatē: ⁊ ſi iurāt dare cooꝑtas:ꝑiuri ſt̓ cōtrariū facientes: ⁊ peccāt mortalit: necexcuſat eos timor diſplicētie vel īcurſiōis dānivel odij: qꝛ dꝫ ꝗs potius oīa mala ſuſtine̓: qͣꝫ peccato cōſentire. 32. q. 5. ita ne. Et qui eos ad hoc īducūt: cū ſint occaſio ꝑiurij eoꝝ: peccāt mortalit̓Item cum ſuſcipiūt ſeu īducūt alios collegas ⁊conſiliarios ad ſuſcipienduꝫ bella iniuſta vl̓ adF 4