Titulus.
eꝗtatē: q̄ qn̄qꝫ p̄fertur rigori: vt ibi dicit glo. Etio dicit īno. in eadē decre. ẜm opi. ꝓbabilē multoꝝ: ſi ꝯſtaret tūc ꝑ ſuaꝫ ꝯfeſſionē ip̄m eē p̄donēvl̓ ꝯſtaret de ꝓpͥetate rei: eēt p̄doni reſtitutio denegāda: ⁊ hͦ iō: qꝛ nūqͣꝫ vere poſſedit: nec naturalit̓ nec ciuilit̓: ſꝫ ſolū detētiōem habuit īiuſtaꝫqꝛ ēt pōt eē iudex ī cā ſua: ⁊ iō rem furtiuā nondebeo a fure accipe̓: niſi aucte iudicis: corā quoon̄dam rē eē furtiuam: qͣre ⁊c̄.Quartum quod inuenitur circa aliquā rē: ē ꝓpͥetas: q̄ ſic deſcribit̉ abeodē hoſt. ibidē. Propetas ē dn̄iū rei iuſtis momodis q̄ſitū. Acꝗrit̉ āt dn̄iū iure gētiū ⁊ iure ciuili. Iure gētiū ꝑ occupatōem: ſicut ī his q̄ n̄ ſūtin bōis alicuius hoīs: q̄ occupāti ꝯcedūt̉: ſic̄ ſunſere beſtie aues ⁊ piſces: q̄ ī terra ī mari ⁊ in aerecapiuntur: ⁊ ī his q̄ cōia ſunt: vt ī mari ⁊ ī littoremaris ⁊ lapillis ⁊ gēmis: q̄ ſūt ibi: vt pꝫ inſti. dererū di. ꝑ totū: tn̄ lꝫ ſūt multe cōſuetudines in diuerſis regionibꝰ ꝯtra iura: Itē ī his q̄ ab hoſtibꝰcapiūt̉. Iure āt ciuili acꝗrit̉ dn̄iū multiplicit̓: p̄ſcriptione vſucapione arrogatōe mōachatiōe teſtatione ſucceſſione ⁊ alijs multis modis de iur̄ciuili inductis.Quintū quod requirit̉circa aliquam rē ē dn̄iū. Dn̄ium .n. ẜm aliquosdoc. ⁊ ius idē dicūt in re: qꝛ tm̄ hꝫ aliꝗs de dn̄ioin re: qͣꝫtum hꝫ d̓ iure. Un̄ ſi hꝫ ius ī re: hꝫ dn̄iuꝫin re. Si hꝫ tm̄ ius ī vſu rei. hꝫ tm̄ dn̄iū in vſu reiAliꝗbꝰ āt doctoribꝰ videt̉ oppoſitū: ⁊ tota rō ē:qꝛ ẜm philoſophū ⁊ ſimpliciū ī p̄dicamētis: relatio dn̄i ē relatio ſuppoſitōis: ⁊ iō nullus dicit̉ habere dn̄iū ī aliqͦ: niſi ſit ſibi ſuppoſitus: ſed aliꝗsnō pōt habe̓ ius in aliqͦ: cui nō ē ſuppoſitꝰ: immoecōtra: ſicut filiuſfamil̓ hꝫ ius ī patre: ſil̓r ẜuus indn̄o: qꝛ tenet̉ eis ad alimētatōem: ſil̓it̓ monachꝰī mōaſterio ſubditꝰ ī p̄lato: qꝛ tenet̉ ſibi ad ſacramētoꝝ admīſtratōem: gͦ ius ⁊ dn̄ium nō ſūt ideꝫīmo ẜm iſtos ius ſe hꝫ ī plus qͣꝫ dn̄iū: qꝛ dominium nō ē ius: ſꝫ nō ōe ius ē dn̄iū. Dn̄iū .n. videturſibi adde̓ ius quādā ſuꝑioritatē ⁊ auctoritateꝫ.Et iō ẜm iſtos dn̄iū deſcribit̉ ſic. Dn̄iū ē ius habēdi poſſidēdi ⁊ vtēdi aliqͣ re ſimpliciter ꝓ libito volūtatis: vl̓ alique̓ determīatū modū ex quadā ſuꝑioritate ⁊ auct̄e. Dicit̉ āt ī dicta d̓ſcriptiōeius: ꝙ ſi aliꝗs detineret vl̓ vteret̉ aliqͣ re ſine iure: ſicut fur ⁊ p̄do: tal̓ n̄ haberꝫ dn̄iū: dicit̉ iuſ poſfidēdi ⁊c̄. ⁊ hͦ dꝫ ītelligi iure ꝓpͥo nō alieno: qꝛ ꝓcurator iconomꝰ ſeu diſpēſator vtit̉ iuſte ⁊ licite rebꝰ dn̄oꝝ ſuoꝝ: ſꝫ hoc n̄ facit iure ꝓpͥo ſꝫ iuredomini. Itē dr̄ ꝓ libito volūtatis ſimplicit̓ qͣꝫtūad dominiū reꝝ ꝓprum ⁊ ꝑfectū: ꝑ qd̓ ꝗs hꝫ iusī re. qͣꝫtū ad ꝓprietatē ſimplicit̓; ⁊ qͣꝫtū ad omnēvſū: ꝗ natꝰ ē circa reꝫ qꝛ pōt eā vēdere ⁊ donare⁊ diſtrahe̓ ſicut placet. Dr̄ āt vl̓ ẜm aliquē certuꝫdet̓minatū modū ꝓpt̓ duo. Primo ꝓpt̓ dn̄ia cōditiōata: puta cū ꝗs ē dn̄s rei: qͦ ad ꝓpͥetatē ⁊ vſū
ſimul: ſꝫ tn̄ nō pōt ꝟēdē niſi certis ꝑſōis: puta ꝓpīꝗori d̓ gene̓ ⁊ d̓t̓mīato mō ẜuādo legitimā liberis ẜm leges vl̓ ſp̄ales pr̄ie ꝯſuetudines. F3º.ꝓpter dn̄ium īꝑfectuꝫ. Uſufructuarius .n. vſurarius lꝫ nō hēat dn̄ium ꝑfectū tn̄ plenū ꝓ eo: ꝙ hꝰnō hꝫ ius ī proprietate rei: tamē hꝫ veꝝ dn̄iū: ſecīꝑfectum ꝓ eo ꝙ veꝝ ius hn̄t in vſu vel vſufructu rei: lꝫ nō in rei ꝓpͥetate: alioꝗn nō poſſēt in reiure ſuo vendere vel alienare vſum vel vſufructum. Iura āt cauentia: ꝙ vſurarius ⁊ vſufructuarius nō hn̄t dn̄iū ſimpliciter ī ꝓprietate rei dicūtipſos non hēre dn̄ium: lꝫ ẜm veritatem ſint dnīipſius vſus vel vſufructus. Itē dr̄ cū quadam ſuperioritate ⁊ auctoritate: cū fit relatio ſuppoſitionis. Eſt āt ſciendū ꝙᶻ dn̄ij ad pn̄s poſſumꝰ accipre tres diuiſiones. ¶ Prima ē cū dn̄iū ſit iushabēdi re cū quadā ſuꝑioritate ⁊ auctōitate adeā: ſic̄ ſtatī declaratū ē: ſic̄ eſt duplex ius: ſic ē duplex dn̄iuꝫ. Ius āt prima ſui diuiſione diuidit̉aphiloſopho. 5º ethicoꝝ in ius naturale ⁊ ius poſitiuū: qd̓ vocat phiꝰ ẜm legis poſitiōem. Et ſcd̓mhoc duplex dn̄ium: qd̓dā naturale ⁊ qd̓dam politicū ſiue ciuile. Dnīum āt naturale ē ius: qd̓ cōpetit alicui a natura habendi ⁊ vtendi aliqua recū quadā ſuꝑioritate ⁊ auctoritate ad eā: ſicut ēius pr̄is ſuꝑ ꝓlem: ⁊ viri ſuꝑ vxorē: ⁊ domini ſiper ſeruū: ſi ſit ſeruus a natura. Eodē mō quo lopualere . rōne viuere p vot mnente pudet ⁊quit̉ ariſto i. politice. & ipans natu ⁊ dominnatura: ꝗ āt nō poteſt hoc corpore facit ſubdi⁊ natura ſeruū: ⁊ ſil̓r dominiū qd̓ hꝫ aut habiia irrōnabiliahō in ſtatu nature integreDe quo legit̉ gene. i. Dn̄arcibus maris ⁊volatilibꝰ celi: fuit dominiū naturale: qꝛ tale iucōpetit hōi a natura. Doruile dr̄ ius cū ſuꝑioritatealicui ꝑ naturā. ſed mere ꝑtione ⁊ collatiōeꝫ hūanā vl̓ diuinā ſp̄unaͣlē ſic̄ ē doci dn̄ium ciminiū dn̄i ꝑpetuum ab hoſio ē dn̄ij pouile vl̓ ẜꝫ legis poſitionē.)dn̄iū ⁊ ꝑfecilitici ſeu ciuilis: qꝛ quoddā ē ⁊quoddā vero .ſ. imꝑfectū: ſicutiliqualittum ē. n̄ īꝑfectū: ſꝫ perfectū dn̄iū ē: qn̄ ꝗs hminium in rei ꝓpͥetate ⁊ ī vſu eius: qꝛ pōt eā⁊⁊ ea vti ꝓius in rei ꝓpͥetate: ſꝫ ſolū in vſufructu vel vſu. Un̄ talis n̄pōt dici dn̄s rei: ſꝫ dn̄s vſus vel vſufructꝰ. ψdiuiſio: qꝛ dn̄iū verū hꝫ multos modos diſtinctos: qꝛ qd̓dā ē ſuperius ⁊ mediatū: quoddā altūqd̓dā baſſum qd̓dā vtile qd̓dā directū: ⁊ ſic dealijs mōīs ⁊ in eadē re. Et iō ſciēdū: ꝙ lꝫ eiuſdērei nō poſſint eē plures dn̄i ſil̓ ꝗlibet in ſolidumẜm eūdē modū ⁊ eandē rōem dn̄ij: vt dr̄ in pridicto. c. licꝫ ⁊. l. p̄dicta: poſſideri tm̄ ẜm diuerſosmodos dn̄ij ⁊ diuerſa iura vniꝰ ⁊ eiuſdē rei pn̄tplureſ eē dn̄i: ⁊ diſtīcti ſic̄ eiuſdē cāpi. Ruſticꝰ hꝫdn̄ium vtile. Burgenſis ꝟo ſeu ciuis hꝫ in eodēcāpo directum dn̄ium. Miles dn̄ium baſſum.