Titulus.
eē. ī partibus italie: naꝫ natī ex ancillis ⁊ liberisviris fornicarie ſunt liberi: quātū ad honores ⁊dignitates ſequit̉ patrē: rationē huius ibi vide¶ De cōſuetudīe tn̄ ſpāli aliquaꝝ terraꝝ partusſequit̉ deterioris cōditionis parētē: ſiue ſit pat̓:ſiue mater: ſed ſi pr̄ poſt actum mr̄imonium ſevēdiderit nolēte vxore: qd̓ facere pōt ẜm ricar.tūc partus ſequit̉ matrē: ſi ipſa ē libera: ſi vterqꝫeſt ſeruus ⁊ diuerſoꝝ dn̄oꝝ: fiet diuiſio liberoꝝẜm numerū: ⁊ ſi ē vnus tm̄: ille penes quē remanebit recōpenſabit alias dn̄o iuſtū preciū. Itemnota ꝙ ſerui īuitis dn̄is pn̄t ꝯtrahere mr̄imonium: extra de ꝯiugio ſeruoꝝ. c. i. ⁊ qͣꝫuis dn̄i eorūpn̄t tales vēdere: qꝛ ex ꝯtractu mrimonij nō amiſerūt ius ſuū ſuꝑ eos: nō tn̄ ī partibꝰ ita remotis debēt mittere vel vēdere: ꝙ impediat̉ vſusmr̄imonij cū cōiuge ſua. Si āt ſerui de volūtate dn̄oꝝ cōtraxerūt: tūc nō pn̄t dn̄i precipere aliquid ī piudiciū redditiōis debiti. vn̄ magis obediet cōiugi debitū exigēti: qͣꝫ dn̄o tūc aliud imperāti. ricar. vbi ſupra.De ſeruitute ſequentimr̄imoniū cōtractū ꝑ verba de pn̄ti. Nā que dicta ſūt ſupra vident̉ hr̄e locū qn̄ ſeruitus ip̄a p̄uenit cōtractū mr̄imoniū: altero cōiugū libero⁊ ignorāte ſeruitutē cōſortis. Sciēdū igit̉ ꝙ cōtracto mr̄imonio de pn̄ti: ⁊ multo magis conſumato nō pōt vxor facere ſe ſeruā alterius inſcio⁊ inuito viro vel ignorāte iure dīno: qͦ dr̄ gen. 3.Sub viri ptāte eris: ⁊ ip̄e dn̄abit̉ tui. Secus aūtē ī iure ciuili: qꝛ ē ſocia ⁊ nō ſubiecta: īmo ſui iurꝭvn̄ ẜm ius ciuile videt̉: ꝙ ſe vxor pōt facere ācilā alterius: theologi tn̄ dicūt oppoſitū. Et ſiꝗdēilla ſubiectio quā ſcriptura pōit eēt tm̄ iudicial̓:abolita eēt ꝑ xp̄m ⁊ ius ciuile oppoſitum: ſed qꝛnaturalis ē ⁊ moralis rōi recte cōcordās repetita ī nouo teſtamēto: iō veriuſ eſt qd̓ dicūt theologi. Maritus āt poteſt ſe ſeruū facere: tenet̉ tamēr̄ddere debitū vxori talis: ⁊ pōt exigere ēt dn̄oſuo ꝓhibete. vbi ēt attēdēdū: ꝙ cū dicit̉ ꝙ aliꝗsp̄t ſe ī ẜuū dar̄ ītelligit̉ dar̄ .i. venūdar̄ ſe ad p̄ciūparticipādū: alias donatio n̄ valeret: qꝛ donatioexcedes quīgentos ſolidos .i. aureos reputat̉ inmenſa iure ciuili: ⁊ quatenus eſt vltra: eatenꝰ nōeſt valida: ꝙ ſi eēt res īdiuiſibilis: forte totū viciaret̉. C. de dona. l. ſiquis. ſed libertas ē res inextimabiliſ ⁊ īdiuiſibilis: vn̄ dare ſe ī ſeruū: ē immēſa donatio: ⁊ nō valet. ¶ Ex hoc āt ꝙ ꝗs pꝰmr̄imoniū contractuꝫ de pn̄ti ſiue conſumatumſiue nō venūdet ſe: nō p̄iudicat̉ matrimonio: qꝛſeruitus ſuperueniēs n̄ dirimit ipſum: nec ꝑ hocvxor efficitur ſerua: nec liberi eoꝝ efficiūt̉ ſerui:qꝛ partus ſequitur ventrē. Nō ergo p̄iudicaturvxori: quia vt dictum eſt: non fit per hoc ancilla etiaꝫ ſi taceat: quia ꝓhibere non pōt: etiamſi cōſentiat: qꝛ n̄ cōſentit vt ip̄a ſit ancilla: ſꝫ vt ille ſit ſeruus: ad qd̓ n̄ ſequit̉ ip̄am fieri ancillā: cuꝫſeruus poſſit hr̄e vxorē liberā. Nota tn̄ ꝙ vbi
ē cōſuetudo: ꝙ cōtrahēs cū ſeruo fiat ſerua valet. Nā ſicut ius ſcriptū potuit īuenire nouū modū ſeruitutis: ita ius n̄ ſcriptū: qd̓ dr̄ cōſuetudo:ita etiā vt mulier alterius terre liget̉ eo ipſo: ꝙcontrahit ī terra tali cōſuetudine affecta: tum qꝛcōtrahendo ſortitur forum: tū qꝛ vt vxor ſequitur domiciliū viri: ſed ſi mulier ignorarꝫ eū ẜuūaūt talem cōſuetudinem: non ligaretur: qꝛ ſtatuta ciuitatū non ligant ignorantes ea nec conſuetudines: de conſti. c. i. li. 6. Hec omnia pe. de pal.in. 4. di. xxxvi.De carnali copula talis coniugij .ſ. ſeruorum vel alterius eoruꝫ ſerui.¶ Nota primo ꝙ ſi dn̄s talis ſerui vel ſerue ꝓhibeat copulā vel actum coniugalē: ſi ſine cauſaꝓhibet non audit̉. Neminē .n. audit .i. exaudit p̄tor ſine cauſa. Nō āt pōt matrimoniū ſeruis ꝓhiberi a dn̄is aut actus eius ſine cauſa: nec tenēiin hoc eis obedire: aut ꝓhibet hoc dn̄s .ſ. actumconiugij cū cauſa: puta qꝛ indiget ſeruitio ſuo. Ettunc diſtingue qꝛ aut dn̄s conſenſit in coniugium: ⁊ tunc et nō auditur nec poteſt ꝓhibere: autnon conſenſit in cōiugium. ⁊ tūc debet dn̄o obedire: non coniugi cui non potuit ſe obligare ſaluo iure alterius: vbi tn̄ poſſet vtriqꝫ ſatiſfacere⁊ ſibi ⁊ coniugi de actu cōiugali ⁊ dn̄o ſuo d̓ ſeruitio cōpetenti poſſet vtrunqꝫ facere: ⁊ dn̄s debꝫpermittere: ſꝫ ſi vadit ad loca remotiora ⁊ indiget tali ſeruo: tunc ſeruandū qd̓ dictū eſt: vel vēdat in illis partibus vbi eſt coniunx ſi poteſt.¶ Secundo nota ꝙ cū quis ſcit ſe ſeruuꝫ ſi credat aliamⁱ vel alium cum quo contrahit ſcire eētalem: qui tamen ſit liber: aut ꝙ affectuoſe adeodiligit ꝙ etiam conſentiret: ſi ſciret eſſe talē: excuſatur a peccato ex quo vxorio affectu cognoſcit vel cognoſcitur: alias ſi ſciat non tenere matrimoniū fornicatur quouſqꝫ alium cetioraueritde ſua conditione: ⁊ ille nihilominus conſentiatin eum vt in coniugem. Eſt autem in eius ptātequi ignorabat hoc poſtqͣꝫ ſciuit ratificare ſeu cōſumare. dictum matrimonium. ¶ Tertio nota d̓libero neſciente eſſe ſeruum vel ſeruam cum qͣcontrahit. Et quidem qͣꝫdiu credit coniugem liberum vel liberam: licet nollet conſentire ſi ſciret: tandiū excuſatur a peccato: vt iacob in factoLie ꝑꝑ ignorantiam facti probabileꝫ ⁊ filij erūtlegitimi ſi ſit in facie eccleſie contractum matrīonium. ¶ Quarto noͣ cum oritur dubitatio vel q̄ſtio de tali matrīonio quid agendū. Scienduꝫigitur ꝙ eſt differentia inter ſcientiam ⁊ conſcientiam ⁊ ſcrupulum circa talem materiam. namſcientia qꝛ habet euidentiam: ⁊ non eſt niſi verorum: qui habet ſcīaꝫ de impedimento: ſiue ſeruitutis ſiue alterius impedimenti dirimentiſ: nullocogente non poteſt petere aut reddere debitumquin aūt ſibi preiudicet ſi in ipſo erat matrimoniuꝫ ratificare aut peccet ſi in ipſo non erat matrimoniū ratificare: vl̓ erat: lꝫ nō ītēdit ratificar̄