Prologus.

¶ Apparet ſapīa maxima eccl̓e in ſacramentisſuis. Nihil .n. fit circa ſacramēta veteris ⁊ nouiteſtam̄ti vbi non aſſignetur ratio magne ſapīe: ⁊ſimiliter ī omnibus cerimonijs ⁊ cultu xp̄ianereligionis. Quare enim ſint ſeptem ⁊ non pluraſacramēta: quia in talibus materijs magis qͣꝫ inalijs: quā efficaciā habeant ⁊ vnde: ꝗd ſignificētreſpectu p̄teritoꝝ preſentium vl̓ futurorū omniaſunt plena ſapientia: in cuius figurā dicitur: ꝙ nilerat in templo: quod auro nō tegeret̉: ſic in tēploeccleſie nil ē: in quo nō reluceat aurum ſapientiediuine. Unde ⁊ regina ſabba ſapiēs multum: cūveniēs hieroſolymā vidiſſet domū ſalomonis⁊ ordinē domus ⁊ cibos mēſe ⁊ ordinē miniſtrātium mirabiliter cōmendauit ſapiētiā eiꝰ ſtupefacta. Nec de aliquo īterrogauit ad qd̓ ei nō ſatiſfacerꝫ ⁊ Ro. 10. Sic gentilitas ī ſuis ſapiētibꝰphiloſophis: audiēs famam ſapiētie chriſti: cumacceſſit ad eum per fidē: ⁊ vidit ordinē domus.i. eccl̓e: ⁊ miniſtroꝝ diſtinctiones ⁊ ſacramētoꝝrefectiones. vt cibos: admirata eſt ſapiētia eiusdicēs: Maior eſt ſapiētia tua qͣꝫ rumor quē audiui in terra mea: ⁊ nō poterā credere narrātibꝰ⁊ cet̓a. Tertio apparet ex laboribꝰ ⁊ tormētis:per patiētiā dignoſcitur ſapiētia viri ait ſapiens.Sapiens n̄ cōturbabit̉: quicquid aduerſi accid̓rit ei ait ſeneca. Quiſ numerare poſſet labores⁊ dolores cruciatꝰ duriſſimos multiplices ⁊diutinos: quos ꝑpeſſa eſt eccl̓a ꝓ cōẜuatione v̓itatꝭdoctrīe ſue. Et vnde martyres tāta tolerauerūtniſi ex clara ⁊ certa noticia quā hēbant diuinoꝝſuꝑnoꝝ ꝓmiſſorū. Tāqͣꝫ aurū ī fornace probauitelectos dominꝰ dicit̉ eccl̓e. Quia ſicut aurū ꝑ hꝙ īigne diu morat̉ n̄ ꝯſumit̉: ſed ꝑ ficit̉ ⁊ lucidiꝰreddit̉: ita fideles in fornace tribulationis nondefecerunt in ſapiētia: ſed magis claruerūt creſentes in dei cognitione: ⁊ alios traxerūt ad deinoticiā. Et ſic pꝫ veſtitꝰ deauratꝰ ſapīe eccl̓ie.Tertio varietas ſtatuum notat̉ cū addit̉ circūdata varietate .ſ. ſtatuūofficiorū ⁊ gr̄aꝝ. Ut .n. ait apl̓s. i. cor. 12. Diuiſioneſ gratiarū ſūt vꝫ ī eccl̓ia. idē at ſp̄s eas cōferēsEt diuiſiones adminiſtrationū ſūt: idē aūt dn̄sEt diuiſiones operationū ſunt: ideꝫ vero deus:qui operatur omnia in omnibꝰ prout vult. Gratia quidē gratū faciens in omnibꝰ fidelibꝰ: quiſunt ī eccleſia merito eſt. Sed gratie gratis date: vt ꝓphetia oꝑatio miraculoꝝ ⁊ huiuſmōi ineccleſia quidē ſunt: ſed non oēs eas habēt: īmopauci ⁊ vnus vnā: alius alterā. Admīſtrationesetiā officia ⁊ ſtatus fideliū ſunt varij. Notādūetiā ꝙ eccleſia nomen eſt grecum: ⁊ latine dicitur conuocatio ẜm iſidorū in libro etymo. qꝛ .ſ.oēs ad ſe vocat: ⁊ dr̄ catholica: quod interpretat̉ vniuerſalis. Uniuerſale aūt dicit̉ qd̓ multadiuerſa ⁊ varia cōprehendit in vnū: ſicut omīaanimalia: que ſunt quaſi innumera ⁊ varia ꝯprehenduntur ⁊ conueniunt in vno genere animali

tatis. Sic eccleſia ita eſt circūdata varictate locoꝝ tēporū ſtatuū ſeu ꝯditionū hominuꝫ: ꝙ vnitatem ſeruat fidei ⁊ dilectionis vnius: vnū veꝝdeū colens: ⁊ ad ipſum vt ad vltimuꝫ finē tēdēsUarietas ergo eccleſie in locis oſtendit̉: qꝛ nōſolum in vno loco: ſed vbiqꝫ terrarum diffuſa ēper vniuerſum orbem: vt ſicut ſponſus eius eſtdominus vniuerſorum: ẜm illd̓ iob. Opꝰ manuuꝫ eius ſunt vniuerſi ſicut ait p̄s. Conuertenturad dominū vniuerſi fines terre .ſ. ad fidē eccl̓ie⁊ adorabunt eū vniuerſe familie gentium.⁊ hiero. ad euandrū. Nec altera romane vreccleſia: altera totius vrbis eſt. ⁊ gallie ⁊ britaīe⁊ africa ⁊ perſis ⁊ oriens ⁊ india vnuꝫ xp̄m ādorant. vnā regulam ſeruant veritatis: di. 93. legimus. ¶Attēdit̉ ẜo iſta varietas reſpectu tēpoꝝ.per varia .n. tempora per varias etates: quaſi ꝑſeptē dies magne hebdōade totiꝰ temporis ī pͥn̄ti militat vita: vt primus dies ſit etas ab adamvſqꝫ ad noe. ſecūdus a noe vſqꝫ ad abrahā. tertius ab abrahā vſqꝫ ad dauid. quartus a dauidvſqꝫ ad tranſmigrationem babylonis. quintusa tranſmigratione vſqꝫ ad xp̄m. ſextus a chriſto vſqꝫ ad antixp̄m. ſeptimꝰ ab ātichriſto vſqꝫad finē mundi. Hec eccleſia per vineaꝫ deſignata in parabola a xp̄o dicta Mat. 20. ab abel iuſto vſqꝫ ad vltimuꝫ electū: qui naſciturus eſt infine mūdi. quot ſanctos ꝓtulit: tot quaſi palmites miſit. Inquit grego. ī omel̓. dicit̉ eccl̓ia īchoaſſe potiꝰ ī abelqꝫ in adam: quia adam ⁊ ſi pͥmoinnocenb ⁊ plenus gratiā fuerit: ⁊ poſt lapſū depeccato penituerit vt dicit̉ ſapiētie: ⁊ aug. d̓ pe.di. i. ſicut primi. tamen qꝛ ꝑ inobedientiam eiusinfectum fuit totum genus humanum originalipeccato: iō non videtur congruere principiū eocleſie ſibi: ne eccleſia videat initium habuiſſe apeccato ſeu a peccatore: ſed abel ſanctus ⁊ iuſtꝰfuit: iniuſte perſecutionem ⁊ mortē a germanoſubſiſtens. in hoc etiā figurās: qꝛ eccleſia ⁊ collectio bonorū a fratribus ſuis perſecutiones ⁊ tribulationes paſſura eſt. Unde grego. Abel eē renuit: quē caym malicia nō exercet. 7. q. i. §. vlt.Dicit ēt aliquādo eccleſia īchoaſſe ab aduentuſpiritꝰ ſancti ī diſcipulos in die pethecoſtes: qd̓ponit Iſidorus. Et hoc nō ſimpliciter: ſꝫ quātūad plenitudine ī perſonis ⁊ gratijs: ⁊ quantumad dilatationē eiꝰ per orbē. ⁊ fidē explicitā articuloꝝ: que in veteri teſtamēto fuerat implicita:eadē tn̄ in ſubſtātia: vt ait aug. ¶ Attendit̉ tertio iſta varietas rōne ſtatuū ⁊ conditionū ⁊ officioꝝ fidelium: q̄ ſunt varia: vt dicet̉ īfra: ⁊ iō circūdata dicit̉ varietate.ro maiori declaratione huiꝰ materie ſtatus: ad quam intitulatur iſtapars tertia. Nota ꝙ ſtatus poteſt ſumi tripliciter. Uno modo proprie ⁊ ſtricte: ⁊ ſic ſumit̉ ẜmTho. in iſto. §. ⁊ duobꝰ ſequentibus .ſ. de ſtatu ꝑfectionis. Secūdo modo largius: ⁊ ſic ſumitur