Titulus .I.

vſurarius eſt ſoluendo: aut non. In pͥmo caſu ſcꝫcum eſt ſoluendo ⁊ alia ad hoc hꝫ vltra ea ad queſatiſfacere tenet̉: de illis viuere pn̄t ẜm diſtinctōeꝫtn̄ oatam de vxore in hoc caſu. In 2º caſu cum ſcꝫnon eſt ſoluendo: ꝗcꝗd ꝯſumūt in comedendo etbibendo ⁊ veſtiendo reſtituere obligant̉. Et rō eſtqꝛ illū reddūt īpotenteꝫ ad ſatiſfaciendū: ⁊ ſic dāno p̄ſtant cām efficacem. Excuſari tn̄ pn̄t tales ꝓpt̓Inqꝫ. Primo ꝓpter ꝓcurationem .i. cū cām ſpoliaoꝝ agūt .ſ. laborando fideliter ⁊ frequēt̓ ad īducēdū illū ad reſtituendū: ⁊ hoc dū habet̉ ſpes circahoc de eo .ſ. vt reſtituat: al̓s n̄. Secūdo ꝓpter recōpenſationem ſcilicet: quia de ſuo tantum reſtituitqͣꝫtum ab eo accipit: puta ſi eſt filius tm̄ lucraturin aliqͦ exercitio ꝙ victum ⁊ veſtitum ex ſuo lucrohaberet. Si eſt filia tm̄ laboret in domo ꝙ vna ꝑſone viuere poſſet ⁊ ſic de famulis: tūc gͦ non tenetur ſicut dr̄ de ēptionibꝰ vſurarioꝝ ⁊ mercenarijseoꝝ. Tertio ꝓpter reſtaurationē .ſ. ſi ꝓponūt ſe reſtauraturos: ⁊ ad hocjſe facultatē hr̄e ꝓbabilitercredunt nec aliunde cōmode viuere pn̄t. Quartopropter ignorātiaꝫ qn̄ neſcit rem eſſe talem .ſ. fuitiuam vel illum obnoxium hiꝰ reſtitutiōi: nec cāꝫhꝫ hoc ſciendi: ſꝫ hoc vr̄ veꝝ dū ē in illa ignorātia:ſꝫ cū poſtea nouit vr̄ teneri niſi eſſꝫ ita ꝑuulus ꝙaliter nutriri n̄ poterat: ar. de. ꝯſe. di. v. diſcipulos⁊ exͣ de re. iurꝭ. qd̓ non eſt. Quinto ꝓpter neceſſitatem: qꝛ in tali etate ſunt filij ꝗ aliter nutriri nō pn̄tEt ſi querat̉ vtrū pr̄ alicuius ꝗ dū viueret expendit. 100. florenos ꝓ filio nutriendo in ſtudio ⁊ doctorando cuꝫ ipſe pater nihil niſi de vſuris hr̄et: etcū eſſet obligatus ad reſtitutionē vſuraꝝ in millelegauit filio tm̄ ꝗngentos: qꝛ plus tunc nō hēbatvtꝝ teneat̉ filius ad r̄ſtituendū illos. 100. florenosexpenſos in ſtudio. Ad qd̓ dicendū ẜm qͦſdam: ꝙſi pater erat n̄ ſoluendo cū filium nutriebat in ſtudio: ſi filius ſciebat patrē ſuū oīa hr̄e obligata reſtitutioni: qꝛ male ablata eſſe ſciebat tenet̉. Si v̓opatrem credebat de licite acꝗſitis ſibi ꝓuidere: nōtenet̉ de ꝯſūptis: ſꝫ tm̄ de extantibus: puta librisde illis ēptis: ⁊ hiꝰ. Ego credo teneri ēt de ꝯſpūtꝭdiſtractꝭ ſin̄ neceſſitate. Bona .n. fides ſua excuſateū a pctō ꝓ tc̄: ſꝫ n̄ ab obligatōe r̄ſtōnis. .§. Xx.Item nota quod ſi quisīpediuit aliquē dignuꝫ vel idoneū iniuſte .i. ꝓpterodiū vel vindictā ⁊ hiꝰ a ꝯſecutione alicuius beneficij vel officij vel muneris mortaliter peccauitEt ſiꝗdem iam erat ꝯſecutus illud bn̄ficium velofficium: ⁊ ipſe fecit reuocare tenet̉ ad reſtitutiōeꝫequalem ẜm ſuam facultateꝫ. Si nondum erat cōſecutus tenet̉ ad aliquam recōpenſationem arbitrio boni viri. Tho. 2ª 2ᵉ. q. lxij. Sed Pe. de pal̓. in4º ſic dicit. Si aliꝗs impedit aliquē a ꝯſecutiōebende non animo ledendi: ſed vt det̉ digniori veeque digno ſibi vl̓ alteri non tenet̉ ad reſtitutōe:

Si aūt facit hoc vt detur minus digno tenet̉: noxquidem tanti qͣꝫtum valebat prebenda cum ad hͦnon eſſet ꝯſecutus: ſed penſatis ꝯditionibus vtriuſqꝫ ẜm arbitrium bonorū. Secus aūt eſt in alijsdonis vel legatis in ꝗbus nihil eſt debitum legatario vel donatario: ſed tm̄ gratuituꝫ: vn̄ ſi tibi dādum vel iam legatum: ad hoc tn̄ reuocabilit̓ ꝓcuro mihi vel amico dari non facio tibi iniuriā neciniuſticiā: qꝛ nbn aufero tibi ius tuum. Nihil .n.erat ad hͦ tibi debituꝫ. Sed p̄bende hn̄t diſtribuinon per liberalitatem: ſed per iuſticiam que reſpicit debitum: vnde meliori debentur reſpectu minus honi: qꝛ inequaliter bonis locus eſt gratificationi hec Pe. de pal̓. Sed Ric. ⁊ Sco. in. iiij. de ecqui impediuit aliquem a conſecutione beneficiprebende vel alicuius muneris qd̓ erat in via habendi faciunt talem diſtinctionem. Quia aut hocfacit ex odio ⁊ cauſa dānificandi proximum: ⁊ tūctenetur vt dictum eſt ẜm Tho. ⁊ Pe. n̄ ad totū illd̓bn̄ficiū vel munus: qꝛ non eſt equalis valoris habere rē in actu: ⁊ ꝓpe eſſe ad hr̄e ⁊ maxime cū poſit īpediri: ſed tenet ad aliquē recōpenſatione adarbitriū boni viri. Aut hͦ facit non cā odij ⁊ iniurie: ſꝫ eā ꝯſulendi ⁊ ꝓuidendi ſibi vel amico ſuo d̓illius rei vtilitate: ⁊ tunc īnullo tenet̉ ſi ꝓcurauitper viam licitam. Et hͦ pōt patere tali exēplo. Naſi p̄cido venas in fundo meo ꝑͤ quas deriuat̉ ac̄ad alterius puteū ⁊ hͦ intentione ſibi nocēdi teneor ad reſtitutionē dāni. Si āt hoc facio abſqꝫ fraude .ſ. intentiōe ꝯſulendi vtilitati mee: vtpote: quiamihi multū ē vtile hͦ face̓: nec ꝯueniēter fieri pōtſine p̄ciſione dictaꝝ venaꝝ: tūc in nullo teneor: ꝙnon iniuſte dānifico eo ꝙ ius habeam faciēdi vtilitatem meā in fundo meo. ff. de aqua plu. ar. l. ſi īmeo. Nec obſtat ꝙ ruſticū detinens violenter neſuas operas exequatur tenetur ad ſalarium qd̓amittit. Et ſil̓r īpediēs piſcatorē aut aucupem acaptione piſcium vel auiuꝫ q̄ ſunt cōis iuris tenetur eis ad dānū datū: ⁊ hoc niſi rōe ripe vl̓ terrecſunt ſpālium dn̄oꝝ ⁊ cōitatum quis ſaceret hn̄s .ſ.ſuꝑ hoc auctoritatem. Non .n. hec ſunt ſil̓ia antedictꝭ: nā hic aufert̉ piſcatori ⁊ aucupi ſuus ꝓpͥusvſus ꝗ erat vtiqꝫ ſui iuris: aufert̉ ēt fructus ī eoꝝvſu ⁊ quaſi ſeminal̓r cōtentus. Item ſi impediuitfructum alicuius agri vel vinee: puta effodiendoſemina vel deſtruendo vineas florentes ⁊ hiꝰ: qꝛpeccat mortaliter ſtudioſe hoc faciendo ⁊ teneturad ſatiſfactionem tanti qͣꝫtuꝫ vendi potuiſſent fructus in illo dubio ſcilicet nondum nati vel maturati: vnde multipliciter impediri poterant Tho..§. XxI.De colūbariis. Petruide pal̓. in quarto dicit ſic. Uidetur ꝙ dn̄s colūborum teneat reſtituere dāna illata dominis agroſeminatoruꝫ quos columbi dānificant niſi ſit verum qd̓ quidam fingunt dicentes ꝙ columbi q̄dam nociua cuꝫ granis comedentes magꝭ ꝓſunt