De foro compe. 49

poſt Cal. ⁊. jͣ. dicā. Do. car. varie locutus eſt ī diuerſislocis ſuꝑ hac materia. ſꝫ nouiſſime in. c. iij. de eo qͥ mit. īpoſſ. premiſſa prius diligenti ⁊ matura deliberatiōe ſicdiſtinxit breuiter quo ad hunc articulū ꝙ ſemꝑ in decīſorijs tam in foro ſeculari qͣꝫ eccleſiaſtico ſeruabit̉ ſtatutuꝫ ſeu ꝯſuetudo illius ꝯtra quem inducitur. Exemplū ponit. ſi laicus rem petit a clerico in iudicio eccleſiaſtico ⁊ ip̄e excipit ꝙ p̄ſcripſit ſufficit p̄ſcriptō. x. vl̓. xxannoꝝ. ſi autem clericus agit ꝯtra laicum. ⁊ laicus excipit de preſcriptōe nō ſufficit ꝓbare preſcriptōem. x. velxx. annoꝝ ſed. xl. qꝛ tm̄. xl. currit cōtra eccl̓am. de p̄ſcric. de quarta. ⁊ ꝓ hͦ. quia clerici nō ligantur ſtatutis laicoruꝫ nec econtra. ſed hec regula nō ē ſufficiēs. Quidem̄ ſi ſtatutum ꝯcernit rem ſubiectā laico: dicemus neꝙ nō poſſit allegari ꝯtra clericū ad effectuꝫ ꝯcludendiꝯtractum nullū? Itē quid ſi concernit ſolēnitatē actꝰ⁊cͣ. dic vt ſtatim ſubijciā. Iteꝫ iſtud exemplū poteſt etiam calumniari ꝙ preſcriptio. x. vel. xx. annoꝝ eſt ꝯmunis tā clericis qͣꝫ laicꝭ: vt noͣ. Io. an̄. ī regula qui ad agēdum. de reg. iur̄. li. vj. in merc̄. ſed in fauorē eccl̓ie eſt introductū ab vtroqꝫ iure vt nō currat niſi preſcriptioxl. annoꝝ cōtra eam. ⁊ ſic nō reꝑitur in hͦ diſparitas iurium. Ego ꝟo in hͦ articulo ſic puto diſtinguendū. ꝙſi ſtatutum ſeu conſuetudo concernit ſolennitatē actꝰadhibendam tempore contractus. ⁊ tunc ſiue ſtatutuꝫſit clerici ſiue laici nō valebit ꝯtractus niſi illa ſolennitas fuerit obſeruata. ⁊ hoc ideo. qꝛ nō potuit ſubdituscontrahere etiā cum nō ſubdito ſpreta lege ſui ſuꝑioris īmo peccauit. de ma. ⁊ obe. c. ij. ff. de le. j. l. nemo poteſt. ⁊ de teſta. c. requiſiuiſti. ⁊ nulla contracta fuit obligatio cum lex ſibi reſiſtat ⁊ inhabiliter ꝯſenſum ſuum:vt. l. cum lex. ff. de fide iuſſ. ⁊ quod noͣ. ī. c. ſi diligēti. jͣ. e.⁊ in. c. cum ꝯtingat. de iureiur. ⁊ ſic ꝯtractus nō potuitex vna parte ꝯſiſtere cum debeat eſſe vltro citroqꝫ obligatorius: vt. l. labeo. ff. de ver. ſig. facit. c. admonet. ⁊. c.quod in dubijs. de renun. ſicut in ſimili videmus ꝙ ī donatōne exigitur inſinuatō ſi excedit certam quantitatē a lege p̄fixam. certe licet fiat donatō nō ſubdito ſi nōeſt facta inſinuatō nō valet: vt. l. ſancimus. C. de dona.Inficit em̄ pt̄atem donādi ex cauſa. ⁊ ẜm hͦ ſtatutuꝫ iudicabitur inter clericum ⁊ laicum in vtroqꝫ foro. ꝗͥa ſiꝯtractus nō valuit nō debet ex eo ius reddi. ad hͦ quodnoͣ. Cy. ī. l. ij. C. de conſti. pe. debet em̄ iudex attende̓ adſtatuta ⁊ conſuetudinē litigantiū vt ibi. et facit. c. iij. deeo qui mit. in poſſ. ⁊ quod nō. Inno. ſuꝑ ℟ica de ꝯſue.nec ꝑ hoc ſtatutū laicoꝝ ligat clericos cuꝫ diſponat circa ſubditos ſuos ad bonū finē. ⁊ clericus ſi vult illū obligare debet obſeruare omnia ſine quibꝰ ille obligari nōpoteſt. facit quod in ſimili noͣ. Fe. conſil̓. lxxvij. vbi dicit ꝙ ſi ſtatuto cauetur nobilem nō poſſe reciꝑe ceſſionem actionū contra populareꝫ nō valebit ceſſio factanobili etiam ꝑ eccl̓iam. qꝛ ſtatutum diſponit in caſu licito ⁊ inter ſubditos ⁊ nō in fraudem. nec alio modo reſtringendo libertateꝫ eccleſiaſticā. ⁊ ꝑ hoc infero ꝙ laicus teſtando debet adhibere om̄es ſolēnitates legꝭ ſueal̓s teſtamentū nō valebit quantumcūqꝫ inſtituerit clericū niſi hͦ fecerit ꝓ anima ſua. nam in diſpoſitōibus adpias cās ſufficit ſeruare ſolennitatē iuriſgentiū: vt in. c.relatum. de teſta. ⁊ quod noͣ. in. l. j. C. de ſacroſan. ec. etius canonicū preualet tanqͣꝫ ī concernētibus animā: inaut̓. vt cle. apud ꝓpri. epiſco. ī prin. Quādoqꝫ ſtatutūcōcernit rem. exempluꝫ ꝙ res dotalis nō poſſit alienari⁊ tunc puto ꝙ ſi clericus emit nō valet alienatō. qͥa mulier inhabilitat̉ ad alienanduꝫ. vnde etiam naturaliterobligatio nō oritur: vt. d. l. cum lex. ⁊. C. d̓ legi. l. nō dubium. ⁊. c. ij. de ma. ⁊ obe. nec hoc ſtatutū ligat clericosſꝫ tm̄ ſubditum. ⁊ impedit obligatōem oriri ex contractu. ⁊ ſuꝑ re ſua poteſt quis ſtatuere. l. in re mādata. C.man. c. verum. de cōdi. appo. ⁊ quod noͣ. Bar. ī. l. reſcripto. de mu. ⁊ hō. ⁊ ẜm hanc legem iudicabitur in vtro

qꝫ iure. qꝛ ſi nō valet contractus nō debet ex eo iudicari: vt. sͣ. dixi ī prece. arti. ⁊ iſtis duobꝰ caſibus poteſt pͥcticari opi. Bar. in. d. l. cūctos popl̓os. nec ꝓcedit opi.Hoſt. Io. an. do. Car. do. An. ⁊ forte nō conſiderauerunt iſtos caſus. qꝛ credo ꝙ aliter dixiſſent. Quandoqꝫ ſtatutū concernit ꝑſonam vt ꝙ aliquid debeat facere poſt contractū ꝑfectum vt apprehendere poſſeſſiōeꝫrei empte infra certū tempus vel ꝓbare ꝑ tot teſtes. ettunc nō ligabitur clericus etiam in foro ſecl̓ari. Et idēdico ī laico reſpectu ſtatuti ep̄alis. nō em̄ poteſt extraneus artari ad aliquid explicandū ſed ſubditū ſtatuentis bn̄ comp̄hendit vbicunqꝫ litiget. ⁊ hoc puto veꝝ inprimo exemplo quādo aliquid venit explicandū ꝑ partem extra iudiciū. qꝛ debet iudex etiaꝫ eccl̓iaſticus iudicare litigantē ẜm legē ſuam. facit ad hͦ quod no. in. l. ij.C. de conſti. pe. ⁊ ſtatim dicam. ſecus puto ī ſecundo exemplo ⁊ ſimili quādo aliquid eſt explicandū ꝑ partē iniudicio: qꝛ tunc non artatur iudex eccl̓iaſticus iudicareẜm illā legem. qꝛ nō potuit ſtatutū dare modū probandi ⁊ ꝓcedendi ī iudicio eccl̓aſtico. ⁊ ideo ſi ſtatuto laicorum cauet̉ ꝙ ꝓbatio mutui nō poſſit fieri ꝑ teſtes ſi lacus litigat cōtra clericum in foro eccl̓iaſtico nō aſtrīgitur laicus illo ſtatuto. ad hͦ quod le. ⁊ noͣ. ī. c. ij. de arbi.li. vj. ⁊ ꝑ glo. in regula poſſeſſor. de reg. iur̄. li. vj. Et cūhͦ temꝑamento poteſt procedere opi. do. Car. ad p̄dicta faciunt noͣ. ꝑ Bar. in. l. cunctos populos. C. d̓ ſum.tri. vbi dicit ꝙ ſtatutum cōcernēs ꝑſonam nō extenditur ad forēſes etiā ſi habeat bona in loco ſtatuti. ⁊ etiaꝫſi ſtatutum indirecte tangat illa bona. Exemplū dicitſtatutū ꝙ primogenitus ſuccedat. certe ẜm eum nō extenditur ad forēſes: licet habeant ibi bona. ſecus ſi pͥncipaliter ꝯcerneret bona. vt quia diceret ſtatutū ꝙ bona deferatur ad primogenitum. ad hoc facit. l. j. ff. d̓ tuto. ⁊ cura. da. ab his. et optime facit queſtio diſputataꝑ do. Laur̄. in iſtis terminis. Statuto cauet̉ muti nen̄.ꝙ ſi aliqua res mobilis vel immobilis poſſeſſa ab aliqͦeuincatur ab eo ꝙ nō teneatur poſſeſſor illam rem reſtituere niſi reſtituto ſibi precio quo oſtēderet ſe emiſſe. nūc bononien̄. litigat mutine cōtra mutinen̄. ⁊ obtinuit ſententiā pro ſe. queritur nūquid bononieū. vigore ſtatuti mutinen̄. teneat̉ reſtituere precium? predictꝰdoc. determinauit ꝙ nō. ⁊ hͦ ideo. quia iſtud ſtatutū nōporrigit vires ſuas ad extraneos licet ibi litigēt. ita dico in clerico cū ſit ⁊ intelligat̉ extraneus reſpectu ſtatuentis. ⁊ predictā deciſionē do. Lamber. ſequit̉ do. Pe.de ancha. ī. c. canonum. de cōſti. ⁊ Io. an. in addi. Spe.ī ti. de emp. ⁊ ven. §. vlt̓. dicendū. ī prima colum. vbi refert Marti. de fano. ⁊ do. Lamber. ita diſputādo tenuiſſe. Et ex hoc infero ad notabilē ⁊ quotidianā queſtionē cōiter vbi ſunt iudei vſurarij viget ſtatutū vt nonteneat̉ vſurarius reſtituere pignus rei qui ſe probauitdominū rei pignorate niſi prius reſtituto debito ꝓ quores fuit pignorata. accidit ꝙ res clerici vl̓ laici extranetfuit impignorata domino inſcio nūquid teneat̉ reſtituere debitū an̄ reſtitutōem? ⁊ ꝑ predicta videtur dicendum ꝙ nō. qꝛ illud ſtatutū nō potuit fieri in preiudiciūnō ſubditoꝝ maxime clericoꝝ. nec poteſt dici ꝙ ſtatutum cōcernet rem. ꝙ ſi res erit clerici nō ſubijcit̉ iuriſditōi laicoꝝ: vt ī. c. fi. de vi. ⁊ ho. cle. ſi laici extranei. adhuc idē cū res fuerit delata ad locum furtiue et contravoluntatē domini. ⁊ ſic nō poteſt dici de iuriſditōe ſtatuentis ſicut dicimus de re mobili que nō eſt ꝑmāſurain loco: vt noͣ. ī. c. fi. jͣ. eo. facit. l. heres abſens. ff. de iud̓.⁊ hͦ no. qꝛ faciūt ad multa. Quādoqꝫ ſtatutuꝫ dat modum decidēdi cām. ⁊ tūc ſi prefigat legem iudici. Exēplum iudex ī iudicādo teneat̉ ſequi libros mercatoruꝫ⁊ tūc in iudicio ſeculari facit fidē in preiudiciū ſubditiſꝫ in preiudiciū clerici nō. qꝛ cū non preiudicet ſubditonō poteſt porrige̓ virtutē ſuam ad non ſuppoſitum iuriſditioni. ad hoc quod dixi in p̄cedēti articulo. ⁊ pro