De foro compe.

an aūt ⁊ quādo delinquēs ſortiatur forum tam contentioſum qͣꝫ penitētiale plene dicō. jͣ. eo. in. c. fi. vbi ꝓpriecadit materia. ⁊ ibi etiam latius attingā de ꝯtrahentibus vere vel ficte. ¶ Nūc venio ad glo. ⁊ op. ꝯtra tex.ī eo quod dicit ꝙ ſiue clerici habeāt cauſas ꝯtra aliqͦsſiue aliqui ꝯtra eos debet obſeruari ius canonicū. namſi clerici agunt ꝯtra laicos debent forum ſequi laicorū.⁊ ſic agere coram iudice ſeculari. qꝛ actor ſequit̉ foruꝫrei ī. c. cum ſit generale. ⁊. c. ſi clericus. sͣ. e. et ꝑ ꝯſequēsſeruabitur ius ciuile ⁊ ſtatutum ſeu conſuetudo laicorum. nō em̄ poteſt papa tollere ordinē iudiciariū quoad forum laicorum: vt noͣ. glo. ī cle. diſpendioſam. d̓ iudi. ⁊ vbicunqꝫ eſt diuerſitas inter ius canonicū ⁊ ciuileceſſante peccato lex ſeruatur ī foro ſuo ⁊ canon in ſuo.vt no. in. c. ij. de arbi. li. vj. ⁊ ī. c. filius. et ī. c. cum eſſes. deteſta. ꝑ glo. in regula. ij. de reg. iur̄. li. vj. Glo. h̓ reſpondet ꝙ eſt ſpāle pariſius vbi epūs habet tꝑalem iuriſditōem. nam gerit ibi vices comitis ⁊ bannū ibi nūciat̉ ꝑpreconē nomine ep̄i ⁊ regꝭ. quaſi velit dicere glo. ꝙ etiam laici ꝯueniūtur ibi coram ep̄o. Ideo ſiue clerici cōueniant ſiue cōueniantur ſeruabitur ius canonicū cumomni caſu queſtio vētiletur coraꝫ iudice eccl̓aſtico: al̓sautem ſi forus eſſet diuerſus laici ꝯuenirētur coraꝫ iudice ſuo. nec tractaret̉ ibi cauſa iure canonico ſed ciuili vel iure municipali. Si ꝟo cauſa agitaretur corā iudicio eccl̓aſtico tūc tractaret̉ iure canonico nō obſtante ꝯſuetudine ꝯtraria laicoꝝ. ⁊ dicit Io. an. ꝙ aduocati ciuilis fori multū allegant hanc glo. ad ꝓbandas cauſas quas mouent clerici contra laicos in foro ciuili nonſolum ẜm leges ſed etiam ẜm ſtatuta ⁊ conſuetudinesipſius fori tractādas. ⁊ remittit ad noͣ. ꝑ eum in Spec.d̓ ꝯſti. §. j. ſuꝑ verbo ⁊ noͣ ꝙ ī fi. ſed tu pōdera glo. quedicit ꝙ in foro ciuili tractabit̉ cauſa mota ꝑ clericū iure ciuili ſeu municipali. nō tamē dicit ꝙ debet decidi iure municipali ſeu ciuili ſꝫ tractari. et ſeruabit̉ ius ciuilereſpectu ordinatōis litis ſꝫ reſpectu deciſionis glo. h̓ nihil dicit. ſꝫ tex. loqͥtur h̓ de deciſione vt ſeruet̉ tunc iuscanonicū. ⁊ ſic certo caſu debet ſeruari ius canonicum.tex. indiſtincte loqͥtur etiam ſi cauſa vētiletur ī foro ſeculari. ⁊ forte hͦ voluit Hoſt. qui dicit ꝙ nōfacit vim īhac ſpālitate de qua ī pͥncipio glo. ⁊ ꝙ idem eſſet alibi.Idem tamē Hoſt. ſuꝑ tex. dicit ꝙ cauſe reales feudales clericoꝝ nō decidūtur ẜm ius canonicū ſꝫ ẜm cōſuetudinem terre ⁊ curie regis. qꝛ ipſius ē cognitō ⁊ cuiuſlibet dn̄i feudi. ſuꝑ. e. c. ex tranſmiſſa. ī fi. ⁊. c. verū. ar. jͣ.de eo qͥ mit. in poſſ. c. iij. ⁊ facit tex. in. c. vnico. de cogni.feu. coll̓. x. ⁊ in. c. j. in fi. de capi. cor. al̓s incipit ſi clericus⁊ idem videtur ẜm eum ſi de temporali hereditate agatur. allegat qui fi. ſint legi. c. lator. ⁊. c. cauſaꝫ que. ij. vbide hoc. ipſe tamē Hoſti. in ſumma in ti. de conſue. §. fi.ꝟ. ſed pone dicit ꝙ ſi ꝯſuetudo eſt in curia ſeculari vtin pecuniarijs cauſis nō offeratur libellus ſi clericus ibilitigat nō tenetur libellum offerre. quia conſuetudo eſtī contrariū. ſed ſi laicus conuenit clericū corā iudice eccleſiaſtico tenetur libellum offerre/ qꝛ ibi nō eſt talis cōſuetudo. ſed in alio loco .ſ. in ſumma d̓ teſta. §. qualiterꝯficiant̉. ꝟ. veꝝ. dicit ꝙ ſi cauſa ſuꝑ teſtamēto eſt corāeccl̓iaſtico iudice ſeruabit̉ ius canonicū. ſi ꝟo clericusconuenit laicū in foro ſeculari ſuꝑ teſtamento ſeruabitur lex humana. ⁊ ſic requirūtur in teſtamēto om̄es ſolēnitates iuris ciuilis. al̓s iudicabit ꝯtra clericum actorem. ſecus dicit in relictis eccl̓ie. qꝛ tunc in vtroqꝫ foroſeruabit̉ ius canonicū ratione pie cauſe. de teſta. relatūde hac materia que ſatis difficilis eſt vide ꝑ Cal. ī queſtione ſua que incipit ſtatuto cauet̉. ⁊ glo. ī. c. illud. ⁊. c.illa. xij. di. ⁊ quod noͣ. in. c. eccleſia. de conſti. vbi tangāetiam. Sed qͣꝫtum ad ꝓpoſitum noſtrū tollēdo primocaſus minus dubitabiles ſcias ꝙ aut queritur de ordināda lite aut d̓ decidēda. primo caſu cōis eſt omniū ſentētia vt ſeruent̉ conſuetudines ⁊ leges fori vbi agitat̉

cauſa ſiue ſit queſtio inter duos laicos eiuſdeꝫ fori ſiuediuerſi ſiue inter clericū ⁊ laicum. qꝛ hec ſtatuta nō cōcernūt ꝑſonam ſed cauſam que ſubijcit̉ illi foro. hoc ſatis voluit Cal. in diſputatōne prealle. vbi dicit ꝙ ſi inforo ciuili ꝑimitur inſtātia certo tēꝑe vel tenetur dareactor fideiuſſorem cum hec ꝯcernāt ordinatōnem litisetiam clerici cā recipiet peremptōem inſtātie ⁊ teneturad cautōem. Idem dicit de libelli oblatōne ⁊ ſimilibusꝯcernētibus ordinatōem litis. hoc etiam voluit Inno.in. c. fi. de ferꝭ. ī illa. q. an in ferijs obſeruādis debeat attēdi conſuetudo litigantiū vel fori vbi agit̉ cauſa. Idēvoluit h̓ glo. ⁊ Bar. in. l. cūctos populos. de ſum. tri. eteſt cōmune dictū. ⁊ facit illud notabile dictū. Archidi. īc. nō ita. ij. q. vj. ⁊ fuit dictum Lau. ⁊ ſequitur Cal̓. ī loco prealle. ꝙ ſi clericus litigat in foro ciuili nō pōt appellare ante ſententiā niſi in caſibus in quibus pōt appellare laicus. ſed laicus litigans ī foro eccleſiaſtico poteſt appellare a quolibet grauamine ſicut poteſt appellare clericus. ⁊ ſic ſeruat̉ in foro eccleſiaſtico. ⁊ facit. c.ex parte. de ap. ⁊. l. iij. ī fi. ff. de teſti. ⁊. l. cū clericis. ī fi. C.de eꝑ̄i. ⁊ cle. ⁊. l. ij. C. quēadmo. teſta. ape. ⁊. l. j. C. d̓ emā.li. ¶ Scd̓o caſu cū agitur de lite decidēda dicit Cal. inloco p̄all̓. ꝙ aut agit̉ ratōne ꝯtractus ⁊ conſiderat̉ iusloci ꝯtractus. vt. l. ſi fundus. ff. de euic. et. ff. de vſur̄. l. j.facit. c. ꝯſtitutus. d̓ ī inte. reſti. ⁊ ſic poteſt intelligi. c. cūveniſſent. de eo qui mit. ī poſſ. Si ꝟo agit̉ ratione delicti ꝯſiderat̉ ius loci vbi delictū ꝯmiſſum ē. C. vbi d̓ cri.agi opor. aut̓. qua in ꝓuincia. facit. ff. de extraord̓. cri. l.ſaccularios. §. ſunt quedam. de ſen. ex. a nobis. Si aūtius reſpicit rem de qua litigatur tunc ſeruanda ſunt loci iura vbi res ſita eſt. de teſta. raynūcius. C. de edi. pri.ua. l. an in totū. ff. de tu. ⁊ cu. da. ab his. l. pupillo. ⁊ ideoſi tractatur de onere rei reſpiciēdus eſt locus vbi ſita ēres. ar. C. de p̄dijs nauicularioꝝ. l. vlt̓. li. xj. vnde ſi eſſetqueſtio rauene vſqꝫ ad quem locum poſſit edificari bononie ſeruari debent ſtatuta bononen̄. de hoc loquentia. de quo ꝑ Io. an. ſuꝑ rubrica de conſue. ⁊ ꝑ Cy. in. l.j. C. de ſum. tri. Si ꝟo ſtatutum reſpicit ꝑſonam. ⁊ tūcnō ſeruabitur quo ad ꝑſonam clerici ẜm Cal. ibi. ſicutem̄ conſideratur ius loci contractus delicti vel rei ſuꝑqua eſt queſtio: ita et ꝑſone qualitatem inſpici oportꝫcum de iure ꝑſonaꝫ principaliter tāgente querit̉. ⁊ ẜmillud ius iudicari oportet coram quocūqꝫ iudice agatfacit. c. j. de iurepa. li. vj. de pͥuil̓. c. porro. ẜm vnam lec.⁊ ꝑ hoc decidit ꝙ ſi ſtatuto laicoꝝ cauet̉ ſolutiōem debiti ꝓbari nō poſſe ꝑ teſtes clericus illo ſtatuto nō afficit̉. licet litiget coram iudice ſeculari ꝯtra laicum ſꝫ remanet ſibi ſaluū ius ꝓbādi ꝑ teſtes. nam ꝓbatō ꝓprie ꝑſonam reſpicit q̄ ꝓbatōnis onus habet ſubire. Do. an.aliter h̓ diſtinguit cum queſtio eſt inter laicū ⁊ clericuꝫmulta verba effundēs in effectu hͦ intendit dicere ſi agitur cauſa contra clericū coram iudice eccleſiaſtico vbicauſa ſpectat ad foꝝ eccl̓iaſticū. ⁊ tūc debet iure canōico terminari: vt eſt caſus h̓. ⁊ ad hoc quod noͣ. de cōſti.c. j. ⁊ de appel. ſi duobꝰ. fatet̉ tamen ꝙ multi ī hoc ſentiunt contrariū. hoc primū membruꝫ eſt nimis generale.Quid aūt ſi ſtatutū iniecit vinculū ante clericatū: certe etiam in foro eccl̓iaſtico iudicabit̉ ẜm legē humanāde ī inte. reſti. c. ꝯſtitutꝰ. ⁊. jͣ. ſubijciā. Item qͥd ſi ſtatutū dat ſolennitateꝫ actui? ideo dic̄ vt .jͣ. ſubijciam. hocdicit veꝝ do. An. vt ſeruet̉ ius canonicum coram iudice eccleſiaſtico quādo cauſa ibi vertit̉. vel qꝛ habet tēporalē iuriſditōem ī loco vel ex natura cāe. ſecus dicitſi accidētaliter tractat̉ ibi cā vt vigore ꝓrogatōis velrecōuentōis tūc ſeruabit̉ lex fori naturalis cōuēti velrecōuenti. qꝛ dꝫ attendi cā naturalis ⁊ nō accidentalis⁊ hoc ī his que concernūt deciſionē litis. ar. l. qͥ hēbat.ff. de tute. ⁊ allegat Spe. ī ti. de cōſti. §. j. ꝟ. ſi ꝟo. ſꝫ certe Spe. ſentit ibi potiꝰ oppoſitū. allegat. iij. q. viij. cuiusī agendo. ⁊ reꝑio Hoſt. ī ſumma apertiſſime tene̓ cō-