TitulusPrimus

rem ꝙͣ valuerit. vel minꝰ emēdo cū fit p̄cipuenotabilis exceſſus in hoc. Cū. b. tho. ꝯcor. 10.de lig. et Io. cal. et plures alij canoniſte dicētes illā decretalē hr̄e locū iure fori. non iurepoli: ⁊ hoc ad vitanda multa litigia q̄ de leuipoſſēt quotidie fieri. Tertiꝰ exceſſus ē qn̄ īhuiuſmodi ꝯtractibꝰ paꝝ fit dānificatō: vt qꝛpauloplus vēdit̉ res vel paulominꝰ emit̉ iuſto p̄tio. et tūc ꝙͣuis quidā dicāt indiſtīcte nōꝯmitti pct̄m nec teneri ad reſtitutōeꝫ eo ꝙ p̄tia reꝝ nō ꝯſiſtāt in pūcto indiuiſibili: ſꝫ habeāt qͣndā latitudinē in plus et minꝰ. Ueriustn̄ videt̉ dicenduꝫ ꝙ qꝛ latitudo illa debet eſſeꝯpetēs. ⁊ ſic hꝫ limites ſuos qͥ tn̄ difficult̉ ſciri pn̄t. iō ſi quis in emēdo vel vēdendo excedataliqͣntulū limites nō agēs ꝯͣ ꝯſcīam: qꝛ .ſ. credit illud eſſe ſatis iuſtū p̄tiū. ⁊ ſi rigidū n̄ peccat nec tenet̉ ad reſtitutōeꝫ: ꝙͣuis aliqͣntuluꝫexcedat limites iuſti p̄tij. ⁊ tūc hꝫ locum illudqd̓ illi dicūt .ſ. oēm ꝯtractū ꝯcomitari aliqͣleꝫdonatōem et ſibinuicē ꝑtes remitte̓ modicumplus vel minus iuſto p̄tio. Sꝫ ſi qͥs ꝯͣ ꝯſcīampēdat plus vel emat minꝰ iuſto p̄tio .i. credēsexcede̓ ſup̄mū gͣdum latitudinis pretij etſi inmodico. nō p̄t excuſari a peccato ſaltī venialicū oīs deceptō ⁊ fraus ſit pct̄m. ⁊ etiā teneat̉ad ſatiſfactōem: ſꝫ exqͦ minutie tales ſūt īnumere. et paꝝ inde etiā lebit̉ ꝓximus: debet illud ſic iniuſte acqͥſitū pauꝑibꝰ erogari. xiiij.q. ū Qui habetis. Declarāt̉ p̄dicta ꝑ Geral.ordi. here. et Io. de ripͥ. ꝙ ſi fiat diminutō velexceſſus iuſti p̄tij in ꝯtractibꝰ in modico nō ēneceſſe reſtitutōem face̓. Ad qd̓ ꝓbandū inducunt triplicem rōnem Primo quidem ratōnepacis et ſaluatōis. Qd̓ .n. ex ꝯſenſu et ſtatutoꝯmuni et ꝓ ꝯmuni oīm vtilitate ꝓcedit eoip̄oobtinꝫ eqͥtatē et robur iuris ꝯmunis: ſꝫ ꝯmunis ꝯſenſus ac recta et diſcreta ꝯſuetudo vultꝙ nō oīs exceſſus in talibꝰ reſtitui ſit neceſſe.et hoc iō: qꝛ expedit tꝑali paci ⁊ ſaluti ſpūali.Expedit quidē tꝑali paci: qꝛ al̓ īfinite qrimonie et litigia ex hoc orirent̉. Spūali etiā ſaluti hoc expedit .ſ. ꝯmunitatis et ꝑtiū eiꝰ: qͥacū difficilimū ſit ab huiuſmōi ꝯtractuū exceſſibꝰ ſe totalit̓ deputare: et maxime in homībꝰimꝑfectis inhiantibꝰ lucris: ex quibꝰ et in qͥbꝰmaior ꝑs ꝯmunitatis hoīm ꝯſiſtit. Periculoſiſſimū oībꝰ eſſet huiuſmōi exceſſū ſibi vendicare: et retinere nō liceret. Secūdo hoc ideꝫꝓbat̉ rōne mutue ꝯcordatōis. Propria nāqꝫforma et rō ꝯmutatiui ꝯͣctus ex vtriuſqꝫ ꝑtislibero ac pleno ꝯſenſu inchoat̉ et rectificat̉.ita ꝙ emptor vult ſibi rē emptā potiuſꝙͣ p̄tiūeiꝰ. et vēditor ecōuerſo. vterqꝫ etiam ex plenoꝯſenſu a ſe alienare intēdit ꝓpͥum dominiū reiſue illud ī aliū totalit̓ trāſferēdo. Etſi in aliqͦp̄ter intentōem et ꝓpͥam eſtimatōeꝫ defraudat̉citra tn̄ exceſſū enormē lege diuina vel humana ꝓhibitū. vult nihilominꝰ ꝯtractū initū ra-

tū eſſe et firmū. ac ſi libere et exp̄ſſe om̄i talilegi renūciaret in ꝯͣriū faciēti ꝓ qͣnto pro ſuatꝑali indēnitate id faciat alter ſibi nihil indereddere obligat̉: qꝛ ibi iā non ē enormis. īmoforte nec vllus exceſſus: qꝛ ſicut potuit totuꝫabſqꝫ oī p̄tio donare. ſic potuit ꝓ minori p̄tioiuſte vende̓ vel dare. Tertō hoc probat̉ rōnehumane eſtimatōis: q̄ quidē incerta ē ad mere iuſta p̄tia p̄taxāda et ad p̄ciſe diſcernēdumexceſſus et defectus iuſti p̄tij. ꝓpt̓ qd̓ licꝫ p̄tiūin aliqͦ minuat̉ vel excedat̉. nihilominꝰ nulliꝓp̓o vel ꝯmuni iuditō cenſet̉ aut cēſeri debet ꝑenormi. Nec ſic r̄ſpectu iuditij nr̄i r̄cedit a moderātia iuſti p̄tij ſub ꝯpetēti latitudine mēſurādi qͥn ip̄m aliqͣliter includat̉. ſicut muſtuꝫvel vinū acerbū vel aliqͣlit̓ acetoſū nō ſic recedit a ſpecie vini qͥn includat̉ in ipſa. Et ſcd̓mSco. in qͣrto. di. xv. eqͣlitas ꝯmutatōnū ⁊ cōtractuū nō ꝯſiſtit ī indiuiſibili medio. īmo inmedio illo ꝙ iuſticia ꝯmutatiua r̄ſpicit magͣē latitudo. et intra illā latitudinē nō attinge̓indiuiſibilē punctū eqͥualentie rei in qͦcunqꝫgͣdū citra extrema fiat. iuſte fit. Si quis aūtobſtaret et diceret ꝙ qͥcquid in ꝯtractibꝰ ē illicitū et pct̄m ꝯͣ ius diuinū eſſe videt̉. ⁊ ſic nullum robur ab eo obtine̓ videt̉. īmo potiꝰ oppoſitū: ꝓpter qd̓ nullus illicitꝰ exceſſus p̄tij p̄t aiure diuino acqͥri peccāti in illo. ſeo. dicendūꝙ in huiuſmōi ꝯͣctibꝰ ſūt duo p̄cipue attēdenda .ſ. intrinſeca affectō. et extrinſeca oꝑatio.Et ꝙͣtum ad pͥmum .ſ. intrinſecaꝫ affectōnemſciendū ꝙ ꝓ qͣnto vult in ꝓximū ſcient̓ aliquāineqͣlitatē vt .ſ. in huiuſmōi ꝯtractibꝰ meliorēꝑtem habeat ꝙͣ ille: pro tanto aliqͥd d̓ iniuſticia habet. q̄ ſi nō eſt mortale: qꝛ .ſ. nō notabil̓ſufficit aut ꝑ ꝯtritōem ⁊ pnīalem ſatiſfactōeꝫaut ꝑ purgatorij ignē ſicut et cetera venialiaexpiari. Ꝙͣtum ad ſcd̓m .ſ. oꝑatōem extrinſecā et ꝯmutatōem licet ẜm veridicā eſtimatōꝫpretij ſui ꝯtineat aliqͣntulā inequalitatē: reſpectu tn̄ ad ꝯmune ſtatutū ⁊ ad ꝯdeſcenſiuālegem dei que ꝑmittit aliqͦs minores defectusita .ſ. ꝙ ꝑ eos non punit ad mortē eternam etad libeꝝ ꝯſenſum ꝯtrahentiū: nō habet ineqͣlitatē. īmo potius benignam et ꝯceſſoriam etſalutiferā equitatem. et ideo ꝙͣtum ad hoc taꝫdiuino iure ꝙͣ humano robur obtinet firmitatis. Alit̓ oēs huiuſmōi exceſſus p̄tij illicitierūt in acquirentibꝰ mortalis culpa: qꝛ eſſetpſurpatō rei aliene inꝙͣtum aliene. Teneret̉etiam quilibet venditor ſiue emptor omnē talem exceſſum reſtituere. et ſic omnes qui hicnon reſtituerēt: damnarent̉. quod quidē nequiſſimū et duriſſimum ē penſare. Ueꝝ ꝓpterprauitatem humani affectus ad talia temporalia inclinati. ac propter inequalitatem talium cōmutationum ſecurius et iuſtius eſſeomnem talem exceſſum ſcienter factum ſi alicuius qͣntitatis appretiabil̓ foret ſatiſfacere.