CapitulumSedecimum
tūc nō eſt ibi mortaſe exqͦ ip̄e d̓cipit̉ ꝑ errorē.Sꝫ tn̄ cū ꝑpendit vel ſibi oſtēdit̉: tenet̉ ad ſatiſfactōꝫ. al̓ tūc peccaret mortalit̓ ſi nō velletſatiſface̓. Qd̓ totū ītellige qn̄ defraudat̉ iuſtop̄tio emptor vel vēditor ex errore ſeu igͦrātia.Nam ſi ſciēs et aduertēs ꝙͣtitatē exceſſus veldefectus: libere ꝯſenſit in tale p̄tiū ⁊ ꝯtractū.in nullo tenet̉ alt̓ cū eo cōtrahēs cū ſciat illūaduerte̓ de exceſſu vel defectu p̄tij. Et ratō eſtqꝛ ſcienti et ꝯſentiēti nō fit iniuria neqꝫ dolꝰ.vt de re. iur̄. li. vj. Sicut .n. p̄t rem ſuam abſqꝫoī p̄tio dare et donare. ita etiā p̄t ꝓ centeſimaꝑte iuſti p̄tij rē ſuā vende̓ ad ſuū bn̄placituꝫ.et alteri ꝓ quinta ꝑte: et alteri pro iuſto p̄tiotm̄. Nec in hoc fit iniuſticia ex ꝑte alteriꝰ niſicogeret̉ venditor ad vēdendū aliqͣ magna neceſſitate ad hoc inducēte cū nō p̄t alit̓ ſibi ꝓuidere. vellet tn̄ iuſtū p̄tiū: ſꝫ inuenire nō p̄t.vel etiā magna leuitate ad hoc mouēte vt ꝓdigus et leuis. tūc .n. ſecus dicendū. Secūdoip̄a latitudo p̄tij p̄t īnoteſcere ex ꝯſuetudine.Nā vt dicit Sco. in qͣrto. vbi .ſ. ꝙ exꝑientia ſatis patet ꝙ ꝯſuetudīarie relinquit̉ ip̄is ꝑmutantibꝰ vt pēſata mutuaⁱ neceſſitate reputētſe mutuo dare equiualēs: et hincinde acciꝑe.Duꝝ quippe videt̉ int̓ hoīes ꝯtractus eē in qͥbus ꝯtͣhentes nō intēdant aliqͥd de rigore iudiciali: qui ē vt tm̄ res emat̉ vel vēdat̉ ꝙͣtuꝫvalet: ſibi mutuo relaxare. vt ſic ꝯmunē ꝯtractū cōmitet̉ aliqͣ datō vera. Et hic modꝰ ꝯmutantiū fundat̉ qͣſi ſuꝑ lege nature dicēte. Facalteri qd̓ tibi vis fieri. Satis gͦ eſt ꝓbabile ꝙqn̄ ꝯͣhentes mutuo ſūt ꝯtēti mutuo ſibi remittere velint ſi aliquo mō: dū tn̄ nō enormi deficiūt a ꝑfecta iuſticia. Tertō īnoteſcit latitudo p̄tij reꝝ ex diſcretōne. Dictat .n. diſcretō ꝙꝙ cū res in ſe valēs. x. tn̄ hn̄ti ē cara ⁊ vtilis.vt. xij. ſi volo eā habere dem ſibi nontm̄. x. ſedꝙͣtum ſibi valet. exqͦ ip̄e retinere volebat quiavtilis vt. xij. Un̄ et. b. tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. lxxvij.dicit ꝙ vende̓ rem pluſꝙͣ valeat ē iniuſtū niſiin detrimentū cederet vēditoris vende̓ .ſ. ꝙͣtumvalet: puta qꝛ ſibi multū ē vtil̓ illa res vel neceſſaria. tunc enim vendere poterit pluſꝙͣ resin ſe valeat ꝙͣtum .ſ. valet ipſi venditori. Sedꝙͣuis emptor multū iuuet̉ ex re quā vult emeſi venditor inde nō dānificat̉ ex carētia ip̄iusrei non ꝓpterea p̄t plus vēdereⁱ rem ꝙͣ valeatin ſe: qꝛ vtilitas que ſuꝑuenit emptori nō ē exꝯditōne vēdentis nec ex ꝯditōne rei in ſe: ſꝫ exꝯditōne emētis. vn̄ nō debet vende̓ illi qd̓ nonē ſuū. Ideꝫ Sco. in qͣrto. Si tn̄ ſua liberalitate emptor vult aliqͥd plꝰ dare ꝙͣ valeat res qͥainde multum iuuat̉: p̄t r̄cipi. ar. j. q. ij. Sicutep̄m. ¶ Ꝙͣtuꝫ ad tertiū pͥme ꝑtis .ſ. qn̄ fit exceſſus in p̄tio. quid iuris: Ad hoc dicendū ꝙtriplicit̓ p̄t fieri exceſſus in p̄tio reꝝ venaliūpel defectus. Primo quidē vltra dimidiū iuſti p̄tij. et ſic ꝯtractū p̄t reſcindere deceptꝰ vel
r̄ſtauratōeꝫ dāni ſui petere vt dictū ē. Nec obſtat ſi dicatur ꝙ vnuſquiſqꝫ in re ſua ē moderator et iudex ẜm iura. gͦ rei mee poſſū imponere p̄tium qd̓ volo: nec aliquis p̄t me cōgeread p̄taxatū p̄tium ſicut nec etiā ad vēdendū.Sicut etiā emptor nō cogit̉ ad emendum niſip̄tio ſibi bn̄placito. Sicut igit̉ ꝯtractꝰ emptōnis et vēditonis ē mere volūtarius. Sic etiaꝫtaxatō p̄tij venaliū reꝝ debet eſſe voluntariaẜm voluntateꝫ vendētis et emētis iuxta illudꝓuerbiū legale. Res tm̄ valet ꝙͣtum vend̓i p̄t.Ad illud .n. rn̄deo. Ꝙͣuis qͥs nō cogat̉ ad vēdendū rē ſuā. tn̄ in actu et cōtractu vendēdi ſivende̓ vult formā iuris et regulā iuſticie ſeruare debet et eqͥtatis. Et iō in actu vēdendi n̄licet ſibi rei ſue ſtatuere iniuſtū p̄tiū et accipere: qꝛ tunc nō īponit rei vt ſimplicit̓ ſue p̄tiū ſꝫ vt in alteꝝ ꝯmutāde. Huiuſmōi aūt impoſitō ꝯmutatiue includit acceptōeꝫ p̄tij preualētis. Acciꝑe aūt p̄ualens p̄tiū ē iniuſtū etꝯͣ equitatem. Inſuꝑ ẜm Poſti. ꝙͣuis nō poſſitquis cogi ab initō rem ſuā vende̓ vel alienare. vt patꝫ. C. d̓ ꝯͣhen. emp. l. Dudū. ſi tn̄ expoſuerit venalē et p̄tiū offerat̉ ſi ꝓ iuſto pretiovendere nō vult cogi p̄t ꝑ iudicem ꝙ iuſto p̄tio vendat. ff. de offi. pſi. l. j. Et cum dicit̉. restm̄ valet ꝙͣtum vendi p̄t: intelligit̉ de iure nōde facto ẜm eſtimatōem cōmunē ẜm Anto. debū. Secūdus exceſſus ē in ꝯtractu huiuſmōiqn̄ vtiqꝫ notabilis ē non tn̄ ꝑtingēs ad medietatē iuſti p̄tij. Et tunc aliqui dicūt licituꝫ eſſenec ad reſtitutōem teneri: quia iura hoc permittūt. vt in dicto. c. Cū dilecti. de emp. ⁊ ven.Quā opinionē ſequi videt̉ Duran. ordi. mi. īſūma ſua. Sed hāc opinionē tanꝙͣ erroneā etꝑiculoſam ſaluti aīaꝝ reprobant. b. tho. ſcd̓aſcd̓e. q. lxxvij. Et Sco. ī qͣrto. di. xv. dicētes ꝙtalis ſcient̉ decipiens iniuſticiā facit et ꝑ ꝯn̄smortalit̓ peccat: et tenet̉ ad reſtitutōeꝫ eiꝰ inquo decepit. Si autē ignorant̉ et ex errore .ſ.eſtimās tm̄ illā valere et huiuſmōi tūc nō peccat: ſꝫ cū aduertit errorē tenet̉ ad ſatiſfactōeꝫdāni leſo ſeu decepto: al̓ tunc peccaret ſi nondiſponeret ſe ad emendā. Ad ratōem ab illisinductam de lege. Rn̄det. b. tho. vbi ſupͣ ꝙ lexdatur ppl̓o in quo ſunt multi deficiētes a virtute. vn̄ ſolum ꝓhibet ea mala q̄ hn̄t deſtruere humanū ꝯuictū pacificum ea puniēdo. vtfurta. adulteria. notabiles deceptōnes in cōtractibꝰ vt deceptō vltra dimidiū iuſti. et hoccū punire p̄t abſqꝫ maiori ſcādalo. al̓ etiā illatolerat. vt. j. q. vij. Quotiēs. xxiij. q. iiij. c. Ipſapietas. di. l. Ut ꝯſtitueret̉. Alia autē ꝑmittitnō qꝛ licita ſed inꝙͣtum nō punit ea: ⁊ hoc nepuniēdo ſequerent̉ maiora mala. Sed lex diuina que dat̉ oībꝰ nil dimittit impunitum inhac vita. vel aliqͥd qd̓ ſit virtuti ꝯtrariū. Un̄ẜm diuinā legē illicitū reputat̉ ſi in ꝯtractibꝰeqͣlitas non ſeruaret̉: quod fit plus vendendo