TitulusPrimus
Caſſiodorus ſuꝑ dicto v̓. pͣs. Illi abhoīabilesfacti ſūt .ſ. qui iuſticiaꝫ dei mīme ꝯſiderant etꝑ minimū pecunie ambituꝫ merces ſuas polluūt. Sicut aūt ſeruat̉ iuſticia dei .i. iuſticiaẜm deū cū in negociādo dat̉ iuſtū p̄tiū nō exceſſiuū. et res integra debita nō ſophiſticata.aut cū ē ꝑmutatō equa. Ita ecōtra negociantes largo ſūpto vocabulo ꝓ ementibꝰ ⁊ vendētibꝰ. Triplicit̓ aūt faciūt ꝯͣ iuſticiā dei.Primo ex iniqͣ appreciatōe. ¶ Ꝙͣtū ad priScd̓o ex varia ſophiſticatōe. mū ſciēdumTertō ex illicita ꝑmutatōe. ẜm Tho. ſecūda ſcd̓e. q. lxxvij. arti .j. ꝙ emptō et venditōvident̉ introducta ꝓ ꝯmuni vtilitate vtriuſqꝫdū .ſ. vnꝰ indiget re alteriꝰ et ecōuerſo. ſicut ꝑph̓m pͥmo politicoꝝ pꝫ. Qd̓ aūt ꝓ ꝯmuni vtilitate introductū ē nō debet magis eſſe vniꝰ q̄alteriꝰ. et iō debet int̓ eos ẜm equalitatē ꝯͣctniſtitui. Quātitas aūt reꝝ q̄ in vſū hoīm veniūt menſurat̉ ẜm p̄tiū datū. ad qd̓ ē inuentūnumiſma. vt dicit̉ pͥmo ethicoꝝ. et iō ſi p̄tiuꝫexcedat qͣntitatē valoris rei vel ecōuerſo resexcedat p̄tiū: tollit̉ iuſticie eqͣlitas. hec Tho. ⁊ꝯmittit̉ ꝯn̄ter iniqͥtas. Iniqͥtas .n. dr̄ qͣſi ineqͥtas .i. ineqͣlitas. Sꝫ qͥ diligit iniqͥtatem oditaīam ſuā. Scd̓m aliā trāſlatōeꝫ inqͥt pſalmi.x. pͣs. ⁊ loquit̉ de aīa dei q̄ eſt volūtas eiꝰ. Un̄et. x. q. ij. §. hoc ius. dr̄ ꝙ ſi in vēditōe rei eccleſiaſtice plus offerat̉ ꝙͣ res valeat eccleſia reciꝑe non debet: ſꝫ tm̄ iuſtū p̄tiū. Et ratō ē ẜmArchi. in dicto. §. qꝛ eccleſia nō debet dolū facere in ꝯtractibꝰ ſuis. extͣ de dona. Per tuas.Sic igit̉ res nō pn̄t licite vēdi pluſꝙͣ valeāt.nec minus emi penſato eaꝝ valore ī reſpectuad vſum nr̄m et ꝓbabile iuditiū humane eſtimatōnis menſurantis valorē rei infra limiteslatitudinis ꝯpetētis. Et ꝓ maiori declaratōnehuius materie tria videnda ſunt.Primo vn̄ accipiēdus ſit debitus valor rei.Secūdo que ſit latitudo ꝯpetēs valoris rei.Tertō qͥd dicendū qn̄ fit exceſſus valoris rei.Et ꝓ declaratōe pͥmi oportꝫ tria ꝯſiderare diligent̉. Et pͥmū ē ꝙ ẜm Sco. in. iiij. di. xv. duplex ē valor rerū. Primus ē valor naturalis.Scd̓s valor vſual̓. Ualor naturalis rei ē ẜmbonitatē nature a deo in re creata. et hoc mōmus vel pulex vel formica plus valēt ꝙͣ panisqꝛ illa hn̄t vitā. aīam ſeu vſū. et nō panis veletiā margarita. Scd̓s valor dr̄ vſualis ẜm ꝙaſſumit̉ in reſpectu ad vſū nr̄m. et hoc modoqͣnto aliqͣ ſūt vſibꝰ nr̄is vtiliora: tātoplus valent. ⁊ ẜm hoc panis plus valet ꝙͣ mus. Quiaigit̉ actꝰ emēdi et vendēdi ad vſus hūane vitemerito ordinat̉. iō reꝝ q̄ ſūt ad vſū hūane vite venaliū valor ſumēdus ē ſcd̓o mō nō pͥmo.Secundū ꝯſiderandū circa valorē rei ē ꝙ ip̄evalor reꝝ ſcd̓o mō acceptꝰ .i. ẜm ꝙ ſūt ad vſūnr̄m ī re venali triplicit̓ penſat̉. Primo ex eiꝰv̓tuoſitate. Scd̓o ex eiꝰ raritate. Tertō ex eiꝰ
ꝯplacibilitate. Et v̓tuoſitas quidē rei attēdit̉ẜm ꝙ res ex ſuis realibꝰ v̓tutibꝰ et ꝓpͥetatibꝰ ēnr̄is vtilitatibꝰ v̓tuoſior ⁊ efficatior. ⁊ hoc mōbonus panis triticeꝰ plus valet ad vſum nr̄mꝙͣ ordeatiꝰ. et fortis equꝰ ad pecturā plꝰ valetꝙͣ azinus. Secūdo penſat̉ rei venal̓ valor exeiꝰ raritate .i. ẜm ꝙ res ex ſue inuentōis raritate et difficultate magis neceſſarie ſūt ꝓ qͣnto videlicet ex eaꝝ penuria maiorē ip̄aꝝ indigentiā ⁊ minorē facultatē hn̄di et vtēdi habemus. Un̄ Hiero. Om̄e raꝝ caꝝ. di. xciij Legimus. Et ẜm hoc bladū plus valꝫ tꝑe famis etcariſtie ꝙͣ tꝑe qͦ multū habūdat apud om̄es.Sic qͣtuor elemēta ignis. aer. aqͣ. ⁊ terra. vilioris p̄tij apud oēs eſtimant̉ ꝓpt̓ eoꝝ copiā q̄balſamū vel auꝝ. ꝙͣuis illa de ſe ſit magis neceſſaria ꝙͣ vtilia vite nr̄e. Tertō penſat̉ in repenali eiꝰ ꝯplacibilitas .i. ẜm ꝙ magis vel minus bn̄ placet volūtati nr̄e hr̄e talē rem ⁊ vtiea. Uti .n. ꝓut hic ſumit̉ ē rē in facultate volūtatis aſſume̓ vel hr̄e. et ideo non modica ꝑspaloris venalium reꝝ ex bn̄placito volūtatispēſatur ſiue plus ſiue minꝰ ꝯplacentie in vſuhuiꝰ rei vel illiꝰ ẜm ꝙ vnus equꝰ gratior ē vniet alter alteri. et vnū ornamentū vni. ⁊ aliudalteri. et hoc mō vnus rē alteri viliorē multūappretiat̉ et ſibi reputat pretōſam et caram etecōuerſo. ¶ Tertiū ꝯſiderandū circa valoreꝫreꝝ ē ꝙ valor reꝝ venaliū vix aut nunꝙͣ p̄t anob̓ det̓minari niſi ꝑ ꝯiecturalē et ꝓbabilemopinionē. et hoc nō pūctalit̓ ſub indiuiſibilirōne aut mēſura in plus et minꝰ: ſꝫ ſub aliqͣlatitudine ꝯpetēti reſpectu tēpoꝝ. locoꝝ. ⁊ ꝑſonaꝝ. circa quā latitudineꝫ diuerſi hoīes ineſtimādo differre ꝓbāt̉. ⁊ hoc etiā dicit Tho.vbi ſupͣ. ꝙ valor reꝝ nō ꝯſiſtit in pūcto indiuiſibili. vn̄ aliqͣntulū plus aliqͣntulū minꝰ emēvel vende̓ nō tollit eqͣlitatē vel iuſticiā dūmōnō fiat exceſſus notabilis ꝯͣ ꝯſcīam. ¶ Ꝙͣtuꝫad ſecundū .ſ. que ſit ꝯpetens latitudo valorisrei infra cuius limites poſſit p̄tium extendi.Dicendū ꝙ triplicit̓ hoc īnoteſcere p̄t. ex iure. ex ꝯſuetudine. ex diſcretōne. Et primo exiure. qꝛ ſi p̄tiū quo vendit̉ res excedat medietatem iuſti p̄tij ſeu p̄tium quo emit̉ deficiat amedietate iuſti p̄tij: puta valet res. x. floren̄.ꝓut ꝯmunit̓ eſtimat̉. a tn̄ venditpr petit et recipit. xvj. vel cū valet. x. emptor emit pro. iiij.cū dimidio. tunc ẜm iura cōtractus eſt nullꝰ.extra de emp. et ven. Cum dilecti. per iudicemirritandū vel facere ſupplere defectū ꝯmiſſuꝫ.perūetiaꝫ ſi eſſet minor exceſſus ꝙͣ medietasiuſti p̄tij ſi ſit notabils vtiqꝫ ẜm Tho. ſcd̓a ſecūde. q. lxxvij. et Sco. in qͣrto. di. xv. eſt ibi inluſticia et ꝑ ꝯſequens peccatū mortale et reſtitutō faciēda ꝙͣtum ad eū ꝑ quē fit deceptēaduertent̉ in p̄tio multū exceſſiuo vel defectiuo. Sed ſi fiat deceptō ignoranter: quia ſcilicet emptor vel vēditor eſtimat tantum valere.