CapitulumSextum
q. lxxviij. Pro cuius declaratōne ſciendū ẜmeundē ꝙ reꝝ q̄ in vſum nr̄m veniūt. q̄daꝫ ſūtqͣꝝ vſus eſt ip̄aꝝ ꝯſumptō. vt frumentū. vinū ⁊ oleum ⁊ hmōi: quibꝰ homo nō vtit̉ niſiꝯmedendo vel bibendo ⁊ ſic ex toto ꝯſumēdo.Alie res ſunt qͣꝝ vſus etſi nō ſit ip̄aꝝ ꝯſumptio ī ſe. eſt tn̄ eaꝝ diſtractio. vt pecunia numerata q̄ principalit̓ eſt inuenta ad ꝯmutatōnes faciēdas. vt dīc ph̓us in pͥmo politice.⁊ ſic vtendo diſtrahit̉ cū in ꝯmutatōes expēdit̉. Sūt ⁊ alie res qͦꝝ vſus nō eſt ip̄aꝝ ꝯſūptio vl̓ diſtractō ſicut domꝰ. ager. iumentū.baſa aurea et argentea et huiuſmodi. vſuseī domus ē inhabitatō nō ꝯſumptio. ſic cultus agri ē cultiuatō ad fructificandū nō diſſipatō. ⁊ ſic de alijs hmōi. Et ex iſto t̓cio genere reꝝ vſus ip̄ius rei ſeorſū pt̄ ꝯputari abip̄a re et vnū ꝯcedi ſine alt̓o. Pōt em̄ alicuitͣdi dn̄iuꝫ domꝰ vel agri vl̓ ẜui vel iumēti retento ſibi oſu vel fructu ip̄ius ad vitā vel adaliqd̓ tp̄us. vt fit aliqn̄ in donatōibꝰ. ⁊ econuerſo poteſt ꝯcedi vſus taliū reꝝ retento ſibidn̄io vt fit ī locatōe agri. vinee. et ꝯductōnedomꝰ. et hmōi. Et ideo in hmōi licite recipit̉certū preciū ſeu lucꝝ ꝓ vſu dato ip̄ius rei retēto ſibi dn̄io. et inde ad certū tp̄us rehabitaex ītegro ip̄a re. Sꝫ ī rebꝰ pͥmi ⁊ ſecūdi generis qͣꝝ .ſ. vſus eſt ip̄aꝝ ꝯſūptio vel diſtractionō p̄t̄ ꝯputari ſeorſū vſus taliū reꝝ ab ip̄isrebꝰ qꝛ īſeꝑabilis ē. ⁊ cuicūqꝫ ꝯcedit̉ vſus taliū reꝝ ex hocip̄o ꝯcedit̉ ⁊ res. ⁊ ꝓpt̓ hoc ī talibꝰ ꝑ mutuū trāſfert̉ dn̄iuꝫ. Sicut gͦ ſi quisſeorſū vellet vende̓ vinū ⁊ ſeorſum vſum vinivende̓t eandē res bis. vn̄ ⁊ vende̓t id qd̓ noneſt. ꝓpter qd̓ manifeſte ꝯͣ equalitateꝫ iuſticieeſt. ſimili rōne qͥ mutuat triticū. vinū ⁊ oleum ⁊ hmōi. vel pecuniā numeratā. ⁊ vltͣ ſuūcapitale mutuatū aliqͥd exigit vel pͥncipalit̓intendit hr̄e qd̓ precio pt̄ extimari. ꝯͣ equalitatē iuſticie agit. qꝛ petit ſibi duas recōpenſatōes fieri. vnā .ſ. reſtitutōꝫ equalē rei mutuate. aliā vero vt preciū vſus qd̓ dr̄ vſura ⁊ſic pct̄m eſt vtpote ꝯͣ ratōꝫ ſeu legē naturalēꝯͣ iuſticiā. ¶Ꝙͣtum ad ſecundaꝫ rōeꝫ claꝝ ēꝙ illud qd̓ gratis natura dat ꝓpriū alicui: n̄dꝫ ſibi illud ab altero vendi. ſed nat̉a dat eicui mutuat̉ pecuīa aliquā induſtriā vt propriā. ⁊ hāc induſtriā ⁊ actus ꝓp̓os ip̄ius recipiētis mutuū ſibi vēdit dū vltͣ capitale mutuatū plus exigit ip̄e mutuās. qd̓ ē iniuſtū ⁊ꝯͣ naturā appropriatōis q̄ dedit viro īduſtriāy ꝓpͥa induſtrīa ſibip̄i ꝓſit. Pecunia em̄ inꝙtuꝫ preciū venaliū nullū ꝯfert lucꝝ niſi ꝑinduſtriā vtentis. vende̓ gͦ vtilitatē ꝓueniēceꝫ ex pecunia ꝑ mercatiuā induſtriā ei cuimutuata ē nihil eſt aliud ꝙͣ vende̓ ſibi induſtria ⁊ actus ſuos: qd̓ eſt ꝯͣ naturā ſiue legeꝫnaturalē. ⁊ hec ē ratio Scōti ſuꝑ. iiij. ſnīaꝝ.diſ. lxxviij. Uidet̉ etiā tp̄s illi vende̓ cui mu-
tuauit illud .ſ. qͦ pecuniā ſuā detinet qd̓ ē etiam ꝯͣ naturā. cū n̄ magis ſibi ſit appropriatūillud tp̄s ꝙͣ illi qͥ recipit mutuū. Et hec rō ēCriſo. diſ. lxxxviij. eijciēs. ¶ Ꝙͣtuꝫ ad terciārōeꝫ .ſ. fructificatōis pꝫ ꝙ ꝑ vſurā fit vt resmutuata q̄ ex ſe n̄ generat fructū. pariat lucrū. qd̓ eſt ꝯͣ naturā. Nō ēī aliud videt̉ eē lucrum ꝙͣ fructus ip̄ius rei ſeu ꝑ fructū ip̄iusaliqͥd acqͥſitū. Naturale eſt em̄ ꝙ res q̄ generat fructū ſꝑ creſcat ī valore cū ipſo fructu.atqꝫ maior ē cū eſt ſub fructu ꝙͣ cū ꝑmanetſine fructu. cū igit̉ vſura res habētes det̉ minatū valorē a natura vl̓ arte q̄ ī eo excreſce̓nō pn̄t ⁊ ꝑ ꝯn̄s fructificare n̄ pn̄t faciat excreſce̓ in valorē: ſeqͥtur ꝙ faciat reꝫ nō generantē fructū pare̓ lucꝝ. Unde ẜm ph̓m pͥmopoliti. vſura dr̄ a katos qd̓ ē ꝑtus. qꝛ ꝯͣ naturā rei mutuabil̓ vult vſurariꝰ ꝙ pecuīa ꝑiatqd̓ miraculoſū videt̉: ſed diabolicū ē. Et hācrōneꝫ tange̓ videt̉ Ambro. dic. Interdū etiāvſure arte neqͥſſima ex ip̄o auro auꝝ naſcitdiſ. xlvij. ſicut. ¶ Ad rōeꝫ at̄ vſurarij rn̄det̉.Nā cū dic. ꝙ ſicut rō dictat ꝙ ip̄e debeat ꝓximū ſubleuare ⁊ ei ſubuenire ꝑ mutuū vl̓ alios modos cū pt̄. ita etiā dictat rō naturalisꝙ ip̄e cui mutuauit debeat eū adiuuare ⁊ eēgͣtus ex ẜuicio īpenſo dando eī aliqͥd de ſuolucro. ℟o. ꝙ primū dictat rō .ſ. ꝙ mutuet ꝓximo īdigenti ſi pt̄: ſed gͣtis ſine ſpe lucri. ſecunduꝫ etiā dictat rō .ſ. ꝙ ſit gͣtus recipiensmutuū erga mutuanteꝫ. puta ī recogͦſcendobn̄fitiū ⁊ cum pt̄ eū adiuuare qn̄ indiget velpiceuerſa remutuādo ſibi vl̓ ꝑ alia obſeqͥa:ſed gratis nō ex pactōne. Namētſi ei teneat̉ad antidota naturalit̓. id eſt recōpenſanduꝫbn̄fitiū hoc ē ex debito honeſtatis n̄ nccītatis .ſ. qͦ poſſꝫ cogi ī iudicio. Et iō ẜm Tho. etalios ſiqͥs mutuaret alicui cū hoc pacto ꝙ eiteneret̉ remutuare vſurā ꝯmitte̓t. qꝛ vltͣ capitale ſuū aliqͥd exigit qd̓ pt̄ precō extimariilla .ſ. obligatio qͣ .ſ. pt̄ eū ꝯuenire ī iudicio.¶ Ad aliā rōneꝫ cū ſ. dic. ꝙ qui recipit mutuū ab eo locupletat̉ cum dāno ſuo ⁊ de ſuapecunia. ſxo. ꝙ locupletat̉ ſeu lucrat̉ ille pͥncipaliter ꝑ induſtriā ſuā. qꝛ pecunia ex ſe nihil lucrat̉ vtꝫ tenendo ī capſa. pecunia etiāilla n̄ eſt mutuātis. ſꝫ eius qͥ accepit mutuum. qꝛ in eū tranſlatū eſt dn̄ium. etſi ꝑijt vl̓ꝑdit ī negociādo vel aliud agēdo perit ꝑiculo ſuo nō mutuātis. Hamnū at̄ nō ſuſtinetniſi qꝛ ceſſat ex hoc ſibi lucrū: ſꝫ ideꝫ damnūhabuiſſet ſi pecuniaꝫ in archa ẜuaſſet. qꝛ ibinō fructificat. Etſi cum ea negociatꝰ fuiſſetpotuiſſet ammitte̓ ſicut et lucrari. ſubſtabatem̄ tūc ꝑiculo vbi ī mutuo nō ſubſtat. verūſi ex carēcia pecunie mutuate paſſus fuiſſꝫdamnuꝫ. puta cū oportuiſſet eum acciꝑe adpſuram vel vende̓ res ſuas minus iuſto precio vel aliquo ſimili. tunc mutuās deberet ei