150

T. LIVII [U. C. 55y. A. C. i 9 5.] _

exercitu convenire iusso, et, edicto per oram mariti-mam misso, navibus omnis generis contractis, abLuna proficiscens edixit, ut ad Portum Pyrenaei sequerentur: inde se frequenti classe ad hostes iturum.Praetervecti Ligustinos montes sinumque Gallicum,ad diem, quam edixerat, convenerunt. Inde Rhodamventum, et praesidium Hispanorum, quod in castelloerat, vi deiectum. Ab Rhoda secundo vento Empo-rias perventum. Ibi copiae omnes, praeter sociosnavales, in terram expositae.

IX. lam tunc Emporiae duo oppida erant murodivisa. Unum Graeci habebant, a Phocaea, unde etMassilienses, oriundi: alterum Hispani. Sed Grae-cum oppidum in mare expositum, totum orbem muriminus quadringentos passus patentem habebat: Hi-spanis retractior a mari triuin millium passuum incircuitu murus erat. Tertium genus, Romani coloniab Divo Caesare, post devictos Pompeii liberos, ad-iecti. Nunc in corpus unum confusi omnes; Ilispa.nis prius, postremo et Graecis in civitatem Romanamascitis. Miraretur, qui tum cerneret, aperto mariab altera parte, ab altera Hispanis, tam ferae et bel-licosae genti,obiectos, quae res cos tutaretur: disci-plina erat custos infirmitatis, quam inter validioresoptime timor continet. Partem muri versam in agrosegregie munitam habebant,una tantum in eam regio-nem porta imposita: cuius assiduus custos semperaliquis ex magistratibus erat. Nocte pars tertia ci-1 ium in muris excubabant: neque moris tantum autlegis causa, sed, quanta si hostis ad portas esset, etservabant vigilias, et circumibant, cura. Hispanumneminem in urbem recipiebant. Ne ipsi quidem te-mere urbe excedebant: ad mare patebat omnibusexitus. Porta ad Hispanorum oppidum versa nun-quam nisi frequentes, pars tertia fere, cuius proximanocte vigiliae in muris fuerant, egrediebantur. Cau-