Glo. ordi.MattheiCa. IINico. de lyra
a ſ palam quaſi ex bono affectubas populi: ſciſcitabātur ab eisa Iſic vocat eū: qꝛ nouerat īungi reges iudeoꝝ.a vbi chriſtuſ naſceret̉. At illi di axerūt ei: In bethleem iudę. SicFmicheam.enī ſcriptum eſt per ꝓphetam:a §ad tribum iuda pertinebat.b Et tu bethleeꝫ terra iuda neqͣqͣꝫa 5 in hebreo in milibꝰ. F arguunt̉ ſcribe obliuionis ꝙ nō ip̄is verbis ꝓphete vſi ſunt.minima es in principibuſ iuda.Ex te eī exiet dux qui regat populum meum iſrael. Tunc hero bcdes clam vocatis magis diligēa § qꝛ locū didicerat: qn̄ naſceret̉ explorat.ter didicit ab eis tempus ſtellęquę apparuit eis: et mittēs eosca F cognito loco et tꝑe reſtat cognitio ꝑſone.in bethleem dixit: Itē ⁊ interrogate diligent̓ de puero: ⁊ cū īueneritis renūciate mihi: vt ⁊ egoI hoc ſubiungēdo ad renūciādū inuitat.ſ vt alacriꝰ ꝑ eū redeā: et ne iudei: qꝛ rex eorūfuturus erat occultent.d veniens adorem euꝫ. Qui cum dea §eſtimantes ſupple vera que dixerat.audiſſent regē abierunt. Et ecceſtella: quā viderāt ī oriēte: an̄cea ſ donec. b § qͣſi diceret: h̓ ē quē natū teſtabardebat eos: u̓ſqꝫ dū veniēs ſtaretſupra vbi erat puer. Uidētes āta I inuento quod deſiderauerant.t ſtellā gauiſi ſunt gaudio magnoa ſ diuerſorium illud quod lucas cōmemorat.g valde. Et intrātes domū inuehrunt pueꝝ cū maria matre eiuſ
poſt ſe velle oſtēdit. ſin aūt excuſatꝰ ſit romāis. Eplorabatetiā ſi rex eoꝝ triſtes vl̓ letos faciat iudeos. a Ubi xp̄s.A indeis q̄rit locū: a magis tp̄s: vt de vtroqꝫ fiat certꝰ.¶ In bethleē iude ⁊cͣ. Locū natiuitatis exprimūt: quē teſtimonio ſcripture didicerūt: vt ip̄a eoꝝ ſciētia illis fieret adteſtimoniū dānatiōis: nobis ad adlutoriū fidei. Ex hoc patet qꝛ nōex ignorātia: ſꝫ ex cordiſ duricia credere noluerūt. b Et tu bethleeꝫ.Hoc ſi pōit vt ab eis dictū ē: qꝛ ⁊ ſinō verba: ꝟitatē ſenſus quodāmodo ponūt. ¶ In hebreo ſic eſt: Et tubethleē ep̄hrata parua es in milibꝰiuda: ex te mihi egrediet̉ qͥ ſit dn̄ator in iſrael: ⁊ egreſſus eiꝰ ab initioa diebꝰ eternitatꝭ. Et eſt ſenſus: Etſi ſis paruus viculꝰ cōparata ciuitatibus iude vbi tāta milia. tamennō es minima: qꝛ ex te egrediet̉ magnus xp̄s: qͥ nō tm̄ de dd̓: qꝛ egreſſus eiꝰ ex mea cōſtat ſubſtātia: natus a diebus eternitatis: qꝛ in principio erat ꝟbū. Antiquitꝰ ep̄hrata: poſtea bethleē. Myſtice ē dictaephrata: furorē vidit: qd̓ p̄mōſtratinſaniā herodis qui ibi pueros occidit. Ul̓ ephrata frugifera: q̄ colitagꝝ vite. Merito in eo loco chriſtꝰnaſcitur: qui totiꝰ eccl̓ie typū gerit:⁊ ex nomine innuit chriſtum pabulum vite cūctis. ¶ Terra iude. Inhebreo ephrata: Bethlęē eſt domꝰpāis. ephrata ſpeculū. Que ſūt domus iſte niſi fideliū mētes panē angelorū manducantes: ⁊ qͣꝫtū ī hacvita mortali conceditur gloriā domini ſpeculantes? In quibus chriſtus iam per fidē natus: de gētilitate velut de longinquo veniētibusper falſorum doctorū demōſtrationem aliquādo queritur: ⁊ inuentus adoratur. c Clam vocatismagis. Remotis ſacerdotibꝰ ⁊ ſcribis: timebat eniꝫ ne iudei quaſi exdei oraculo ꝓmiſſū occultarēt: ſi ſevelle eum perimere ſentirent. Id̓oetiā promiſit ſe adorare: ne quis ſētiret dolū eiuſ: ſed ſine ſuſpitiōe obgratiā fauoris ei renūciarent.d. Adorem eū. Herodes deuotionē ꝓmittit: ſed gladium acuit: maliciā cordis depingens colore hūilitatis. ¶ Finxit ſe vultū et verbisadorare eū quem inuida mente cogitabat occidere: cuius perſonā repreſentant hypocrite. qͦdū ficte deū querūt: nunqͣꝫ merentur inuenire. e Et ecceſtella quā viderant in oriēte ⁊cͣ. Ingreſſi iudeā deſerunturindicio ſtelle vt cogantur ex lege inquirere. Uel diuino deſerunt̉ auxilio qui querūt humanum. Nec debebat ſignūinfidelibus apparere domeſticis legis et ꝓphetaruꝫ: qꝛ ſimoyſen et ꝓphetas non audiunt: neqꝫ ſi quis ex mor. ⁊cͣ.Non tenuit ethereas vias. Sed multū domui vicina: aliter non diſcernerēt domum. Morali. Stella eſt bona exhortatio ducens ad chriſtum. Uel potius fides que eſt mētis illuminatio per quam ingrediens chriſtum videt qui ēſtella matutina: ⁊ eo viſo gaudet gaudio ⁊ adorare non deſinit. f Gauiſi ſunt gaudio magno valde. Gaudio gaudet: qui propter deum (qui verū gaudium eſt) gaudet. Addit et magno. quo nihil maiuſ. Et valde gauiſi: quia de magno poteſt alius plus aliꝰ minus gaudere.g Et intrantes domum. Tres magi vno itinere deum veniunt adorare: qui in vno chriſto (qui eſt via) inſeparabil̓trinitas ab eis erat adorāda. hͨ Muerum cum maria. ſepe puer nominatur: vt eū agnoſcāt. de quo dictū eſt: Puernatus eſt nobis. Cur non ⁊ ioſeph cuꝫ maria inuentꝰ eſta magis? Nec aliqua inde male ſuſpitionis occaſio daret̉gentibus: quę primitias ſuas ſtatim nato ſaluatore ad euꝫadorandum miſerunt.☞ Adorauer̄t
predictas de chriſto nouerāt et genealogias deſcēdētes a dauidſciebant. a At illi dixerūt ei: In bethleē iude. Sicut enī periti in lege reſponderūt ꝑ ꝓphetiā que habet̉ Michee. v. q̄ nō poteſt exponi niſi de chriſto. vnde in eadeꝫ auctoritate vbi dicitur:Ex te egrediet̉ qͥ ſit dn̄a. ⁊cͣ. trāſlatio chaldaica hꝫ: Ex te egredietur meſſias. Ad euidētiā igit̉ huiꝰ ꝓph̓ievidēdū eſt qualiter ſcribit̉ Michee. v. qꝛvidetur in aliquibꝰ diſcordare ab eo qd̓hic dicit̉: ſcribit̉ eī Michee. v. Et tu bethleem ep̄hrata paruulꝰ es in milibꝰ iuda.ex te eniꝫ mihi egrediet̉: qui ſit dn̄ator iniſrael ⁊cͣ. Mattheus aūt euāgeliſta aliterſcripſit: qꝛ debebat ſcribere reſponſioneꝫiudeoꝝ herodi factā. herodes aūt erat alienigena ⁊ ignorabat ſcripturas ꝓphetaꝝ. ⁊ ideo ſcribe ſibi reſpōdentes aliquaverba in auctoritate ſcripta mutaueruntvt planius regi loquerentur: tamē eandēſententiā tenuerunt: qd̓ patet diſcurrentiper ſingula. ſcribitur eī in michea ſic: Ettu bethleē ephrata. ipſi autē reſpōderūt:Et tu bethleē terra iuda. cuiuſ ratio fuit:quia iſta ciuitas antiquitus vocata eſt ephrata ab vxore caleph: ſed poſtea eſt ibifacta fames magna tꝑe elimelech ⁊ noemi vxoris ſue. ꝓpter quā famē iuerūt adperegrinandū in terrā mōab: vt habeturRuth. j. tranſeunte autē fame facta ē maxima abūdātia in eadē ciuitate: ſicut frequenter fit mutatio a cōtrario in cōtrarium: ⁊ tunc vocata eſt ciuitas bethleeꝫ .i.domus panis: propter abundantie euentum. herodes autem ignorabat iſtam hiſtoriam. ⁊ ideo non dixerunt: Et tu bethleē ephrata: quia neſciuiſſet quid eſſet dictu. ſed dixerunt: Tu bethleem terra iuda .i. que ſita es in tribu iuda: ad differētiam alterius que ſita ē in terra cabulon:ſicut predictū eſt. Similiter quod ſequit̉in auctoritate. ¶ Paruulus es in milibꝰiuda. mutauerunt dicētes: Nequaqͣꝫ minima es in principibus iuda. licet enī videat̉ eſſe cōtrarietas in verbis: tn̄ eſt eadē ſententia. qꝛ cum dicit̉: Paruulus eſt⁊cͣ. hoc ē dictū: Tu bethleē paruulꝰ es vicus in ſitu et ambitu muroꝝ: reſpectu milium ad te pertinentiū: ⁊ ratiōe chriſti exte naſcituri: et iſta paruitas ſonat ī dignitatem. ſicut ſi diceret̉: Pariſius eſt paruaciuitas in ſitu reſpectu ml̓titudinis ad eāꝑtinētis. Scribe aūt iudeoꝝ rn̄dētes herodi: hanc dignitatē planius expreſſerūtdicētes: Nequaqͣꝫ minima es ⁊cͣ. Quodautē ſequitur in auctoritate hic ⁊ ibi ſatis.concordat: vt patet intuenti. b Tunc herodes clam vocatis.magis ⁊cͣ. Hic ponitur inquiſitio herodis facta ab ipſis magis.cognito enim loco natiuitatis chriſti ex iudeoꝝ reſponſo voluitſcire tēpus natiuitatis ab ipſis magis per ſignū ſtelle orientis q̄apparuerat eis: vt ſi ad ip̄m non redirent ex tēporis ⁊ loci cognitione poſſet xp̄m interficere: ſicut poſtea attentauit pueros interficiendo. ⁊ hoc ē quod d̓r: Tūc herodes clam. dic̄ clā. .i. occulte:quia cum eſſet alienigena non confidebat de iudeis: ⁊ ideo voluit ſuum conſiliū eos latere. ſequitur: Et mittens eos ⁊cͣ. ſpondetfalſum obſequium vt faciliꝰ eos decipiat: ⁊ ad redeundū ad ip̄minducat. d Qui cum audiſſent. Poſita ipſius chriſti inquiſitione ſollicita. hic conſequenter ponitur eius inuentio certa. Dicit igitur: Qui cum audiſſent regem abierunt: recedentes ſcꝫ dehieruſalē vt irent verſus bethleem edocti de hoc per prophetiaꝫ.e Et ecce ſtella quam viderant ⁊cͣ. quia enim vt dictum eſt diſparuerat vt chriſti natiuitas ꝑ ipſos in regia ciuitate publicaret̉⁊ vt ꝓphetia de loco natiuitatis chriſti impleta mōſtraret̉: iō hocꝑacto iterum eis apparuit: ⁊ repletos gaudio ad locū determīatuꝫ vbi puer erat deduxit. Ex predictis patet ꝙ illa ſtella nō eratde ſtellis exiſtentibꝰ in vrbe: nec de ſtellis cometis: que aliquādoapparent in ſuprema aeris parte: quia ille lucēt tm̄ de nocte: iſtaautē de die. Itē ex motu. qꝛ ille reuoluunt̉ ẜm motū mobilis primi in die naturali: iſta autē mouebat̉ ẜm qd̓ expediebat maiorūtinerationi. vnde in tredecim diebus nō eſt mota niſi a terra inqua ha
Ꝙ
TIoh̓. 7. 1Mīch̓. 3. 1
B
Moralit̓.
Eſa. 9. b