Prefatio
¶ Incipit pręfatio fratris Nicolai de lyra ordīsminorum in quattuor euangeliſtas.Uattuor facies vni. Ezech̓ .j. Scd̓m ꝙ ſcribit beatus Grego. ſuper Ezech̓. prima ꝑte Homel̓. iij.Quia ꝑ faciē vnuſqͥſqꝫ cognoſcit̉: recte ꝑ faciēnoticia deſignat̉. Lex aūt ſeu doctrīa euāgelicalicet ſit vna: qꝛ ab vnigenito filio dei data ⁊ advnū finē ordīata: vt videbit̉ inferiꝰ: tn̄ qͣdruplici noticia excellit oēm aliā legē datā humanā ⁊ diuinā. ⁊ ideo bene de ipſa dicit̉: Quattuor facies vni. Ad cuiꝰ euidentiā aduertēdū ꝙ cuiuſſibet legis ꝯueniēter date ſūt qͣttuor ꝯditiōes. Legis ei ꝓpriū eſt vitia extirpare: mores ſeu actꝰ hominū ordīare: inducere ad felicitatē ⁊ plane ac lucide tradere veritatē. In his aūtqͣttuor ꝯditiōibꝰ lex ſeu doctrīa euāgelica excellit oēm aliā legē diuinā ⁊ humanā: vt patebit diſcurrēdo ꝑ ſingula. Primaigit̉ cōditio legis eſt ꝙ debet vitia extirpare. ad hͦ eī leges ſūtdate vt qͦs priuata caſtigatio cohibere nō potuit: mētu penaꝝq̄ legibꝰ infligunt̉ a maleficijs retrahant̉. Propt̓ qd̓ dic̄ Apoſtolꝰ. j. Ad Timoth̓. .j. ca. Lex iuſto nō eſt poſita: ſꝫ iniuſtis etnō ſubditis ip̄ijs et peccatoribꝰ ſceleratis ⁊ cōtamīatis: patricidis ⁊ matricidis: homicidis ⁊ fornicarijs: maſculoꝝ cōcubitoribꝰ: plagiarijs: mēdacibꝰ ⁊ ꝑiuris: ⁊ ſi qͥd aliud ſane doctrine aduerſat̉. In hac aūt extirpatiōe vitioꝝ lex humana īuenitur defectiua: qꝛ nō pōt ꝓhibere oīa mala. Cuiꝰ rō eſt: qꝛ lex cōmunitati ꝓponit̉ obſeruāda. in cōmunitate aūt pauci inueniūtur virtuoſi ⁊ ꝑfecti ⁊ plures imꝑfecti ⁊ defectuoſi. ⁊ ideo ſicutpueris aliqͣ ꝑmittunt̉ q̄ nō ꝑmitterent̉ viris ꝑfectis: ita in legibus q̄ cōmunitati ſeruade īponūt̉ aliqua mala minora ꝑmittunt̉ vt maiora euitent̉: ſicut lex ciuilis meretrices in ciuitatibus ꝑmittit: ne reſpublica ꝓpter īperfectionē multitudinis q̄caſtitatē obſeruare nō poteſt: diſſentionibꝰ q̄ ꝓpter libidinemīſurgerēt ꝯturbet̉. vn̄ dicit Augꝰ. in libro de ordīe: Aufer meretrices a ciuitatibꝰ: ⁊ oīa ꝯturbabis libidinibꝰ. Uerūtameniſta mala q̄ bono modo auferre non pōt relinqͥt diuīo iudiciopuniēda. Unde dicit Augꝰ j. de libero arbitrio: Lex iſta qͣ regēdis ciuitatibꝰ fert̉. multa cōcedit atqꝫ īpunita relinqͥt q̄ ꝑ diuinā ꝓuidētiaꝫ vindicāt̉. Sil̓r lex moſaica diuinitꝰ data aliqͣmala ꝑmittit: ſicut ꝑmiſit dare libellū repudij: vt hr̄ Deut̓. xxiiij. ne viri vxores interficerēt: ⁊ tradere ad vſurā extraneis nefratres ꝓprioſ grauarēt: vt habet̉ Deut̓. xxiij. Guiꝰ rō fuit: qꝛlex illa fuit data ppl̓o rudi dure ceruicꝭ ⁊ īꝑfecto. iō ſūt eis permiſſa aliqua mala minora vt euitent̉ maiora. ꝓpter qd̓ ſaluator Matth̓. xix. dicit iudeis de ꝑmiſſiōe libelli repudij. Ad duriciā cordiſ vr̄i ꝑmiſit vob̓ moyſes dimittere vxores vr̄as. Sicigit̉ patet ꝙ tā lex humana qͣꝫ moſaica ꝑmittit aliqͣ mala: ⁊ ſicqͣꝫtū ad hoc eſt imꝑfecta: ſꝫ lex euāgelica nullū malū ꝑmittit tāqͣꝫ ꝑfectiſſima: ſꝫ oīa excludit ⁊ puniēda p̄dicit: ꝓpter qd̓ legiſlator euāgelicꝰ ieſus xp̄s dicit Matth̓. xij. Dico aūt vobis ꝙde om̄i ꝟbo ocioſo qd̓ locuti fuerīt hoīes ſuꝑ terrā reddēt rationē in die iudicij. ſi de omni ꝟbo ocioſo: multomagis de nociuo. ⁊ ſi de ꝟbo: multomagis de facto. ⁊ ſic patet primū videlicet ꝙ lex euāgelica p̄cellit oēm aliā legē in extirpatiōe malorū. Secūdo ad legē ꝑtinet mores ſeu actꝰ humanos ad bonuꝫordinare. vn̄ dicit ph̓s. ij. Ethicoꝝ. Intētio cuiuſlibet legiſlatoris eſt ciues facere bonos. In hoc qͦꝫ inuenit̉ lex humana defectiua: quia homo nō pōt de ſecretis cordiū iudicare: ⁊ iō nōpōt lex humana niſi de actibꝰ exterioribꝰ ordinare. vnde dicit̉jͣ. Reg. xvj. ca. Homo videt ea que patēt: deꝰ aūt intuet̉ cor. ⁊ideo ad legē diuinā ſolā pertinēt actꝰ interiores ordinare. Sꝫ⁊ lex moſaica inuenit̉ in hͦ defectiua. ꝓpter qd̓ d̓r a doctoribusantiqͥs ꝙ lex vetꝰ ꝓhibebat manū nō animū: ⁊ habet̉ ī gloſaſuꝑ epiſtolam ad Phil̓. iij. ca. Qd̓ duplicit̓ pōt intelligi. Unomō erronee: ⁊ ſic intelligebāt doctores iudeoꝝ dicētes volūtatem malā nō eſſe peccatū niſi aliquo modo exeat in actū: vt pate ꝑ Ioſephū. xiij. libro antiqͥtatū. Et qn̄ arguebat̉ ꝯtra eos:qꝛ ſcriptum eſt Exo. xx. Non ꝯcupiſces vxorem ꝓximi tui. Reſpōdebant ſic ꝙ hoc p̄cepto nō ꝓhibetur ꝯcupiſcētia interior:ſed manifeſtatio exterior. quaſi diceret: Nō ꝯcupiſces .i. ſignaconcupiſcētie nō facies: vt amplexus ⁊ oſcula vl̓ cōſimilia. Sꝫhͦ manifeſte patet falſū: qꝛ actus exterior nō habet maliciā velbonitatē moralē niſi inqͣꝫtum ꝓcedit ab actu interiori: qꝛ peccatū intantū eſt voluntariū ꝙ ſi non ſit volūtariū nō eſt peccatum. Alio modo intelligit̉ p̄dictū verbū .ſ. ꝙ lex vetꝰ ꝓhibebat manū nō animū ſane ⁊ bn̄ videlicꝫ ꝙ lex vetus in paucisꝓhibebat animū ſeu cōcupiſcentiā interiorē: videlicet in vitiomechie ⁊ auaricie tm̄: ⁊ adhuc licet ꝓhiberet in illis cōcupiſcētiam: nō tn̄ trāſgreſſoribus infligebat aliquā penā. ⁊ ideo ī talibꝰ īu
libꝰ īuēit̉ īꝑfecta. Lex āt euāgelica tāqͣꝫ ꝑfectiſſima generalit̓prohibet concupiſcentiā malā: ⁊ concupiſcentibus indicit penam infligendā. ꝓpter quod ſaluator Matth̓. v. dicit: Audiſtis quia dictum eſt antiquis: Non occides. qui autē occiderit reus erit iudicio. Ego autē dico vobis: quia omnis qui iraſcitur fratri ſuo reus erit iudicio. ⁊ eodē modo dicit in alijs p̄ceptis. Ex quo patet ꝙ lex euāgelica nō ſolū ordīat actꝰ exteriores ſed generaliter acius interiores: ⁊ ſic patet ſecunduꝫ.Tertio dico ꝙ ad legem ꝑtinet ad felicitatē homines inducere. Uerūtamen lex humana non inducit niſi ad felicitatē politicā que eſt tranquillꝰ et pacificus ſtatus ciuitatis in vita iſtamortali. Homo autē ẜm ītellectū qui eſt pars principalior hominis: immortalis eſt: vt dicit̉. x. Ethicoꝝ: ⁊ ideo oportet aliam felicitatē extra vitā iſtā aſſignare. ad hāc aūt lex diuīa ordinat qd̓ non poteſt facere lex humana. per hoc eī neceſſitasſacre doctrine ab omnibus doctoribus aſſignatur: quia homo ad quandā beatitudinē ſupernaturalē ordinat̉ ad quamꝑ legem ſibi diuinitus reuelatā dirigitur. Uerūtamē ⁊ in hoclex moſaica inuenitur defectiua: quia beatitudo ſupernaturalis non habetur niſi per gratiā: ẜm qd̓ d̓r Ro. vj. Gratia deivita eterna. hanc aūt gratiā lex moſaica nō dabat: ſed tm̄ adip̄m diſponebat. ꝓpter hoc dicit̉ ad Heb̓. vij. Nihil enī ad ꝑfectū adduxit lex: ſed hanc ꝑfectionē a chriſto dādā expectabat: ẜm qd̓ ſcribit̉ Ioh̓is j. Lex ꝑ moyſen data eſt: gr̄a ⁊ veritas ꝑ ieſuꝫ xp̄m facta eſt. ꝓpter quod ſaluator in prīcipio euāzelice legis dicit Matth̓. iiij. Pēitentiā agite appropinquabit eī regnū celoꝝ: ⁊ ſic patet tertiū. quarto ad legē ꝑtinet veritatē plane ac lucide tradere. cuius ratio eſt: quia lex ꝓponitur multitudini intelligēda ⁊ ſeruāda. in multitudine autemplures ſunt deficiētes ingenio: ⁊ pauci ſubtiles ⁊ ingenioſi.ꝓpter qd̓ lex q̄ multitudini ꝓponit̉ debet veritateꝫ lucide acplane tradere. In hoc aūt inuenit̉ lex hūana defectiua: qꝛ ibiinueniuntur multe obſcuritates ⁊ ꝑplexitates: quod patet ꝓpter legū multitudinē ac varietatē ⁊ mutationē ⁊ aliquarumobrogationem: vt patet intuenti iura ciuilia ac canonica. Similiter ⁊ in hoc deficit lex moſaica: qꝛ in velaminibus ⁊ figuris tradit veritatē de agibilibꝰ ⁊ credendis. In cuius figuramoyſes velata facie loq̄bat̉ ad ppl̓m: vt habet̉ Exo. xxxiiij.ꝓpter quod dicit Apoſtolus. j. Coꝝ. x. Oīa in figura contingebant illis: ſed lex euangelica in hoc inuenitur perfecta: qꝛveritas que in veteri teſtamento in figuris latebat occulta: ꝑeuidentiā facti facta eſt manifeſta. In cuius ſignū in paſſionedn̄i qn̄ myſteria noue legis fuerūt īpleta velū templi ſciſſū eſtī duo media: Luce. xxiij. ꝓpter quod dicit ſaluator Ioh̓. xvj.Uenit hora cū iā nō in ꝓuerbijs loquar vobis: ſed palam depatre annunciabo vobis. ⁊ ſequitur: Dicunt ei diſcipuli: Ecce nunc palā loqueris ⁊ ꝓuerbiū nullū dicꝭ: ⁊ ſic patet quartum: videlicet ꝙ lex euangelica excedit omnē aliā legē in tradendo plane ac lucide veritatē. De his quattuor predictis dicitur Psͣ. xviij. Lex domini .i. lex euāgelica: que ē dn̄i noſtriieſu xp̄i. Immaculata: quia nullū vitiū ꝑmittit: Conuertensanimas: quia actus interiores anime ꝑfecte ordinat et diſponit. Teſtimoniū domini fidele: qꝛ ad felicitatem ꝓmiſſam efficaciter inducit: Sapientiā preſtans paruulis: qꝛ veritatemcapabilem omnibus lucide tradit. Igitur ſicut patet ex predictis: lex euangelica omnē aliā legē excellit ī noticia quadruplici. ideo cōuenienter dicit̉ de ipſa verbū aſſumptū: Quattuor facies vni: quia per faciē noticia deſignat̉. Ad cuius verbi vlteriorem ītellectū ſciendū ꝙ in verbo ꝓpoſito notant̉ qͣttuor cauſe huius euangelice doctrine. videlicet cauſa effectiua principalis: ſubiectiua ſeu materialis: finalis ⁊ formalis.Tres autē prime cauſe coincidunt in idē numero: vt patebit.ideo notant̉ in hoc nomine vni. Cauſa aūt formalis ſub faciequadruplici. cum dicitur: Quattuor facies. Ad euidentiamautē primi aduertendū ꝙ chriſtus ſiue deus īcarnatꝰ qd̓ idēeſt: qꝛ chriſtus eſt nomē ſuppoſiti in duplici natura diuina videlicet ⁊ humana: ipſe eſt cā efficiēs huius euāgelice doctrīe.Huius ratio eſt quia in omnibus artibus videmus ꝙ architector ꝑ miniſtros diſponit materiā: ſed ꝑ ſeip̄m ītroducit formam: ſicut carpentator per miniſtros facit lignoꝝ dolationē:ſed per ſeip̄m ipſius domus vel nauis cōpaginationē: vt habetur .j. Metaphy. Lex aūt vetus fuit diſpoſitio ad nouā. ꝓpter quod d̓r ad Gal̓. iij. Lex pedagogus noſter fuit ī chriſto.⁊ id eo licet vtrūqꝫ teſtamentū ſit a deo datū: tn̄ vetus teſtamētū fuit datū ab ipſo mediantibꝰ angel̓: vt habet̉ exp̄ſſe Act̉.vij. vbi dicit̉ de moyſe: Hic eſt qui fuit in eccleſia in ſolitudīecum angelo qui loquebatur ei in monte ſyna ⁊ cū patribꝰ noſtris qui accepit verba vite dare nobis: quia tamen ille angelus in ꝑ
a 2