Prefatio
lus in perſona dei loquebatur moyſi. ideo aliquando nomīat̉angelꝰ: aliqn̄ domꝰ: ẜm qd̓ dicit beatꝰ Grego. jͣ. moral̓. Ex quoptꝫ ꝙ vetꝰ teſtamētū dedit dn̄s ꝑ miniſteriū angeloꝝ. vn̄ Act̉.vij. poſt verba p̄miſſa d̓r iudeis: Recepiſtis lege in diſpoſitiōeangeloꝝ ⁊ nō cuſtodiſtis: ſed nouū teſtamentū dedit dn̄s ꝑ ſeip̄m incarnatū. ꝓpter qd̓ Augꝰ. in libro de ẜmōe dn̄i exponēſillud Matth̓. v. Et aperiēs os ſuū ⁊cͣ. dicit: Tūc aperuit os ſuum qͥ in lege veteri aꝑiebat ora ꝓphetaꝝ: ⁊ hoc ē qd̓ dic̄ Apoſtolus ad Heb̓. j. Multipharie ml̓tiſqꝫ modis olim deꝰ loq̄nspatribꝰ in ꝓphetis nouiſſime diebꝰ iſtis locutꝰ eſt nobis in filio ⁊cͣ. Patet igit̉ ꝙ xp̄s eſt cā effectiua huiꝰ euāgelice doctrine: ſimiliter ip̄e eſt cā ſubiectiua ſeu materialis. Ad cuiꝰ euidētiā ſciendū ꝙ idē eſt ſubiectū totiꝰ ſcientie et partꝭ ſub alia tn̄rōne: qꝛ ſub rōne vniuerſali eſt ſubiectū totiꝰ ſcientie: ſub rōneaūt determinata ⁊ ꝑticulari ē ſubiectū in ꝑte: ſicut patet ī philoſophia naturali vbi corpꝰ mobile vniuerſaliter eſt ſubiectū.corpꝰ aūt mobile animatū in libro de aīa eſt ſubiectū ⁊ in librꝭſequentibꝰ ad ip̄m: ita ſil̓r illud qd̓ eſt ſubiectū ī tota ſacra ſcriptura ſub ratione generali debet aſſignari ꝓ ſubiecto in parte ipſius ſub rōne determinata et ſpeciali. De ſubiecto autemtheologie duplex eſt opinio. Una ꝙ chriſtus eſt ſibi ſubiectuꝫſub ratione generali: ⁊ ẜm hoc dicendū eſſet ꝙ chriſtus vt ꝓmiſſus eſt ſubiectū in veteri teſtamento. Et hoc manifeſte patꝫex ꝓceſſu legis ⁊ ꝓphetarū vt omnes doctores dixerūt ꝙ vetus teſtamentū nō eſt niſi diſpoſitio ad xp̄m. Chriſtus aūt vt p̄ſentialiter exhibitus eſt ſubiectū in nouo: vt patet ex ꝓceſſu euangeliſtarū et apoſtoloruꝫ. Alia eſt opinio de ſubiecto ſacreſcripture .ſ. ꝙ deꝰ ſub rōne deitatis in cōi eſt ſubiectū ſacre ſcripture: ⁊ ꝑ cōſequēs ſub rōne ſpeciali eſt ſubiectū legis euāgelice: videlicet deꝰ inqͣꝫtū incarnatꝰ qd̓ eſt idē ꝙ chriſtus: ⁊ ſic redit ad idē cū prima opinione .ſ. ꝙ chriſtus eſt nomē ſuppoſiti īnatura duplici .ſ. humana ⁊ diuina: ⁊ ꝓpter hoc Mattheꝰ qͥ ēprimꝰ in ordine euāgeliſtarū intitulat euāgeliū ſuū de chriſtotanqͣꝫ de ſubiecto dicēs: Liber generatiōis ieſu chriſti ⁊cͣ. Similiter ⁊ alij euangeliſte nō faciūt aliud niſi facta et doctrinādomini ieſu xp̄i tradere. ex quo patet ꝙ chriſtus eſt ſubiectuꝫ.Tertio dico ꝙ xp̄s eſt cā finalis huiꝰ doctrine. Ad cuiꝰ euidētiā cōſiderādū ꝙ cuiuſlibet ſciētie duplex eſt finis. vnꝰ intrinſecus: ⁊ hic eſt cognitio ꝓprij ſubiecti. alius eſt finis extrinſecus: ⁊ hic eſt felicitas ad quā oīs ꝑfectio humana aliqualiterordinat̉: ſic in ꝓpoſito euāgelice doctrine duplex eſt finis. vnꝰintrinſecus qͥ eſt cognitio ipſius xp̄i enigmatica q̄ eſt ꝑ fidē: ⁊habet̉ in via. Alius eſt finis extrinſecꝰ qͥ eſt cognitio eiꝰ claraꝑ apertā viſionē que habetur in patria: ⁊ hoc eſt qd̓ d̓r Iohā.xx. Hec aūt ſcripta ſūt vt credatis qm̄ ieſus eſt chriſtus filiꝰ deihic eſt primus finis. ſequit̉: Et vt credentes vitā habeatꝭ ī nomine eius: hic eſt ſecundꝰ. Igitur patet ex p̄dictis ꝙ chriſtꝰ eſtcauſa efficiens materialis ⁊ finalis huiꝰ doctrine euāgelice: ⁊ideo iſte tres cauſe cōcurrūt in vnū numero. ⁊ ideo bene deſignātur ſimul in hoc nomine vni: ⁊ de hoc pōt accipi qd̓ ſcribitur. .j. Ioh̓. v. Hi tres vnū ſūt .ſ. efficiens: ſubiectū ⁊ finis. Secundo in verbo ꝓpoſito tangit̉ cauſa formalis ſub facie quadruplici. cū dicitur: Quattuor facies vni. Ad cuius euidentiā conſiderandū ꝙ duplex eſt forma ſcientie .ſ. forma tractandi ⁊ forma tractatus. Forma tractandi eſt modus agēdi: ⁊ iſtehabet quattuor facies: qꝛ quilibet euangeliſta quadruplicemnoticiā tradit de chriſto. videlicet noticia humanitatis: que figurat̉ in facie hoīs. noticiā diuinitatis q̄ figurat̉ ī facie aqͥledeſuꝑ ipſorum quattuor. noticiā etiā ſui ſacerdotij q̄ figurat̉ īfacie bouis qui erat animal īmolaticiū in lege. noticiā etiā ſuiregni que notat̉ in leonē qui eſt rex animaliū. Vel in facie hominis noticiā ſue conuerſationis ⁊ natiuitatis. in facie bouisnoticiā paſſionis. in facie leonis noticiā reſurrectionis. in facie aquile noticiā ſue aſcenſionis. ⁊ ideo bn̄ d̓r ꝙ quattuor facies vni. De hoc aūt bene pōt exponi qd̓ d̓r Ezech̓. jͣ. Cunqꝫ aſpicerē animalia apparuit rota vna habēs qͣttuor facies. iſta aīalia ſunt qͣttuor euāgelia ſeu qͣttuor euāgeliſte q̄ aliqn̄ dicūt̉ qͣttuor: aliqn̄ vnū. Licet enī Matth̓. principalit̓ verſet̉ circa hūanitatē: Iohānes circa diuītatē: Lucas circa ſacerdotiū: Marcus circa regnū. quilibet tn̄ ipſoꝝ iſta qͣttuor cōſiderat. vn̄ dic̄Beatꝰ Grego. ſuꝑ Ezech̓. Homel̓. j. Si queras qͥd mattheuscirca incarnationem dn̄i ſenſerit: hoc nimirū qd̓ Marcꝰ Lucas ⁊ Iohānes: ⁊ ſic de alijs. ⁊ ſequit̉: Quicqͥd in vno inueneris: hoc ſimul in quattuor recognoſces. Dicit ergo: Cunqꝫaſpicerē aīalia .i. quattuor euāgelia: qꝛ doctrina euāgelica prealijs doctrinis eſt intēte ac diligent̓ cōſideranda: qꝛ ibi ꝯſiſtitvita ẜm qd̓ ſcribit̉ Ioh̓. vj. Uerba que ego loquor vobis ſpūsſunt et vita. ꝓpter qd̓ d̓r Ioh̓. v. Scrutamī ſcripturas in quibus pu.
bus putatis vos vitā habere: qꝛ ille ſunt que teſtimoniū phibēt de me. Apparuit vna rota. iſta rota que ē circularis figure eſt doctrina euāgelica in qua ꝯiungit̉ finis principio .ſ. natura humana q̄ ſcribit̉ vltimo facta: Gen̄. j. ⁊ tn̄ ī xp̄o qͥ ē ſubiectū huiꝰ doctrine ē cōiūcta ip̄i deo. Itē circulꝰ eſt figura ꝑfectiſſima. ꝓpter qd̓ ſignificat legē euangelicā: in qua imꝑfectio cuiuſlibet alteriꝰ legis eſt ſuppleta. Sed dicit̉ habere qͣttuor facies ꝓpter quadruplicem noticiā chriſti quā deſcribitqͥlibet euāgeliſta: ⁊ ſic apparet forma tractādi. Forma aūt tractatus eſt diuiſio ſciētie ꝑ libros ꝑtiales. iſta notificat̉ ꝑ qͣttuor p̄dictas facies. Ad cuiꝰ euidētiā ꝯſiderādū ꝙ ꝑtes alicuiꝰtotius etherogenij debēt ad inuicem habere diſtinctionemcōnexionē ⁊ ordine: aliter nō eſſent ꝑtes actu. Diſtinctio autēeuāgeliſtarū quattuor. cōnexio ⁊ ordo ꝯuenient̓ deſignant̉ inqͣttuor faciebus p̄dictis. Ad cuius intellectū attēdēda ē breuiter viſio imaginaria Ezechielis ꝓphete. Uidebat enī quattuor facies in vno corꝑe: ita ꝙ corpꝰ erat quaſi rectū ſicut corpus hominis habens ẜm longitudinē quattuor latera vl̓ ſuꝑficies. ⁊ ideo in ſummitate illiꝰ corporis erāt quattuor capita:in quolibet latere erat vnū caput .ſ. caput homīs in latere vl̓ſuꝑficie anteriori: caput aquile in oppoſita .ſ. in poſteriori ꝑte: caput leonis in dextera ꝑte: caput bouis in ſiniſtra. Ꝙ autē d̓r Ezechiel̓. j. Facies aquile deſuꝑ ipſoꝝ qͣttuor: hoc eſt qꝛcollū aquile eſt longiꝰ: ⁊ ideo caput aquile ſuꝑemīebat alijs:⁊ ꝑ ꝯſequēs habebat illud corpus aſpectū ad qͣttuor ꝑtes oppoſitas: qꝛ poſteriora capitū erāt ꝯiūcta īteriꝰ: ⁊ anteriora ſeufaciēs capitū erāt vminētia exteriꝰ. ſil̓r in illo corpore erantqͣttuor tybie: ⁊ nō habebāt flexionē magꝭ ad vnā partē qͣꝫ adaliā: ſicut ſi genu hominis eſſet flexibile equalit̓ ad omnē partem indifferenter. ⁊ ꝓpter hoc dicunt̉ pedes eoꝝ pedeſ recti.⁊ accipitur ibi pes pro tota longitudine a crure vſqꝫ ad plantam pedis. Ex predictis patet ꝙ illud animal poterat ire adquattuor partes oppoſitas ſine ſui cōuerſione: quia habebataſpectum ad quattuor partes oppoſitas ꝑ quattuor facies: ⁊pedes ſimiliter flexibiles equaliter ad quattuor partes: ⁊ hͦ ēquod dicitur in textu per quattuor partes illorum ibant: necreuertebant̉ cū ambularēt: qꝛ per quattuor partes poterantambulare ſine illius corꝑis ꝯuerſione. Ex iſtis apparet diſtinctio euangelioꝝ cōnexio ⁊ ordo eoꝝ. Per hoc enī ꝙ erāt capita diſtincta apparet euangelioꝝ diſtinctio. In capite eī hominis vel facie deſignat̉ euāgeliū Matthei qd̓ pͥncipalit̓ verſatur circa humanitatē. In facie aquile euangeliū Iohānisquod deſcribit precipue ipſius diuinitatē in facie bouis euangelium Luce: quod deſcribit chriſti ſacerdotiū. in facie leōiseuangeliū Marci: quod deſcribit ipſius regnū: ſicut. sͣ. dictūeſt. vel aliter ī facie hominis generatio. in facie bouis paſſio.in facie leonis reſurrectio. in facie aquile aſcenſio: quia licetpredicta ab omnibus euangeliſtis conſiderentur: quilibꝫ tamen illorum circa vnum principaliter verſatur. vt. sͣ. declaratum eſt. Similiter in predictis faciebus denotatur connexioeuangeliorū. ⁊ ideo illa quattuor capita erant in vno corpore coniuncta: ⁊ ꝑ conſequēs ꝓcedente vna facie alie ſequebātur: quia quod in vno euangelio narratur: per alia tria euangelia ꝓbatur: quia ibi idem factū vel cōſimile narrat̉: ſic̄ Iohannes euangeliſta ſolus narrat illuminationē ceci nati. alijautem narrant de multis alijs cecis illumīatis: quod ē eiuſdem poteſtatis. Similiter in predictis faciebuſ apparet ordoeuangeliorum. ſic enī ſtabat illud corpus habēs quattuor facies in aſpectu ꝓphete: ꝙ facies hominis erat ſibi directe oppoſita. facies leonis ad dexterā partē illius aīalis. facies autē bouis ad ſiniſtrā: caput aquile in parte poſteriori: qꝛ tamēcollū aquile eſt longius: iō ſuꝑeminebat ceteris. ideo d̓r facies aquile deſuꝑ ipſoꝝ quattuor. Iſto ergo modo ordinantureuangelia: quia pͥmo pōit̉ euāgeliū Matthei. ſicut facies hominis pͥmo opponebat̉ aſpectui ꝓphete: ⁊ ſecūdo loco euangeliū Marci: qꝛ dextera ꝑs prior eſt qͣꝫ ſiniſtra. ⁊ tertio euāgeliū Luce: ⁊ quarto euangeliū Iohānis: qꝛ facies aqͥle erat inpoſteriori parte: ⁊ hoc eſt quod d̓r Ezech̓. .j. Similitudo vultus eoꝝ facies hominis ⁊ facies leonis a dextris ipſoꝝ quattuor. ⁊ facies bouis a ſiniſtris ip̄oꝝ quattuor. ⁊ facies aquiledeſuꝑ ipſoꝝ quattuor. Scd̓m enī ordinē euāgelioꝝ ponit̉ hicordo iſtarū facieꝝ. Igit̉ qꝛ euangeliū Matthei qd̓ pͥmo locoponitur: in facie hoīs figurat̉. ideo de ipſo pōt dici: an̄ facieꝫhoīs ſil̓itudo alteriꝰ hoīs. hō eſt enī aīal rōnale māſuetū ⁊ ciuile: ⁊ ideo ſignificat Mattheū euāgeliſtā: qͥ vixit rōnabilit̓manſuete ⁊ ciuiliter. nō ciuilitate politica: ſed illa ciuilitateefficimur ciues ſctōꝝ ⁊ domeſtici dei: ſuꝑedificati ſuꝑ fundamentum apoſtolorum et ꝓphetarum: ẜm qd̓ dicit Apl̓us adEpheẜ. ij.