Titulus.

hoc facit vt in expectatione lucretur: vſurariuseſt: ex quo fraudulenter ⁊ mala intentione fit: ⁊aliquid inde ſorti accedit. 14. q. 3. pleriqꝫ. Et ſicvidetur eſſe in propoſito. Unde male poſſūt excuſari ab vſura mentali. Et lꝫ in ſumma aſtenſisdicatur licita eſſe cambia: qꝛ ars campſoria a ꝗbuſdaꝫ theologis in. 4. dicitur licita: tum etiā qꝛvtilis ⁊ neceſſaria reipublice: ſicut ⁊ negociatio:tum etiam qꝛ curia romana vbi etiam exerceturtolerat. Iſta non videntur ſufficere ad excuſandum vſuram. Nam conceditur ꝙ ars campſoria de ſe ſit licita: vt in primo ⁊ ſecundo generecambij dictum eſt: ſed non in omni eo ꝙ diciturcambium: qꝛ in dicto caſu non videtur cambiūſed mutuum: ſicut ⁊ negociatio: quanuis licite fieri poſſit: poteſt etiam fieri cum vſura: vt in dictoc. in ciuitate de vſuris: ⁊ tunc nō eſt licita. Quodetiam dicatur vtilis ⁊ neceſſaria reipublice eſt:non excuſat: qꝛ etiam reipublice eſt vtile habereproſtibula ad obuianduꝫ maioribus malis: ⁊ publicos feneratores ad ſubueniendum indigētijſmultorum: ne ſi eis n̄ prouideretur: vl̓ ſic machinentur malum contra ciuitatem: ⁊ tamen nullusdicit ꝓpt̓ hec illa non eſſe mortalia: ⁊ damnabilia facientibus ea. Sic ⁊ in caſu propoſito: qͣꝫuisſit hoc vtile multis: non tamen excuſat facientestalia: cum vſura videatur. ¶ Quod curia romana tolerat etiam non valet: qꝛ non propter hocintelligitur approbare: cum n̄ declarauerunt hoclicē. Nam ⁊ tolerat concubinatū multoꝝ curialium: qꝛ forte male poſſet auferre. Nec tamē dubium eſt ꝙ non approbat. Unde ChryſoſtomQuod permittimus nolentes precipimus ideſtpermittimus ſecundum glo. qꝛ malas hominuꝫvoluntates ad plenum prohibere non poſſumꝰ.zi. q. i. hac ratione. ⁊ extra de preben. c. iādudum.dicitur. Multa per patientiaꝫ toleramus: que ſiad iudicium deduceremus: caſſarentur. Un̄ ſaluo meliori iudicio videtur tale cambium ſapere vſurā: quod tn̄ multuꝫ frequētatur. Et ml̓tosdoctiſſimos ⁊ deum timentes audiui ſic tenereUidetur tamen talis campſor vſurarius mentalis cenſendus. De quo vſurario ſcilicet qui ē mētalis dicunt Ber. Inno. Goffre. ⁊ Hoſti. vt fert̉in directorio iuris: ꝙ inducendus eſt in foro penitentiali vt reſtituat per. c. conſuluit de vſuris.Et inducendus eſt non compellendus ſcilicet iniudicio contentioſo vt reſtituat: nec tanqͣꝫ ꝟſurarius eſt puniendus. Sed quo ad deum vere eſtvſurarius: ⁊ ſic accepta tenetur reſtituere: qꝛ ſolaintentio facit vſurarium: quod intellige cū effectu quantum ad obligationem reſtitutiōis cauſa:ſcilicet quia accipit vltera ſorteꝫ vt. 14. q. 3. c. pertotum: ſic talis in tali mutuo: quod cambium dicitur intendit lucrum alias nō facturus. Alij forte dicerent non eſſe mutuum ſed cambium realiter. Sed vtrum verum ſit ipſi viderīt. Namſi ipſi appellant contractum innominatuꝫ do vtdes: etiam ibi poteſt eſſe implicitum mutuum:

vt aliquando contīgit in contractu emptionis ⁊venditiōis: ⁊ ibi poteſt eſſe vſura: extra de vſurꝭ.c. in ciuitate. Dn̄s Lau. de Ri. in tractatu ꝓlixo quē edidit de vſuris ⁊ multuꝫ eleganti ſuꝑ. c.conſuluit de vſuris in 3ª parte operis: mouet iſtāqōnem: ⁊ poſtqͣꝫ diſputādo rationes induxit acoſtendendum talem contractum licitum ſiue cābium dicatur mutuum ſiue permutatio in ſineſic concludit. Reſpondeo vnico verbo ſecundūea que ſupraſcripſi. q. 27. vbi iſta dilucidantur: ⁊jͣ. 4. quatuor illa ſequentem: ⁊ ſubdit: qꝛ ſubſꝑlucri ⁊ intentiōe plus percipiendi qͣꝫ ſit illud omutuatur: ⁊ qꝛ vt plurimū ſic contingit ⁊ aliquismutuans nō mutuaret ſi talia perpetrantur conlulo vt omnes abſtineant: ar. c. in ciuitate de vris in fi. ⁊ bene facit ad hoc qd̓ noͣt hoſti. in ſuma. in illis autem qōnibus ad quas remittit vdetur ex ſimilibus dictum contractum canrum predictorum eſſe vſurarium. ¶ In rona curia fit aliud genus cambij per campſorequod videtur magis eſſe illicitum ⁊ vſurarium.Nam beneficia vel dignitates inibi accipientescum habeant ſoluere annatam ſeu primos fruc.tus beneficij: vt dicitur ꝓ medietate camere apoſtolice infra breue tempus ſecunduꝫ taxam queibi habetur: accipiunt prelati ſeu beneficiati ipſiſub nomine cambij a campſoribus ſoluēda apoſtolice camere: obligantes ſe ad reſtituenduꝫ ipin partibus illis: vbi ſunt beneficiati: ⁊ de illa mneta ibi currente: ⁊ vltra lucrum quod conſequtur varietate monetarum ibi reſtituendaruꝫ:lunt ſibi dari tantum pro centenario: puta ꝗvel ſeptem vel plus ⁊ minus ſecundū diuturnitatem temporis maiorem vel minorem quaꝫ habent expectare pecunie ſue redditioneꝫ. Et īſtrumentum fieri faciunt obligationis debiti: nōlum pecunie mutuate ſed etiam vſure additeqͣꝫ totum ſit de capitali: vt ſi mutuant mille ⁊ cāpſores volunt habere in partibus illis mille ⁊ ꝗnquaginta ratione mutui. Inſtrumentum cōtinetmille ⁊ quinquagīta mutuata tali tempore reſtituenda: vnde cum ratione dilationis temporisillud plꝰ petāt .ſ. 50. quomodo ab vſura poſſit d̓fendi cōtractus talis non videtur: ar. 14. q. 3. ſi fenerarius cum. c. ſequenti: ⁊ de vſuris conſuluit.c. in ciuitate. ⁊ di. 88. eijciens. Solent auteꝫ taletcampſores excuſare tale lucrum rōe periculi dicentes: qꝛ ſi prelatus moreretur ī via: amitterettotam pecuniam mutuatam: vel etiam ſine calumortis poſſet contingere ꝙ in partibus ſibi nōreſtitueretur. Sed hoc non videtur verum. Nāniſi eſſent prius in curia bene ſecuri de pecuniamutuata per ſatiſdationem aliquoruꝫ ibi exiſtetiū non mutuarent. Et ſi obijciatur per exepſuꝫa ſimili. Nam concedunt doctores: ꝙ cum quicvolens ⁊ intendens actu de pecunia quam habꝫnegociari: ſperans inde ſibi lucrum veriſimiliterprouenire: quidam hoc ſentiens ⁊ ſciens indigeſpecunia illum rogat: ꝙ illam peccuniaꝫ cū qua