Titulus.

vtilitatis expectetur: vnde principaliter mouetur ad mutuanduꝫ: illicita eſt ⁊ vſura: ar. 14. q. īſi feneraueris. ⁊ extra d̓ vſuris. c. ꝯſuluit. ¶ Mutui acceptio licita eſt: nō ſolū cū fit gratis: ſed etam cum fit ſub vſuris quādo ſcilicet ad hoc mouetur neceſſitate: nec īducit mutuantem ad vſuram faciendū: vt quia ad hoc ꝑatus erat. ¶ Aliquando vero tranſfert̉ ſolum vſus rei retento ſibi dominio eius rei. Et huius tranſlationis ſuntſex modi quaſi correſpondētes dictis ſex modisquibus tranſfertur dominiū reꝝ. Nā primo modo ſcilicet donationi correſpōdet cōtractus dictus commodatum: quod proprie eſt rei que vtēdo non cōſumitur vel deſtruitur: vt cuꝫ quis comodat alicui gratis equū libruꝫ domū ⁊ huiuſmodi: vt vtatur ad certū tempus ⁊ licitus cōtractus eſt de ſe: ſicut dictum eſt de dōato. Permutationi correſpōdet mutua accōmodatio predictarum rerum: puta tu cōmodas mihi equm tuuꝫ⁊ ego boue meum: vl̓ tu vnuꝫ librum ⁊ ego tibialium librum: tu vnaꝫ domum ⁊ ego vnuꝫ agruꝫ⁊ totuꝫ ⁊ ſine fraude immixta licitū erit. ¶ Em̄ptioni correſpōdet cōductio: ⁊ venditiōi locatioq̄ poſſūt eē de rebꝰ mobilibꝰ ⁊ īmobilibꝰ: que tāmen non conſumuntur vſu: ⁊ iſta nō fiunt gratisſed cū dato p̄cio ꝓ tali vſu: puta cum accipitinequꝰ ad vecturam pro tali precio: vl̓ domus adpenſionem: vel ager ad colendū pro medietatevel ad affictuꝫ: vel cum quis locat oꝑas ſuas ꝑſenales ⁊ alter cum conducit ad laborandum: totum ē licitum: dummodo iuſtū preciū ſtatuatur⁊ fraus omnis tollatur. Nam fraus ⁊ dolus nemini debēt patrocinari: extra de reſcrip. c. ſedes.Mutuo non reſpondet ꝓprie aliquis alius contractuſ: habet tn̄ aliquā ſimilitudine licꝫ modicāad pignus inqͣꝫtum reſtituta pecunia ab eo qui d̓dit pignus: ille qui acceperat reſtituit pignus: etin pignoratione poteſt ibi eē ⁊ non eē peccatumNam ſi ſoluꝫ pignus quis recipiat: vt de ſuo ſitſecurus: ita ꝙ de pignore non conſequatur aliaꝫvtilitatem: licitum ē. Si aūt de eo conſequaturvtilitatem ſiue ſit rei mobilis que ꝓprie diciturpignus: ſiue rei immobilis: vt domus ⁊ ager: qd̓magis proprie dicitur hypotheca: puta qꝛ vtiturequo vel veſte quam habꝫ in pignus: vtit̉ domohabitando vel habendo de ea penſionē: agro recipiendo fructū eius: que habet ꝓ pignore: ibi ēvſura expreſſa: extra de pigno. c. illo vos. Tenetur enī oēm fructum quē hꝫ ex pignore cōputare in ſortē. De hiꝰ contractibus hes ſupra ſecūdꝑte ti. c. de vſura. ¶ Item nota ꝙ facere fraudēlegibus iniuſtū eſt: vnde ⁊ peccatum. Et vt dicitglo. Io. ſuꝑ. c. pleriqꝫ. 14. q. 3. facit fraudē legiverba legis ſeruat: ſed mentē eius circūuenit:ff. de legi. l. fraus. Sed vt dicit regula vltima iuris in. 6. Certum eſt ꝙ is cōmittit in legeꝫ ꝗ verba legis amplectens contra legis nititur volūtatem. Fit autē quatuor modis frauſ legi. vno mōde re ad rem: quando datur in fraudeꝫ vna res

ꝓ alia: vt. 14. q. 3. pleriqꝫ. vbi ponitur exemide eo qui ratione pecunie mutuate ne vidcōmittere vſuram non plus petit qͣꝫ mutuaexigit: ſed querit ex hoc enſenia carnium velni ⁊ hiꝰ q̄ pecunia extimantur: iſte facit fraugi: vnde ⁊ contra legem qꝛ vſura eſt vt ibi⁊ .i. q. i. ſunt nōnulli. ⁊ talis ē fraus macedoff. ad macedo. l. iulianus. Item ſit fraus de ꝑſead perſonam: vt cū quis ſub perſona alteriusercet vſuram quaſi ipſe non ſit vſurarius: cveritate ſit peccator vſurarius ⁊ teneatur ad reſtitutionem ex quo de pecūia ſua fit: di. 46. ſicinon ſuo. ⁊ cum maritus non poteſt aliquid darvxori: ſupponit aliam perſonam cui det: vt. ff. dedona. inter vi. ⁊ vxo. l. hec rō. §. fi. ¶ Itē fit fraude vno contractu ad alium: vt cum mulier norpoſſit aliquid dare viro: fingit ſe vendere ei: vtff. de dona. inter vi. ⁊ vxo. l. ſi ſpōſus. Et. 16. q. 3.ſſacerdotes. vbi ponūtur caſus ẜm vnam lecturā.Cum epiſcopus vel ſacerdos volens dare nepotibus de rebus eccleſie fingit litem habere cuneis pro eccleſia ⁊ facit tranſactonem cum eis.Item fit fraus de vno contractu ad aliuꝫ: vt cūmulier non poſſit fideiubere: conſtituit ſe principalem debitricem: vt. ff. ad vell̓. l. qͣꝫuis. ⁊ 33. q.5. mulierem.¶ De negociatoribꝰ ⁊ campſoribus ⁊ de diuerſis generibus cambioꝝ. c. 3.Ncipiendo igiturab opere negociationis: que vr̄ honorabilior in ciuilitate humana īter mechanicas.Negociator ꝓprie dr̄ qui reꝫ comꝑat: vt ītegre⁊ īmutatam vendendo lucretur. Dicit Chryſoᶻ.di. 88. eijciens. Et poteſt dici eſſe triplex genꝰ negociationis: qꝛ vel de pecunia ad pecuniam: velde mercimonio ad mercimoniū: vel de mercīonio ad pecuniam. Et pͥma dr̄ cambitio vel campſio. ſecunda permutatio vel barattum. Tertisemptio ⁊ venditio. Et cambiū fit multis mōis.¶ Primū dr̄ cambium minutum: vt de moneta argentea vel aurea ad ereā ⁊ ecōuerſo: vt ciquis dat campſori vnum florenū aureū ⁊ recipit pro eo. 4. libras ⁊ ſolidos. 14. vl̓. 15. ſi ē larevl̓ groſſos argēteos. 16. ⁊ ſolidū vnū cū dimidiovel circa ⁊ ſic campſor r̄tinet ſibi quatuor denirios vel duos quatrenos vel vnum ſolidū ẜmconſuetudinem loci. Et ſic econuerſo: quādo ꝗsvult habere vnum florenum largum a campſore: dabit pro eo ſibi. 4. libras ⁊ ſoli. 16. vel circaillud ergo plus qd̓ recipit campſor non capit ratione mutui: qꝛ ibi non eſt mutuum: nec qꝛ pectnia vendatur que eſt inuendibilis: vt dicit archidia. ſed ratione laboris quem ſubijt in numerando pecuniam: ⁊ expenſarum quas facit prepenſione ⁊ miniſtris. Ratio enim, laboris ⁊ epenſarum habenda eſt: extra de vo. ca. maUnde de ſe tale cambiuꝫ eſt licitū: ſed fit illiciti